Кысакюрек Неджиб Фазыл

Нэхэр

Зыри къыщIэмын, ауэ

КъыщIон блэкIам нитI къудейр. 

МалIэ дэнэ идежри, дауэ

Къанэрэ а нитI къудейр?

 

Вагъуэ зырыз  щохъури 

ЩоупIэрапIэ уафэгум,

Диижауэ щылъ нэкIум

Къыхэплъурэ IукIа  нэхэр. 

1928

 Iуащхьэхэм уэрэд щыжыIэ

 

Зы баши зыIэщIэлъхьэи, моуэ

Iуащхьэхэм ныдэкI жызоIэ.

Щыхьэрышхуэр къыренэ хуейм

ТхылъымпIэкIэ ящIа къуажэу

 

ЗыпIэту уафэм ущIэуам

УщыцIыкIужьейщ щыхьэрым.

Иныжь сыхъуарэт жыпIэмэ,

Iуащхьэхэм уэрэд щыжыIэ. 

 1931 

Зы жэщ вагъуэбэм

 

Уафэр къыдоджэ мувыIэу:

КъакIуэ, къакIуэ лей зумыхыж

ЦIыхум и псэр мужьыхыжщ

Ар зэгъащIэ зэ жыIэгъуэм

 

ГъащIэрамэ, щIы джей, къыйын,

Ар зы махуэ закъуэу гъэин

Гъагъэ хуэдэу къэпщIи гъуалэж

Зы жэщ вагъуэбэм и кIуэцIым.

 1928 

Уэрам щхьэIу (2) 

ЛъэIэсыпхъэ гуэрым псэр щIэзыта лIыхъужь хуэдэ

УилкIэи уи къупщхьэкIэи мы уэрамхэм зептащ уэ

Утесу зы IэрыIэт,  щIыгум уилъэтыж хуэдэу

Ух зимыIэ кIуапIэ псом уаныщхьэдэхын хуейщ уэ.

 

Напэр щытекI пIэ щабэхэм укъызырыхэкIуэсыкIрэ

ТIуми фи псэр зэдиткIухьащ зы гукъеуэм и ткIуалъэ

Уэ уи ныбжьыр зэщIифащ абы и нэджыджэхэм

Абы и мывэр хэткIухьащ уэ уи щхьэ къупщхьэм

 

ТIум язым зы ныбжьэгъуи зы гъуси фимыIэххэ

Щэхугъэм хуэдэу щIэуфау, кIий макъ хуэдэу фыщхьэхуиту

Мы дунейм фи щхьэ закъуэщ щывиIэххэр къызэдефхьэкIыу

Ари дэнэ щIыпIэи ирехъу зэдэфхьынщ фэмыхьэлъэкIыу

 

Уа шы щхъуантIэ шу! Уа шыуей! Неуэ нэгъажэ уи шыр

Сыт щыгъуэми кхъэм йокIуалIэж мы уэрамщхьэIу нэшэ-къашэр

Ауэ уэрам щхьэIухэм хуэдизу уэ узэхэзыщIыкI къэмыхъун

Уэр хуэдэуи уэрам щхьэIухэм зыри IупэфIэгъу яхуэмыхъун.

 1927                                   

  Уэрам щхьэIу (3)

 

Зы цIыхубз къуапцIэу тетщ жэщ кIыфIыр уэрам щхьэIухэми

И щхьэр Iэтау, зэпIэзэрыту уи гупщысэр зэкIэлъешэ

А и нэ фIыцIабзэхэм си нэр зэрылъэIэсу:

«Къыспэплъэуэ щыт щIалэ – жи – иIэ тIэ ныскIэлъежьэ».

 

Ар къыслъэIэс къысщыхъуу, жьыбгъэм зыкъыспщIэхидзэху

Субыдарэт жысIэурэ сэри абы и Iэпэ

Дау сщIамэ скIэлъымысу уэрамым нэху сыкъыщокI

Еуей! Ар псэщи мэлъатэж;  лырэ пкъыуэ сыкъонэ.

