Дагъыстэн

Гамзатов Расул

ЗэзыдзэкIар Бемырзэ Мухьэдинщ

Уэ ухьэщIэм

Уэ ухьэщIэм – сэ сыуибысымщ,

Къысхуеблагъи унэм, узгъэфIэнщ,

Гъуэгум уэ ущыхуэлIамэ псы,

Къуршыпс щIыIэ къабзэ уезгъэфэнщ.

Сыппежьэнщ, жэщ кIыфIыр

къэблэгъам,

Уи джэ макъыр зэхэзгъэх къудей.

Мы си щIакхъуэр, фадэр, удз гъэгъар,

Щыбгъуэтынщ  си  унэм  узыхуейр.

ЩIыIэ-жьэгум зыкъыхуэщI гъунэгъу,

МафIэр нэхъри сэ зэщIэзгъэстынщ.

Пшхын уимыIэ – сэ усщIынщ Iэнэгъу,

Гъавэу сшхым и ныкъуэр уэ уэстынщ.

Шэху уэздыгъэу узым уищIу пщтыр

УткIуу уежьэжами сэ слъэкIынщ

Ичэзууэ къыпхуэсшэн дохутыр,

Е лъы сщIэтыр ныкъуэ пхуисщIыкIын.

Къэхъумэ уи псэм къыщытепхьэ шэч,

Щтэ си къамэр – уи гур игъэфIынщ,

Е гукъеуэ хьэлъэ хъумэ пшэч,

ЗэдэщIыгъуу ар зэдэдгъэвынщ.

Уи шыр лIа – сысейр къыпхущIэсшынщ,

Ауэ зыщ, си хьэщIэ, сызыхуейр:

Сыщытесми, сыщехуэхми шым,

Уэ зэхуэдэу къысхущыт къудей.

 

Зыумысыжыныгъэ

Мы дунейм щыуиIэу псэлъыхъу мин

Уи жэуапым ежьэу щытмэ зэкIэ,

Зэм цIыкIу сыхъуу, зэми сыхъуу ин,

Ахэм садэщIыгъущ РасулкIэ зэджэр.

Е щIалищэм я гур пщIауэ гъэр

КъыпщIатыну хуэхьэзырмэ псэри,

Зи лъэр япхми, зи нэхэр пхуэпхъэр

А щIалищэм саригъусэщ сэри.

Е къыбдихьэхауэ уэ щIалипщI

Къыбдахьыну хъуапсэмэ я гъащIэр,

Гухэлъ мафIэм бжьыну зигу илыпщI –

А лIы гупми сэ сахэтщ, зэгъащIэ.

Е зы щIалэ закъуэ мы дунейм

Тету щытмэ уэ къыпхуэгуIэжу,

ЩIыхэлъын щымыIэ упщIэ лей –

Ар сэращ сыпсэууэ сыщыIэжмэ.

Ауэ пхуимыщIыжу зым гухэлъ

Игъэшамэ гуауэм уи пкъы задэр –

Мывэ дзакIэ хьэлъэхэм яхэлъщ

ЩIалъхьэжауэ щIым Расул Гамзатов.

Нэлат

Нэлат изохыр гъерэтыншэу

Фэнд гъуанэ хъууэ зэлъэжам,

Улъыижыху илъыну тыншу

Къамалъэм къамэ илъэжам.

Нэлат изох бащлыкъ мыхуабэу

Зыгуэр щыгугъыу зыфIилъхьам,

Мэлылым дзасэ имыхуапэм,

КупщIэншэу усэ зэхалъхьам.

Нэлат изохыр цIыху напэншэм –

Абы и псалъэм сыт щIэптын,

Хамэбзэр щыхъуу «щIым и бынжэ»,

ЗыщIыжым и бзэр лъэгущIэтын.

Нэлат сэ адэкIэ жесIэнущ

И хьэщIэм бжэр хуIузмыхам,

КIэригъэтIысхьэу ар и Iэнэм,

И ирыскъы езмыгъэшхам.

ЗымыгъэзащIэм бгырыс хабзэр –

Нэлат мы щIыгур ибгынэху,

Нэлат – гупщысэ къыжьэхэпсэм

Жьындууэ щышынам и нэху.

Нэлат Iужажэу лIы зэфIэщIэм –

ИрещI зыхуейр абы ущхьэгъу.

ХуэзыщIым щхьэщэ унафэщIхэм,

ХуищIыным ипIэкIэ Къущхьэхъу.

ФейдагъкIэ гъащIэр къэзыпщытэр

И хэкум хуэхъуркъым сэлэт.

Сыт хуэдэ фащэ щыгъыу щытми

ТхьэгъэпцIым сэ изох нэлат.

Нэлат жьы хъуам зымыщIэм и пщIэр

Ар къыщхьэщыту мытэджам:

Къэзылъхуа анэр зыщыгъупщэу

Адэжь и напэр щIытекIам.

Нэлат изохыр цIыху ахьмакъыу

ИIыгъ IэнатIэм щигъэкIам,

Къыдалъхуа дыдэхэм я макъыр

Зэхимыхыжу зэкIуэкIам.

