Абрэдж-хьэжы

 Абрэдж хьэжы

 ЗэзыдзэкIар Ацкъан Русланщ

  Инщ Джэмэт жылэр, хуэкъулейщ,

  Абы зым и бжьыр темызагъэ.

  И мывэ блыным къегъэлъей,

  Зыгуэр и мылъкум къехъуэпсамэ.

  И бын щхьэхуитхэр шабзэм ещхьщ,

  ЗауапIэ губгъуэрщ я мэжджытыр.

  Я хъыбар хахуэр жьыбгъэм ехь.

  Хэт зыщIэр ахэм къапэщытыр.

  Я фочыр пащI абыхэм гущэм.

  БлэкIынкъым я шэр урыс гущхьэм.

   

  Нобэрей махуэм укъелыгъуэ,

  Езыр жьауапIэ хуэдэщ лъыхъуэ.

  Iу бахъэр мывэ къэс щхьэщытщ,

  Бгъэр, сахуэм ещхьу, уэгум итщ.

  Зы удз щIы щхьэфэм щымыхъей.

  Щымщ щIылъэр, хэдэIукI нэхъей.

  Къуажэбгъум щыплъэ Iуащхьэ закъуэм

  ЩокIуэкIыр щэхуу псалъэмакъыр.

  ЩIалэ къуданхэр хоплъэ щIым,

  Зыгуэр халъагъуэу къыпфIэщIынщ.

  Зэрахуэр сыт абыхэм нобэ?

  Къуэншауэ зэ къахьыжрэ тобэ

  Е псэр зэшыгъуэм иубыда,

  ЗекIуэныр ягу къыпылъэда,

  Хьэмэ хъыбар къалъэIэса

  Гъунэгъу къэхъуауэ урысыдзэр?

  Хьэуэ, абыхэм я гупсысэр

  НэгъуэщI зыгуэрщ зыхуэгъэзар.

  Я пащхьэ исщи хамэ лIыжь,

  ИIуатэр зыми зэпиудкъым.

  Абы и гуауэм игъэпуду

  Дэтхэнэ зыми къыфIощIыж.

  КъеIуатэ хуэму къумыкъу лIыжьым,

  Нэпс пщтырым нэр къыхэмыплъыжу:

  «Сэ къуищрэ пхъуищрэ сиIэгъащ,

  Дэтхэнэ зыри пэсщIу си псэм.

  СекIуэкIт, сыхэтым ещхьу шыпсэм,

  АрщхьэкIэ жьыуейр къыкъуэуащ,

  ТрищIыкIащ къудамэу сиIэр.

  Иджы, си куцIыр ису щIыIэм,

  Дакъэжьу губгъуэм сыкъинащ,

  Хъуащ дунеижьыр сэркIэ нэщI.

  И Iуэхур жьыгъэм хэт зымыщIэр,

  Абы и уэсыр тосэ гущхьэм,

  АрщхьэкIэ щыIэкъэ щыплъагъу

  Щыушэу псы уэс куум и щIагъ?!

  Сигу илъ вжесIэну сыхъуэпсати,

  Къызэпысчащ гъуэгуанэ задэ.

  Хэт щымыгъуазэр шууей нэсхэр

  Фи жылэм куэду зэрыдэсым.

  Хэт ицIыхуну Бей-Болэт,

  Пэлъэщу а пщы ябгэм, хэт

  Къысхуишэжыну си пхъу закъуэр?

  Мы си гур и пIэм имызагъэ,

  Бын гузэвэгъуэм кърехуэкI.

  Слъэгъуар фи нэгу Тхьэм щIимыгъэкI.

  ЩылIащ пщылIыпIэм адрей сипхъухэр.

  Щым щыщу къысхуэнати зы къуэ,

  Ари си пащхьэм щаукIащ.

  Ар, пыгуфIыкIыу, псэм пыкIащ.

  Зэгупсысари Тхьэшхуэрщ зыщIэр.

  ПфIэщIынт зыгуэрым хуищIу фIыщIэ…

  Арати, губгъуэм сихьэжащ

  Си гъусэу къысхуэна бын закъуэр.

  Абы, псэм хуэдэу, сыхуэсакъыу

  СтрахыхункIэ есхьэкIащ.