 

Си щIыбагъкIэ дэхьэшх макъ щызэхэсхым сыкъеуIэ

Ар нэгъуэщIхэм я деж кIуау яхуэхьэщIэ щохъу си гум,

Щхьэгъубжэхэм къыкIэридзэу ныбжь гуэр къысIэщIэлъэгъуэху.

 

Ирырей, нобэкIэ си нэпсхэр зэй гукъеуэ зыщыремыщI

Ауэ, фIыу сощIэ, зы пIэ щабэ щысхуадзыжа иужь

                                                                               щIы щIагъым

А нэхъ фIыу сызылъагъууэ щхьэщытынущ

                                                                 си пIэщхьагъым.                                                                

  1927

 ГъуэгурыкIуэщ лэгъунэхэр

 

ГущIэгъур  къыщоблэ я лэгъунэжь цIыкIухэм

И уэздыгъэ нэхуыджэхэм, и уэздыгъэ нэхуыджэхэм

 

КъеуэлIа псом я нэкIухэм щыщ гуэр хиуау къытенащ

Улъиижа и гъуджэхэм, улъиижа и гъуджэхэм

 

Щыгъыныжь тедзэжахэр, фIабзу къыщанэжа цIыхухэщ

И шэнтыжь къутэжахэм, и шэнтыжь къутэжахэм

 

Щэху зырыз къыщыздрахьэкI лъэмбыIухэм зэкIэлъапхъуатэу

И Iуж кIыфI щIэтIэжахэм, и Iуж кIыфI щIэтIэжахэм

 

Къыщыхопыджэ узхэр  и блыныжь пцIанэхэм,

Тет Iунэ уIэгъэхэм, тет Iунэ уIэгъэхэм

 

ФыщIэдэIут  зэманым пхъэбгъухэр щеудзэгъу, щеущыкъуей

Унащхьэ зэхуакухэм и дей, унащхьэ зэхуакухэм и дей

 

Щыгъуазэншэу я закъуэурэ псэ щызытахэр вгъей

ГъуэгурыкIуэщ лэгъунэхэм, гъуэгурыкIуэщ лэгъунэхэм

 

   МафIэгу  ежьапIэ

 

Мыбдеж къыщыхуокIуэ цIыхум

Iуэхуншэным къыхэкI зэшыр.

Жьыуей къепщэ хуэдэ мэфий

Псэхэх нэхърэ нэхъ дыджу макъ.

 

Аргуэру мэфий зы кIэфий

Зыпигъэум кIийурэ къыжеIэ:

«Псэм щыщу едгъэжьахэм

Къагъэзэжынщ мыцIыху хъужахэу».

   Кхъухь екIуалIапIэ

 

Хущхьэхэурэ езэшау

Мы къомыр зыпэплъэр сыт?

ЩхьэкIуэ упэплъэн нэхърэ

Нэхъ гугъуфэи мы пэплъэныр.

 

Мис къэсащ ешау, игу хэщIау

ЗыкъуимыгъащIэу, щэхуурэ

Ди мащэхэм хуэкIуэ гъуэгур,

Псы куухэм щыхэзыш кхъухьыр.

   Уэрам

Мы уэрамри, мы уэрамыр

И плIанэпэ къэс зы цIыхубз

БлэкI псори ирагъэжьауэ

Я гъуэгурыкIуэу  кIэлъыплъхэу.

 

ИтIанэ уэ къоупщI уи гур:

«Уайплъу уэжьэжыным сыт хэлъ?»

ЦIыху псом хуэдизыбзэу уэри

Ахэр гукIэ уинэIуасэт.

           Унэ зэтет

Дзы ирагъэумысу еса

Щхьэгъубжэхэр нэху хъужауэ

Блыным гурыщхъуэу кIэрыса

Ныбжьхэр уфIощI щIэщтэжауэ.

 

Зыр зым тесу цIыху лIэужь

Ухын хуэщтэу къащтау гъащIэр

Зэгъунэгъущэным игъэщта нэужь

КIуэдыжау зэхуэгумащIэр.

