Дин усэ зэхьэзэхуэ

 


Усэ
зэхьэзэхуэАри, дин усэ зэхьэзэхуэуМы щIыналъэм къыщымыхъуау ара? Хьэмэрэ сэ зэхэзмыхау ара?

Зэхэдмыхамэ, зэхэтхын хуэдэу къыщыхъуауэ щытын хуеящ; нэхъыкIэжыр жытIэнщи, апхуэдэ къыщымыхъуамэ, мызэу мытIэу къыщыхъуау щытын хуеящи иджыри къэс апхуэдэ ди щIыналъэ къызэрыщымыхъуар ди емыкIущ. Ар щыдиемыкIукIэ мы ди усэ зэхьэзехуэ цIыкIури ди емыкIутехыж мэхъу, ди напэ къетхьэщIыж, дыкъыдехыж.

Мыпхуэдэ зэхэзэхуэхэр езы IуэхугъуитIым (динымрэ усэмрэ) я лъэгагъ хуэфащэу зегъэIэтауэ «уей-уейкIэ» къегъэкIуэкIыныр къалэну щытщ. А къалэныр къызэрылъыса къудейр; езым и пщэ дилъхьэжын хуей зэрыхъуа къудейр икIий напэщ, икIий пщIэ Iэтащ мы Iуэхур къызэзыгъэпэща щIалэм идежкIэ. Iуэхум и егъэкIуэкIыкIэ, къехъулIэкIэ теухуауи, мы Iуэхум мы щIыналъэ псор къызэримыгъэпсэлъар, мы щIалэм и закъуэ и ягъэкъым дауикI.

КъызэгъэпэщакIуэ щIалэм (Тхьэкъуахъуэ Iэуес Къэралбий и къуэм) идеж ягъэ гуэр къыщынауэ щытатэми, мыпхуэдэ Iуэхугъуэ дунейм щекIуэкI зэрыхабзэр, щекIуэкIын зэрыхуейр, мыр зыгуэрхэм зыракъалэныр дигу къигъэкIыж къудейуэ щымыту, ди Iэнэм къызэрытырилъхьамкIэ, къанэ щымыIэу игъэзэщIэжат а ягъэр.

Мы зэхьэзэхуэм и хъыбарыр лъэкI къимыгъанэу Iэмал зэмыщхькIэрэ игъэIуащ. Абы ипкъ къикIар жыпIэмэ; усэ тIощI-тIощIырытху; усакIуэ пщIы-пщIыкIутхуМащIэ? ЗылъэныкъуэкIэ мащIэ Iейщ. Куэд? ЗылъэныкъуэкIэ куэдыфIщ, фIыр зэрымащIэм тепщIыхьмэ.

Мы усакIуэхэр «фIыуэ хэт жызыIэр» жыпIэмэ; ар хэти жиIэн хуейуэ согугъэ, ахэм къафIэIуэхуа мы Iуэхум и мыхьэнэм и инагъым елъытауэ.

Усэ къезгъэхьахэм я закъуэкъым зи Iуэху зэгъэзэхуэн хуейр. Мы Iуэхугъуэр къызэзыгъэпэщами, мыбы хэлэжьыхьахэми мис мыпхуэдэу заумысыж хъунущ: «пэжым ухуеймэ дэри мы Iуэхум дыхуэIэижьыщэу пхужыIэнукъым. Дубзыхун хуей гуэри, дгъэпсын хуей гуэри зэрытIэщIэхуам шэч хэлъкъым. ИтIанэ Iуэхур мыбы щынэсакIэ, ди джэмакъым мыпхуэдиз пэджэж щигъуэтакIэ, етIэнэгъэ, Тхьэм жиIэмэ, нэхъ дефIэкIуэнщ» жыIэн хуейщ.

Зызрыдумысыжыпхъэхэм язри усэ нэхъыфIхэр къыхэхынымкIэ ди IэкIуэлъэкIуагъыр зыдынэсращ. НэхъыфIхэр къыхэтхыфауэ Тхьэм къыщIигъэкI.

Усэхэм ущрохьэлIэ, псалъэм папщIэ, жыIэкIэ дахэ: Зоя (унэцIэ зымытхам) мыпхуэдэ псалъэхэр хэтщ и усэм: «Хамэ гуащIэ уемынэцIым». Мис а псалъэр усэ жыIэкIэщ. Ауэ а усэ дыдэм мыпхуэдэуи хэтщ: «Муслъымэныгъэщ утэмэмыныр» - ари жыIэкIэ къызэрыкIуэ дыдэщ. Апхуэдэхэм ущыхуозэ усэхэм щIэх щIэхыурэ; лъэгагъымрэ къызэрыкIуэмрэ зэгъусэу, фIагъымрэ  ягъэмрэ зэщIэту.

Темэ зэрызыххэ пщIы хъун Iуэхугъуэ Iэджэм и щхьэфэ йоIэбэ псалъэм, папщIэ, Фатимэ (зи унэцIэр тезымытхам) и усэр; «зигу зэIумыхар», «къуэ зэв дэсым» хуегъадэ, аргуэрыжьщи, зи цIэ-унэцIэ тезымытха ди зы усакIуэм. ЖыIэкIэ Iэзэкъэ? НтIэ. «Къэпхьар дапщэ» усэмкIэ Къэзан Iэмал усэ жьы жыдыуегъашэ.