  Дыщыпсэуащ дэ бгъуэнщIагъ кIыфIым,

  ПхужымыIэнщ дэкIари ди фэм.

  Сшэчынут сытри сэ къыслъысу,

  Схъумэну сщIэм къэна си къуэпсыр,

  АрщхьэкIэ гуауэр къыскIэлъос,

  Сшэчауэ хъуар сщигъэгъупщэжу.

  Закъуэныгъэшхуэр сэ къыслъос,

  ЛIэныгъэр зэм къызигъэщтэжу.

  ПIейтейуэ жэщым сыкъоуш,

  Зысплъыхьым – си пхъур сщIымыгъуж.

  Щызэхэсхам сэ шы лъэ макъыр,

  Сыщыхуежьам щIэсчыну кIакхъур -

  Шу ябгэр къуршым ихьэжат.

  Сэри, сипхъу закъуэм сыпыкIат.

  Езыхьэжьам си бын гъэфIэныр

  Себгащ, IэбжьанэкIэ щIыр къистхъуу,

  Мыващхъуэ щIыIэм натIэр щысхъуэу.

  Арат абдежым сэ сщIэфынур…

  Иджы хъуэпсапIэу сиIэр зыщ -

  Къызаха лейр сымыгъэгъунырщ.

  Ар згъэзэщIэхукIэ си гур гъунущ.

  Аращи, къуэшхэ, фымыбзыщI,

  ЗдэщыIэр фщIэмэ Бей-Болэтыр.

  Пэувыфын абы къыфхэтым, -

  Си щхьэфэр сэ лъэгущIыхь хуэсщIынщ!»

   

  «Сэ сощIэ Бей-Болэт здэщыIэр,

  Куэд щIауэ сигу абы хуэщIыIэщ, -

  КъыхокIыр гупым щIалэ хъыжьэ -

  Мыбдеж жэщитIкIэ къыщызэжьэ.

  ЖэщитIыр блэбгъэкIа нэужь,

  Къэзмыгъэзэжмэ дыгъэм щIыгъуу,

  ЩымыIэж си псэм къыхуэщыгъуэ,

  Умылъыхъуэжу си лъэужь».

   

  КъреIэ пшэплъым уафэ джабэр,

  Акъужьыр щIылъэм йопэщэщ.

  Нэху къуэпсхэр дыгъэм япэ йощ,

  ТIасхъэщIэхыныр зэфIэкIауэ.

  Къыр хэмыщтыкIым и къудамэм

  Къыщыушащи пшэ Iэрамэр,

  Зыхеш жейбащхъуэу, зыкъегъэпщ,

  И гугъэр уафэм ирегъэпщI.

  ТIэкIу докIри, тохьэ и гъуэгуанэм,

  ИмыщIэу зэкIэ зыхуэкIуэнур.

  Мэбауэ тыншу хъуреягъыр.

  Хуоушэ псынэр пхиша лъагъуэм.

  Къопсых иужькIэ дыгъэ бзийхэр,

  Мывэ пIыщIахэр къабзеихьу.

  Ныбжь закъуэтIакъуэр ирафыж,

  Уэсэпсу хъуар трафыхьыж.

  Бгы зыхэзышым еуэкI лъагъуэм

  Шу хъыжьэ закъуэ тыболъагъуэ.

  Шыр, ныбгъуэм ещхьу, зэм щIолъэт,

  Зэм, пшэм хэпырхъэу, щхьэр еIэт.

  Гъуэгу гъунэм Iуву щыкI жызумыр

  Губгъуэжьым холыдыкI дыжьыну,

  Мэ гуакIуэр ауз псом щхьэщытщ.

  Дунейр IэфI защIэу къыпфIэщIынт,

  Бгы нэкIум кIэрылъ кхъэр мыхъуамэ.

  Шур щIопхъуэ зэм, бийр зылъэгъуауэ,

  Игъаджэу щIопщыр. ЯIуэтэжу

  ЩIопщ макъым бгыхэр къыподжэжыр.

   

  Бгым зэреуэкIыу шу къуданыр,

  Къуршыбгъэм ешэщIыжыр дамэр,

  КъыритI зэхуакум добзэхэж.

  Абы ищI хуэдэщ зэхэгъэж.

