Кабуснаме

Унсуралмаали

 

Пэублэ

ФIыщIэр   зыхуэфащэр  дунейхэм  я  тепщэрщ. ФIыкIэ  Тхьэр къыхуэупсэ цIыху пэжхэм. Лей  зезыхьэхэм  къинэмыщI  зыми  лей   Тхьэм  зыхримыгъащIэкIэ.  Алыхьталэм  и  хъуэхъумрэ  и  фIэхъусымрэ   къылъыс  къигъэщIам  я  нэхъыфI  Мухьэммэд  лIыкIуэ  лъапIэм, абы и лъэпкъымрэ  и  гъуса  цIыху  къабзащэхэмрэ   къанэ  щымыIэу.   

А псом иужькIэ мы тхылъыр зи IэдакъэщIэкI Iэмир Унсуралмаали   Кай-Кавус, - Зияр и къуэ  Вушмгир  и  къуэ  Къабус и къуэ  Искъандэр  и  къуэу  муслъымэнхэм  я нэхъыщхьэм бгъэдэтам, -     и   къуэ  Гиланшах жриIэр мыращ. Жьы сыхъуакIэщ, си щIалэ, ар умыщIэу хъунукъым.  Жьыгъэмрэ къарууншагъымрэ срагъэрщ. ГъащIэр сэзыгъэбгынэну унафэр си напэцхэм  ятхауэ  солъагъу,   а   дамыгъэхэр тезыгъэкIыжыфын  Iэмали  щыIэкъым.   Аращи, си къуэ, си цIэр дунейм ехыжахэм яхэту солъагъури, ежьэжыгъуэ унафэр къэмысыпэ щIыкIэ сфIэигъуэщ  лъэхъэнэр зэрымыщIагъуэмрэ, пщIэмрэ щIыхьымрэ  фейдэ нэхъ къызэрыпыпхын щIыкIэмрэ  ятеухуауэ  тхылъ стхыуэ къыпхуэзгъэнэну. Ар сэзыгъэщIар адэ  гумащIагъырщ,  зэманым и  Iэ пхъашэм  уIэщIэмыкIуэдэжыпэ щIыкIэ,  нэ губзыгъэкIэ си псалъэхэм ухэплъэу, фIыр зыхэплъхьэу,   дунеитIми уи пщIэр щыпIэтын папщIэ. Мы тхылъым ит чэнджэщхэм дэгу-нэф Тхьэм уахуимыщIкIэ! ИтIанэ зи бын фIыуэ зылъагъу адэм и къалэныр згъэзэщIа хъунущ. ЗыгуэркIэ  си псалъэхэр уэ къыпхуэмыщхьэпэну  къэплъытэми, нэгъуэщI цIыхухэри щыIэщ, псалъэ Iущхэм  щIэдэIуу   абыхэм  зыхуаунэтIыр къыхахыным  щIэхъуэпсхэу.

СощIэ сэ нобэрей зэманым и адэм и жыIэ щIэувэу зы къуэ зэрыщымыIэжри,  хуэмыхуагъым къызэфIигъэщIыжа ныбжьыщIэхэм езыхэм я щIэныгъэр нэхъыжьхэм яйм нэхърэ нэхъ лъагэу къафIэзыгъэщI мафIэр гуащIэу ягухэм  зэрыщыблэри.  ИтIани  адэ  фIылъагъумрэ   гумащIагъымрэ  сыхагъэзыхьри  схузэфIэкIакъым  щыму сыщысыну.  Абы къыхэкIыу си къэухьым къиубыдыр зэрыхъукIэ нэхъ кIэщIыу, нэхъ къезэгъыу    псалъэ зыбжанэкIэ      Iыхьэ-Iыхьэу  мы тхылъым изгъэзэгъащ. СыдэIуэнщ жыпIэмэ, ар урикъунущ. «Хьэуэ» жыпIэми, - сэ си адэ къалэныр згъэзэщIакIэщ. ЖаIэкъэ: псалъэм и къалэныр жыIэнращ, даIуэм къимыщтэмэ, сыт  уи  жагъуэ  щIэпщIынур?  

ЦIыхухэр зэрыщытращ, си щIалэ: псоми къажыхь дунейм нэхъыфI дыдэу къащыIэрыхьар нэхъыфI  дыдэу ялъагъум къыхуагъэнэну. Сэ мы дунейм къыпысхар мы псалъэхэращ, псом нэхъыфIу слъагъури уэращ. Сежьэжыну зызогъэхьэзырри си Iыхьэр къыпхузогъанэ,  укъызэфIэмыщIыжу, умылэжьыпхъэхэм защыпхъумэу уи лъэпкъ къабзэм хуэфащэу упсэун хуэдэу.

ЗэгъащIэ, си щIалэ, уи лъэпкъри уи къуэпсри пщIэрэ щIыхькIэ зэрыхэIэтыкIар. ЛъэныкъуитIымкIи   дунейр  зыгъэбжьыфIэ пащтыхьхэм уахуэдэну  лъы  къабзэ  пщIэтщ. Уи адэшхуэ Вушмгир и къуэ Шамсалмаали Кабус Фархадвандэ и къуэ Аргиш и къуэрылъхущ. А Фархадвандэ и къуэ Аргиш Гилян щIыналъэм и пащтыхьу щытащ Кай-Хосров и зэманым, абы и IуэхущIафэхэм  Абулмуайяд Балхи и «Шахнаме»-м   щытопсэлъыхь. Гилян пащтыхьыгъуэр абы и фэеплъу уи адэшхуэхэм къахуэнауэ щытащ. Уи анэшхуэу си анэращи, ар Шервин и къуэ Рустам и къуэ Марзбан, «Марзбаннаме» зытхам ипхъущ, абы и епщыкIущанэ адэшхуэр – Кубад и къуэ Кайсщ, Нуширван Захуэ пащтыхьым и къуэшыр. Уи анэр пащтыхьыпхъущ - диным щIэзэуа Насираддин и къуэ Махьмуд сулътIаным ипхъущ. Уи анэшхуэр – дейлемитхэм я пащтыхь Фирузан ипхъущ.

Аращи, си щIалэ, Iущу щыт, уи лъэпкъым и уасэр зыщомыгъэгъупщэ,  мыхьэнэншэхэм уакъыхэкIауэ зумылъытэж. ФIымрэ насыпымрэ я дамыгъэхэр бдэслъагъу пэтми, мы псалъэхэр къытезгъазэурэ жызмыIэу хъукъым. Зыщомыгъэгъупщэ, си къуэ, куэд дэмыкIыу сэ сызэрежьэжынур, уэри  куэд  дэмыкIыу унызэрыскIэлъыкIуэнур. Нобэ  мы дунейм утетыху Iуэху щхьэпэ блэжьурэ мыкIуэдыжыну дунейм къыщыпхуэсэбэпын гъэсэныгъэ зэбгъэгъуэтыпхъэщ.    

КъыкIэлъыкIуэнущ