Мис апхуэдэурэ дэтхэнэ зы усэм зы Iэзагъ-дахагъ-лъэгагъ; апхуэдэ къэпсуи къызэрыкIуэ лъэныкъуэ гуэр е ягъэ тIэкIу, дагъуэ цIыкIу гуэри хогъуатэ. Аращи Iуэхур зыдынэсыр: усэхэм зэрагъэхь бэлыхьлажьэ зэрыщымыIэращ. Абы къишэр сыт жыпIэмэ, хэдэн, къыхэхыныр гугъу ещI. Хэдэхэм, къыхэзыххэми усэм щIамыпIыкIа гуэри къащыхэхуэкIэ, жыпIэну къэнэжыр зыщ: Я Алыхь нэхъыфIхэр, нэхъ зыхуэфащэхэр япэ идгъэщыфауэ къыщIэгъэкI.

АткIэ  къыпыдощэ  ди  тхьэлъэIум: иужь  къиднауэ,  ауэ  япэ  идгъэщахэм къызэрыкIэрыху щымыIэу зи усэ гупыкIыгъуейхэми дызыхегъэщIыкI.  ЕтIанэгъэ, Тхьэм жиIэмэ, едгъэкIуэкIыну зэхьэзэхуэ «нэхъ ефIэкIуам» дыщамыбгынэну къыщIэгъэкI. НэхъыфIкIэ

Абдул Бакъий

Япэ увыпIэр: Мыз Исмел

ЕтIуанэ увыпIэр: Шорэ Марина

Ещанэ увыпIэр: Кумыщ Антонинэ

 ***

Пщэдджыжь жьы къабзэм сыкъыдоушри

Андез къэсщтэну унэм сыщIокI

Къуалэбзу цIыкIухэм я макъ дахащэм

СызэIэпашэурэ си лъэр щIагъэкI.

 

Гу лъомытэнкIэ Iэмал имыIэу

Аллыхь IэщIагъэм си псэр дехьэх

Уафэри, щIылъэри, жыгхэри, цIыхухэри

КъэзыгъэщIауэ Тхьэ закъуэу Иным

Щытхъу къыхузохь.

 

Субхьанэ ллахьу тэгьалэ лъапIэм!

И лIыкIуэ  лъапIэ  Мухьэмэд нур

И пащхьэм иришэу муслъымэн псоми

Къалэн тщищIахэм къызет къарур.

Нэмэз уахътитхур махуэ къэс тщIыну,

Рэмэзан мазэр дэ къэднэщIыну,

ФIым дытелажьэу ди Тхьэр дгъэзакъуэу

Iейм зыщытхъумэу дэ дыпсэуну.

 

Ди адэ-анэхэр тхуэгъэпэжыну,

ТхьэмыщкIэ зеиншэхэр тхуэгъэгуфIэну,

Азалыхь закъуэм къалэн тхуищIахэр

ДгъэзэщIэфыну ди Тхьэм солъэIу.

 

Жэнэт унапIэр унапIэ дахэщ

ФIыгъуэм къыпэкIуэр фIыгъуэ зэпытщ.

Гуэныхь блэжьамэ,  къыпэкIуэр мафIэщ

МафIэ шынагъуэр ди Тхьэм тщхьэщих.

Кумыщ Антонинэ

 

***

Дыщхьэрыуауэ дрокъуэ

Зы гъуэгу,

ЗыкъэдмыщIэжмэ, цIыху цIыкIур

ДокIуэд…

ДызыкIэлъыжэр къытфIощIыр

Насып,

ДыкIэлъыщIыхьэм насыпкъым –

Хьэпшыпщ.

 

Къэдгъэзэжауэ дыкъожэ –

Дозэш…

Зэшыгъуэ мэхъу дунеишхуэр - 

Зы пэшщ

ДыкъэзыгъэщIыр абдеж къыдощIэж

Лъэгуажьэмыщхьэу и деж догъэзэж

Къытхуигъэгъуну гуэныхьхэр

ДолъэIу,

Псэр гузэвэгъуэм хэзышыр

ТхьэлъэIущ,

ТхьэлъэIур къищтэм Тхьэ закъуэм –

Насыпщ.

 

А фIэщхъуныгъэр

Насыпым и ныпщ.

Шорэ Маринэ

 

***

Ди лъэпкъэгъухэм захуэзгъазэу

Сэ зы псалъэ къыжысIэнт,

Алыхьышхуэм дежкIи сыплъэу,

Си гум илъыр къэсIуэтэнт.

 

Пщэдджыжьыпэм укъэушрэ

Уэ уи напIэр зэтепхам,

Егупсыс уэ Алыхьышхуэм,

Уэ уи гъащIэр къозытам.

 

ГъащIэ кIэщIыр ауэ бгъакIуэу

Уи зэманыр бломыгъэкI,

ХуэпщIу фIыщIэ Алыхьышхуэм

Гъэхьэзыр IэдакъэщIэкI.

Мыз Исмел