 

  Щыхьэрым дыдумыгъэлIыхь

 

Нэтэдж ныбжьэгъу, дегъажьэ

Псышхуэхэр ди Iэпэгъуу

Iуащхьэхэр ди дамэбгъуу

Мо, дунейр зэ къэдгъэплъыхь

Щыхьэрым дыдумыгъэлIыхь.

Сырыхуми, къуапцIэми

IэщIэкI укъагъапцIэми

ИIэ, къэдгъэгъуэт дэнэми

ДэщIэяу зэтет унэхэм

- А иныжь абджынэхэм -

ЯгъэпщкIуар даурэ дунейми.

Къауцыуэ жьым ирехь

Удз хуэдэуэ псым ирехь

ТIырехи ди гукъеуэхэр.

Дыщыгуоуам ди макъ гъуагъуэр

КIыфIым гъуэгуу пхырекI

Ди хьэщIэщу бгъуэнщIагъхэр

Мэз куухэм дыкIуэцIырекI

ТкIийуэ зэ дыфийрэ

Блэ фий макъхэр зэщIыдгъуу

КIэлъыкIуэу зэ дыкIийрэ

Дыгъужьхэр къытпэкъугъуу

Дадэвгъаджэ жьындухэм

Пшыхь фэплъыр къыщехым

Лъатэу Iэпхъуэж бзухэм

ЯщIыгъуурэ уэм, щIым, хым

Я хъуреягъыр щIыгъуэ щIыгъуэу

КъэдвгъэкIухьхэ ди фIыгъуэу.

  Узыпэплъэр

 

Сымаджэр пэмыплъэ нэхуыщым

ЦIыху лIагъащIэм мащэ тIар

ШейтIан дыдэри гуэныхьхэм

Пэмыплъэ сызэрыппэплъау

 

Иджы сыхумеиж уи къэкIуэным

Ухэзгъуэтащ уи щымыIэным

Узырызигугъау къинэж гум

УкъэзгъуэтыжкIэ сыт ищIысыж.    

  КъэгъэшыпIэ

 

Зы махуэ гуэрэт, уэр  уэфIу

Уэрамышхуэм цIыхур хуэфIу

 

Зы цIыхубз, къухьэжрэ пэт си япэ ит къэгъэшыпIэм

Зы пкъы къудан къэслъэгъуащ и щIыбагъкIэ псыгъуэ дыдэу

«Сымылъагъуу сыдэзыхьэхар мис мы цIыхубзырай» жысIащ

 

Сыджэлэнут, зызэтесIыгъащ.

 

Зы махуэ гуэрэт жьы хъуау гъэр

ЗэщIэхущхьэу щыIэныгъэр

 

КъэгъэшыпIэм зы кхъаблэрэ цIыху зыбжанэрэ къыкъуэкIащ

ЗэкIужыкIэ гуэр дэслъэгъуащ жыжьэу кхъаблэм и къэухьым

Си псэм ищIащ псыгъуабзэу теукъуэдияр зэрыарар

 

Зы къуэгъэнапIэ и деж сыщыгъащ.   

   Си анэ хузитхыгъэ

Мы губгъуэхэм ситщи уэ сыкъыббгъэдэкIау,

Сэ махуэ къэс нэхъри сыжабзэ къысщохъу.

Жэщ къэсыху и кIуэцIыр мывэхукIэ пкIау

Зы пIэ согъуэлъыжри щIыIэм сиIэт сохъу.

 

Мыпхуэдэу закъуэпцIийу сыкъэна иужь,

Гъусэуэ жэщ кIыфIыр къысхуэна иужь,

Жейм сыхилъафэу сыкъыIэщIэна иужь,

Уи деж накIуэ гъуэгухэм жэру нытет сохъу.

 

Си махуэхэм иужьыр къос, уплъэм плъагъуу,

ЩымыIэжIа адэкIэ гъуэгурэ лъагъуэу.

УлIэжмэ жызоIэри зэ узмылъагъуу,

Гузавэм, гузавэм, гузавэм хэт сохъу.