Нэлат къэрабгъэ къызэрыкIуэм,

ЗауэлI къэрабгъэм тIэу нэлат,

Фейдэ хэкIыпIэм щхьэ зэрыгуу

Щхьэхуещэ псоми си нэлат.

ФIыщ лъэпкъыу щыIэм сэ сигу хуилъыр

ИкIи яхуэсщIкъым дагъуэ лъэпкъ,

Изох нэлат сэ щащIэу пылъым

Игъэулъиину нэгъуэщI лъэпкъ.

Зи гупкIэ исым и щытхъупсым

Нэлат ирихым зи тэмакъ,

Ныбжьэгъур щытеIэбэм и псэм

Нэлат хуэдэгум и джэ макъ. 

______________________________________________________________

Кърухэр

ЗэзыдзэкIар НЭХУЩ Мухьэмэдщ

Сэ къыщысфIэщI къысхуохуэр сэлэт лIыфIхэу

Къинахэр лъы пцIам губгъуэ ириIам,

Псэр зыщIата я лъахэхэм щIамылъхьэу,

Кърухэу ихьэжауэ уэгу ущIам.

 

Иджыри къэс, апщыгъуэм къыщIадзауэ,

ЗыдагъэцIыхуу ахэм къат я макъ.

ДиплъэхукIэ уэгум, армырауэ пIэрэ

ДыщIэнэщхъейр зэфIэнэу ди тэмакъ?

 

Мис ноби, пщыхьэщхьэпэм и лъэхъэнэу

Солъагъур зэрыпхыкIыр кърухэр пшэм.

Итщ ахэр уэгум лIыгъэм и нэщэнэу,

Я гъащIэр ещхьу я псэр щата гъэм.

 

Итщ уэгум, итщ кърухэр езэшауэ,

Нэсами махуэр, зым зимыгъэпсэху.

А сатыр кIуэм, щIыпIэ нэщI гуэр къэнауэ,

Ар сызэрейр сфIощI ахэм къысхуаIуэху.

 

Къэсынщи пIалъэр, сэри къру гупым

СащIыгъуу ахъшэм уэгум силъэтэнщ.

Бзу макъкIэ сыздэщыIэм сыкъеджыхыу,

ЩIым сэ къытезна псоми сывэджэнщ.

КЪРУХЭР 

ЗэзыдзэкIар Къагъырмэс Борисщ

 

КъысфIощIыр ди зауэлI къэмыкIуэжахэр

Зэгуэр мы дищIым щыщIамылъхьэжа, –

ЗэуапIэ губгъуэм лъы щызыгъэжахэр

Къру хъууэ, уэгум лъагэу ихьэжа.

 

А зэман жыжьэм лъандэрэ абыхэм,

Я гуIэ макъ къагъэIуу, къалъэтыхь.

Аракъэ дэри, ахэм дащIу гухэ,

ЩIэхъуар дыщыму куэдрэ уэгу диплъыхь?

 

Блолъэтыр зы къру гуп, ешами, пIащIэу,

Иухыу махуэ пшагъуэр, ахэр блокI.

А кърухэм яIэщ зэпыупIэ мащIэ,

Ар си увыпIэу пIэрэ? – си гум къокI.

 

Къру гуп сыхэту, гъащIэр сигу пымыкIми,

ПщыхьэщхьэхуэкIуэу зэгуэр сежьэжынщ,

Уэгу лъащIэм сэ къру макъкIэ сыкъиджыкIыу.

Сэлам щIым къытезнахэм фэсхыжынщ.

 

КъысфIощIыр ди зауэлI къэмыкIуэжахэр

Зэгуэр мы ди щIым щыщIамылъхьэжа, –

ЗэуапIэ губгъуэм лъы щызыгъэжахэр

Къру хъууэ, уэгум лъагэу ихьэжа.

_________________________________________________________________________________________

 Нэпс ткIуэпс

ЗэзыдзэкIар Къагъырмэс Борисщ

КIуащ БетIал и фэеплъу

 

«Си нэпс, щхьэ ухэт уэ си напэр тепхыну?

Бгырысым и нэпс щигъэлъагъуэ къэхъуа?

Е пфIэщIрэ си гуауэр нэхъ мащIэ пхуэщIыну?

Хуэхьынкъым ар, жыпIэу, сэ уигу къысщIэгъуа?

 

Дэ нобэ щIэтлъхьэжым тыншакъым и гъащIэр,

Ар куэдрэ хэхуащ гузэвэгъуэ, бэлыхь.

ИтIани къэхъуакъым ар цIыхухэм къыщащIэ,-

И нэпсыр игъэпщкIути, ихъумэрти щIыхь».

 

Жэуапыр  щэху  дыдэу  къетыжыр нэпс  ткIуэпсым:

«Гу слъатэу  сэ цIыхухэм, къэпхьынум емыкIу,

ЯжеIэ  абыхэм  ялъагъур мынэпсу,

АтIэ пшэм  къыхэхуу  къехауэ ткIуэпс цIыкIу».