 

Губгъуэ

 

Уи уэздыгъэ нэхур нумыгъэцIу мы зэм,

Си нэ бзииншэхэр умыгъэуз, губгъуэ.

Сытхэр жамыIэрэ псы ежэххэм я бзэм,

Щэхугъэр къэбгъаджэу умыгыз губгъуэ.

 

Уи Iэпэ кIэзызхэм IэщIэлъу мастэр,

Си натIэм куу хъужау лымпIэ тумыщIыхь.

Блыныжь гуэр ухъурэ шэху гъуэжьыр уи фэу

Уз Iей зэфыкI сымаджэжь си гум зумыщIыхь.

 

Гъагъэ зыгъэкIхэм ящхьу, къыспепхьэкIыурэ

Си гукъеуэхэр гъэкI, си пащхьэм щыIыгъ

Ауэ си анэжь закъуэру нэпс щIэбгъэкIыурэ

Си гум сыщумукIыж губгъуэ, ущымыгъ!

            

 Гуанэ

Зэхуэхьэс уэ чысэ гъуанэ

ГъэкI уэри, гъэкI щIыурэ пцIанэ

Нэмысыныгъэ, хуэныкъуагъэ,

Хъугъэр къохъу, хъугъэ гуэр итIанэ.

Дау ищтэну хы уфэбгъуар?

Щхьэр зы фалъэ цIыкIу гъуанэ

АкъылкIэ пкIун гъуэгу къэмына

Хуейм хэлъхьэ, хэх, хуейм къэгъанэ

Псым укъыхощ, мес къэубыдыт,

Ныбжь къэпщIыхьыфын, убланэ?

ЗэманкIэ узэджэм щыщу

Къыплъос зы «агъуэ» къанэр дэнэ?

Гукъеуэ жыIэ закъуэ уэ

Ипкъ, нэщIыгъэр пIэу хущанэ

Тыншыгъэщ уи адэ пIащэр

Гумызагъагъэщ фIащыр си анэ

ЗыщIэ къэмынакIэ шынэ

Мыр даурэ зэрыдза, сыт гуанэ?

Кхъэм щIэлъщ ди щэху псори, кхъэм щIэлъ

Арщ зыщIэр, зыщIэ къэнамэ

ПIуатэжын уи гугъэу щытым

Гъуэгу кIэщI улъыхъуэу арамэ

НафIэм хэхьэи зыгъэпсэху

Псывэм ухэсу гуфIэф. 

 Зэманыр

 

Сыт зэманыр, сыт ищIыс?

Бзу цIыкIу,  псы гуэр?

Сыт зэманыр, сыт ищIыс?

Дэзэигъуэ, езых гуэр?

 

Макъ гуэрым изогъэщхь  ар:

«Фи щIыбагъыр кIыфI защIэщ»

Макъ гуэрым изогъэщхь  ар:

«Фи гупэращи мащэщ»

 

Хэт ищIэрэ, дыгъу гуэрэщ ар

ЩыIэщ и пIэ и лъэужь

Хэт ищIэрэ дыгъу гуэрэщ ар

Мис езырыншэу и ныбжь

 

Гукъеуэр къэзылъхур арщ

Мыужьыхыным ар и уэрэдщ.

Гукъеуэр къэзылъхур арщ,

Акъыл пщхьэщызыхур арщ.

 

Си кIуэцIым ит  IэпапIэу

НафIэ бзийуэ си пкъыр ес.

Си кIуэцIым ит  IэпапIэу,

Хъуну си щхьэкуцIым хос.

 

Сыхьэтыбж, дакъикъэбжхэрщ

И гу уэкIэр зыбжыр, щыIэныгъэм

Сыхьэтыбж дакъикъэбжхэрщ

ИгъэныщкIур щымыIэжыныгъэм.

 

Зэманым и шэрхъхэм

Фэ псори фагъажэхэ

Зэманым и шэрхъхэм

Сажьэдэлъу мэхьэжэхэ.

 

Зэманыр, ар дэни щыIэщ

И кIуэцI итщ ар сытыми

Зэманыр, ар дэни щыIэщ

Итщ Хьэджэмым, Чиными

 

СыIэщIэкIыу хэт сежэлIэн?

Гъунэгъу, жыжьэ имыIэм

СыIэщIэкIыу хэт сежэлIэн?

Уэрэ щIырэ фIэкI щымыIэм.

***

Сыт тет, сыт тет дуней гущIыIум

Бэлыхьхэм нэхъ удэзыхьэх?

Сыджым ещхь си щхьэм и щIыIум

Бэлыхьхэр  къыщызэрохьэх.

 

Удз гъэгъапIэр къысщащI нафIэ

Чэрбэлар псынэ къысщагъэхъу.

ЗыспщIэхахкъым, загъэщIыкIафIэ

Сырахужьэри сызлъагъэхъу.  

 ГъащIэр 

СымыщIэу си бжэ жьым къыIуихамэ

ЩхьэкIуэ зыхуэкIуам хуэдэу сощтэ

Сызырыс кхъухь  псым щIэтIысыкI къысщохъу

Си нэхущ вагъуэ уэгум щызэпкърылъэлъ…

 

Сыту дыдж пфIэкIуэдыжын папщIэ уиIэныр

ЛIэжын фIыуэ лъагъуныр сыту Iуэхушхуэ.

ГъащIэр, зэ епщэгъуэм зэпыч Iудани

Унэзмышэс уэрамхэм щакIу унэзмышэс гъуэгуани. 

 Жэщым хуэуса

 Си гур гъагъэ хуэдэщ махуэм гъуалэжу

ФыкъакIуэ, фыкъакIуэ ар къызэIуфх, жэщхэ!

Си цIэ къифIуэ хуэдэ, махуэр жэщ хъужыху

Си тхьэкIумэ фимыкIыу фыкъаджэ жэщхэ.

 

Жэщхэ! Сэр папщIэ фэ фигуи хэвмыгъэщI

КъэвгъэдаIуэ си пкъыри, си псэр хуит невгъэщI

Псэ хэмыту къыщывнэ си пкъыр щIыми, фэ

Си ныбжьыр зэдефхьэжьи фежьэжхэ, жэщхэ!

                

 Закъуэныгъэ

 

Закъуэныгъэр  уэздыгъэщи

Щыблэр сэращ абы и шэхум.

Ар Iэгубжьэ абдж-щыгъэщи

Из ещI хуэфIу ар си нэхум.

 

Адэ-модэ сэ Iэджэхэр

Къысхураххэ НафIэхь  цIыкIухэм

ЦIугъэнэхэр, макъ гуапэхэр

Фэ дахэ мину сызгъэткIухэр.  

ПщIыхь

 

ПщIыхьэпIэ  сыкъыхэщтыкIщ, сыкъэушщ жьыуи

Сеплъымэ яхъуэжат си унэ лъащIэр

СыщыщIала унэртэкъым мы унэр еууей!

Мы слъагъур артэкъым а дуней сэ сщIэр.

 

Си Iэхэр бзу дамэ хуэдэуэ кIэзызу

Сымубыдым къежэхыну си нэм нэпс щызу

КъызэIунщI'Iа  хуэдэ  гъуджэм хуэкIуэн сохъу

Ныжэбэм  и  щэхур  абы  къищыну  къысщохъу.

 

СоупщI сызхуэзэхэм: «Сыт мыр; лIо къэхъуар?»

Си нэкIум телъ лъагъуэ  куухэр хэт диха?

Псэуным  гуращэу  хузиIар и инагъыу

Си гугъэщ  мы пщIыхьэпIэм  зыгуэр сIэщIиха.

Уэ 

Уи дежщ, уи деж къызыдикIыр

Къызытещхэм къатещхэр псори.

Гъуэмб сикIыу уафэ сыдэкIми

СащIохъуэпс къру лъатэхэм.

 

Уэращ къэзгъуэтыр  згъуэт'Iамэ

Уафэм хуеджэ къеIухамэ

Ауэ щыхъу пхузихъатэр слъэсамэ

Япс къаухынт псынэхэм.

 

ЕкIуалIэпIэншэм урикIуалIапIэщ.

Нэху лъахэм дызгъэлъыхъуэр уэрщ.

Уэращ, уэра къизылъхьар

Анэхэм ягухэм гущIэгъур.     

  Тхьэм и лIыкIуэ 

Уэ гупщысэр уи дахагъыу,

Узакъуэу, зым нэхърэ нэхъ узакъуэу.

Зэманым асууэ укъыхезыкI

Фор уэращ, дунейр матэмэ.

 

Уэращ лIэныгъэм ныддыпэувыр

НэмыщIыр гу гъэкIуэд защIэщ

Дыкъэухъуреихь, дызэхэубыдэ.

Анэ кIэкъуагъ, гущIэгъу жьыбгъэ.

  «Алыхьыр» жызоIэ

 

Си щIыб илъщ и хьэлъэ зехьэнейр уафэм

Хэт щIыр и тIэу пкIэгъуэщ, сэ сыгукъыдэмыж

ГъащIэ къуиту щытми бжьэ сызэбгъафэм

Уафэм нэс пIасти фои сыхумеиж.

 

Уа акъыл! Къэна уи емыкIу къыщIэщын?

Мыужьыхыж ухъуным и фащэщ джэбын.

ЩIэныгъэм уафэ нэщIым ирищIэми лъэмыж

«Алыхьыр» жызоIэ сэ, нэгъуэщI жызмыIэж.

  Уи фIыр 

Хэти бгым и къуагъ къуэхьащ

УеджэкIэ зэхихыжкъым.

Хэти щIым и щIагъ щIэхьащ

Нэпсым ар къыщIихыжкъым.

 

Сытым ухунэса укIуакIэ?

Iуфэр къонэ хэмыщIу

ЦIыхубз дыдэм дэзгъэлъагъуIа

И дэхьэхыр химыгъэщIу

 

Уи фIыр сыт щыгъуэи гум илъырщ

ХэмыщIу, гу химыгъэщIу

Уи гухэлъыр зи гухэлъырщ

Укъыщимынэу IэнэщIу. 

  Абы  и Хабзэ

 

(ЩымыIэныгъэр) (щыIэ)  гуэрщ

БлэкIыпIэншэщ

Зэвщ и гъуэгур.

 

(ЩымыIэныгъэр) (щымыIэ) гуэрщ

Акъылмыщтэщ

Бэр и бжыгъэщ. 

 

(ЩыIэныгъэр) (щымыIэ) гуэрщ

Хъуреибзэу

Шабзэ  джэрэзщ.

 (ЩыIэныгъэр) (щыIэ) гуэрщ

Абы унэсын...

Аращ зэрыхъур.

   ПылъапIэжьым

Джэгуалъэр зэпкъыроху, цIыхур щэ цIыхур,

Дауэ зырызэпкъырыхур, даурэ зырылIэр?

КъыуаIунщ ящIэдэIу, кхъэм щIэлъщ зыцIыхур

АбадкIэ мылIэжын папщIэщ лIэр щIэлIэр.

 

Уа! Акъылым дэпшэч хъун мыпхуэдэ уз пыджэ?

Гупщысэр дзэ кугъуанэщ, жьэдэдзи пIуатэжынщ

МылIэжыныгъэми  иIэн хуейщ Iэмал телъыджэ

Модэ  пылъапIэжьым пыплъэ, хэт ищIэн

                                                                     бгъуэтыжынщ.  

                      

  Еух сыт ищIысри

  

ФIэнэнщ зыщIыпIэ и дежи къэнэнщ джэгуалъэр

                    Ухуейм дауи ухуэ.

ЛIэныгъэр… ар къэсмэ, нэгъуэщI сыт узщышынэныр

                    Шынэныр уоух уэ.

Гупщысэхэм щамытIыж итIанэ щхьэкуцIым тIыгъэ

                    Хэубырыуэн яух.

Пщогъупщэж псэуныгъэ зыфIэпщу щыта жейр сытыгъа?

                    Хэжейэныр уоух.

Еух сыт иIысри; макъыр, щIыкIэхэр,  плъыфэр

                    Мэ гуакIуи къимыхьыж

Сэрур зэрызэфIэкIыу, мащэм зыкъыптыреIубэри

                    Зыми ухимыгъэзыхьыж.    

  ФIыщIэ

 

Къемэт махуэ пщIондэ мыуэн унащхьэу къыттетыр

                                Сыт жыпIэмэ: мащэ.

Ирезызакъуэ итIанэ унэхэм я зэтетыр

                                Хуеймэ иредапщэ.

КIыфIщ, щIэ зыщIэмыт кIыфI, уетIэху къыщIэщыр

                                Хуейм дауи гупщысэ

Пэж фIэпщыну зыщ къыхэщыр:

                                «ИкIи кIэщIу зы псысэ»

Дэхьэшх еутIыпщи ежьэж гъащIэм и нэкIум

                                ЗэикI зыфIумыгъэщI

Уегъэух гъуэгуанейуэ хэтыр уи гъуэгум

                                Тхьэм фIыщIэ хуэщI.

  Дакъикъэурэ блэзгъэкIахэ

 

Хэт ищIэн дэнэ фыщыIэ?

Дакъикъэурэ блэзгъэкIахэ

Хэт ищIэн дэнэ фыщыIэ?

 

Хьэмэ вагъуэ ижыр щехуэх

ЩIыпIэм нэсыху фыIукIахэ?

Дакъикъэурэ блэзгъэкIахэ

 

Псы сыхэплъэм фи нэкIухэр

Къэслъагъужыфыну пIэрэ?

Псы сыхэплъэм фи нэкIухэр.

 

Фэрат, фэра сэ си напэр

Зезгъэзыхыурэ къэскIухьмэ

Къэслъагъужыфын фи напэр?

 

Ежьэжащ дахэхэр псори,

Ифэ пыкIау къэнащ зыгуэр.

Ежьэжащ дахэхэр псори.

 

Махуэр къэсащ, сыхьэтхэр теуащ

Зыхэфшэж мы зы закъуэри

Ифэ пыкIау къэнащ зыгуэр.  

  ЩхьэхуэфI

 

Мы дунейм сэ зыращ щхьэхуэфIу тетыр

Мы дунейм сэ зыр сыщыекIуалIапIэншэщ.

Псоми Iэхьэ зырыз яIэмэ езым ейуэ

Сэри мы дуней псор жызоIэ сэсейуэ.

 

Сыт щIауэ къесхьэкIрэ мы си щхьэ мысэр.

Дэнэ щыIэ къэслъыхъуэу си гъащIэр къэсхьа гъусэр?

СылIэжмэ симыIэ хэзысэн си щхьэдэсэр

Си щытыкIэм – зэхамыха – зэикI сэри фIы хужысIау

 

Си гур мыгукъеуэншэ, икIи мыгукъеуалэ

И щхьи хуэмыфI, нэгъуэщIми емыкIуалIэ.

Зы пщIыхь иужь ситу сыхэтщ хэгъуэгу хэгъуэгуу

Си ныбжьым и кIэлъхьэужьыр си гъуэгуу.

Псае                                                          

Жэщ кIыфIыр къызэдесхьэхри сыкъехащ щIым.

Гъуэжькуийр сэ си гъусэу къыщиублащ хым.

Си гугъэщ си Iэ уз защIэр лъэIэсау

 Мо нэкIу фэпыкIам, модэ мо жыг фым.

 

Гупщысейр, гурыщхъуэр, шынэр сэ къысхокI,

Фигу хуабэм ику дыдэрщ си тIысыпIэр.

Хъуну сыфхещIэ, дзакъапIэ фисщIыкIын слъокI

КъыщызокIухь, си тIысыпIэщ фщыгъыр, зэтефпIэр.

 Пшыхь

 

Дыгъэр щхьэдэхщ тIэкIу ипи

Къэунэхуащ плъыфэ мину  пшыхь,

Мыру сэ махуэу къэспсэуахэм

Си гум а нэхъ зыкъыдэзыщI я пшыхь.

 

Пшыхьыр я гум хэхьэурэ

Псыхэри щыжеижкIэ

Лъыфэр хеуэ псыми

Зауэжь пшыхь гуэр къегъэкI гум.

                                 

Шыуищ

 

Мо  гъуэгу  узхуэплъэм  тету

Бзууэ дамэр ятету

Къуажэм къыхуокIуэ шыуищ.

 

ЩIакIуэхэр я плIэм илъу

Iэ ижьхэр дыраIэтеяу

Щыми, уафэгум нэсу

 

Пшэм хуэдэу Iуву жьыбгъэр

КъэшэхыщIау щхьэмыжхэри

Заубыдау, мыбауэ щIыкIэу

 

Къурш екIуэкIыр къагъэпсалъэ

И гу уэкIэ щыхъужу щIодэIу

Жыр шы лъэ макъ къэIум

 

Фынеуэ шыухэ, фынеуэ

Сэри сыныздэфщти фежьэж

Мы щIыпIэм бэу щызизакъуэщ

 

ЖывмыIэ: мыри хэтыну?

Си гум къызжиIэр аращи

ПсэкIэ сывинэIуасэщ.          

 

Гъуэгухэмрэ уафэхэмрэ

 

Зыр зым тету, зыр зым щIэту

Къысщохъу гъуэгухэр, уафэхэр.

 

Уафэхэр зэтоущхъуэнтIыкI

Гъуэгухэм дзэлхэр IуоущхъуэнтIыкI

 

Гъуэгухэр дэнэхэм кIуэхэрэ?

Уэм сыт къигупщысу пIэрэ?

 

Уафэхэм ябгъэдэлъщ щэхухэр

Гъуэгухэращ ар къэзгъэунэхухэр

 

Уафэхэр псыхэм щотхытхри!

Гъуэгухэр псыхэм щеухри!

 

Уафэхэм я нэр щIым тету

Гъуэгухэм нэр уафэм хуаIэту

 

Лъэужь тхупхъэр гъуэгухэм яхэтщ

Къэумысыпхъэхэр уэгум къытетщ

 

Гъуэгухэ, гъуэгухэ дынэвгъэс!

Уафэ, дыIэт, къытлъэIэс!                         

                      

Дыуэ

 

Си  ныбжьым  хэпсамэ  сэ

Хуабэуэ  лъыр  къысщIоткIу  сэ.

Мо, мы  Хэкум  иплъэи(1)  зэ

Лъагъу  щхьэ  фIэмытыжми   псэуфхэр

 

Псыр къыдрищIеймэ нэпсым

Ди кхъухьыр есыну пIэрэ?

Ди анэ, нэмэзлыкъ къэдгъэсым

Уи дыуэ тлъысыну пIэрэ?    

________________________________

(1) - "иплъ" жиIэкъым "иплъэ" жиIэу аращ                 

                    

 Адэ щIэин

 

Адэр къекIуалIэжынкъыми зы пшыхь гуэр

Махуэр зи нэкIу и сабийр

ЩIэупщIэнщ: «Дэнэ си адэ?»

 

Зырыхъун хъуау арагъэнщи,

«КъэкIуэжынщ»,- жраIэнщ сабийм,

«А-адэхэм кIуащ уи адэ»

 

Куэдрэ  жаIэнщ  мы «ааддэ»р

Iэджэхэр,  Iэджэхэр  къэхъунщ 

Хэт ищIэн,  уеблэмэ зэ

 

Къемэтмахуэ гуэр ипэ къихуэу

Адэм  къигъазэжынщ  зэгуэр

Ар и къуэм и фэ иту.               

                                                               

 ЗэзыдзэкIар Гуащокъуэ Абдулщ