  Тоувэ шур къыпэплъэ нэпкъым,

  Елъагъур зылъыхъуа илъэпкъыр:

  Жылагъуэ цIыкIур щIэсщ бгы лъапэм,

  Зыщигъэзыжу нэхъ лъагапIэм

  Зеплъыхь и унэм Бей-Болэт.

  И теплъэр псоми къахолъэт.

  Куэд щIащ жылагъуэр зэрыушрэ.

  Уэгу къащхъуэм и гур зэригъэшхыу,

  КъыщоIу уэрамым гу кIыргъ макъыр.

  ЩетIысэхауэ жызум щIагъым

  Къумыкъу бзылъхугъэм хеш уэрэд,

  И макъым кIуэху зрегъэIэт.

  Ар зыпэджэжыр зым имыщIэ.

  И макъ дахащэр къоIукI гущIэм,

  Хьэуар дэтхытхыу ихьэу уэгум,

  Езым и нитIыр темыкI гъуэгум.

  Зэшыгъуэр и псэм къыщхьэщытщ,

  Гугъу удемыхьу ар болъагъур.

  Хэт зыхухишыр и гум лъагъуэ?

  КъуэкIыпIэ вагъуэу а бзылъхугъэм

  ИгъафIэр хэт и лъагъуныгъэм,

  КъызэуэлIар насыпыр хэт?

  Хуэпэж ар псэкIэ Бей-Болэт

  Е и гур еджэрэ нэгъуэщIым?

  Мэхъуж и фIэщ къызэфIигъэщIыр,

  Удз кIырым щабэу Iэгур дилъэу…

  Бзылъхугъэм къэушащи и лъыр,

  Зэхех и мыгъуэр зэрыбауэр,

  КъыфIощI акъужь къеIусэр бауэ…

  КъигъапцIэ пэтрэ IэфIщ гупсысэр,

  И мыгъуэр фIэфIщ къызэреIусэр,

  Зеший, и IэплIэм кIуэн хьэзыру,

  Ауэ хьэуам хэт лъэIэсыну?..

  ЗдэщыIэр дэнэ псэм и хъуахуэр,

  Шу хъыжьэу щыIэм я нэхъ хахуэр?!

  КъоIу шы лъэ макъыр асыхьэту,

  Гъуэгущхьэ сабэм зыкъеIэтыр,

  Бзылъхугъэ цIыкIури къыщолъэт,

  Пожажьэ, гуфIэу, Бей-Болэт.

   

  Удихьэхыныр куэдрэ гугъэм.

  Нэр ирешажьэ, псэр ехьэху.

  Шу щIалэр пщIантIэм къыдыхьащ,

  Абы Iэнкуну йоплъ бзылъхугъэр:

  И пащхьэ итыр имыцIыху.

  ХуэIэзэу хьэщIэр шым къопсых,

  И хуарэм бахъэр къыщхьэщехыр.

  Бзылъхугъэм хабзэ шум ирехыр,

  Иригъэблагъэу, йокIуэтэкI,

  Iей лъэпкъ и гущхьэм къимыгъэкI.

  Iэнкунщ и хьэщIэр, сыт къэхъуар,

  И псалъэр щIыIэу къыщыхъуа?

  БзэмыIум ещхьу, къоплъри щытщ,

  Къилъыхъуэу псалъэ къыпфIэщIынщ.

  Лъэбакъуэ закъуэкIэ къокIуатэ.

  ЩэIу макъ къыхыхьэу ар мэщатэ:

 

  Бзылъхугъэм псалъэхэр къегъуэт,

  Iэнкун хъуа щIалэр игъэгушхуэу:

  «ХузэIухащ цIыху хьэрэмыншэм

  Сыт щыгъуи и бжэр Бей-Болэт.

  Неблагъи, шхыным тхухэIэбэ,

  Хъунщ ди хьэщIэщыр уи псэхупIэ.

  Ди дежкIэ хьэщIэр Тхьэм и лIыкIуэщ,

 Абы и деж къыщыпхь емыкIурщ

  Ауану жылэм къыдэнэнур.

  Жагъуэгъуу хъуам къуахъуэныжынур.

  Неблагъи, Бей-Болэт гъэгуфIэ!

  Езыри къэкIуэжынщ мыгувэу…»

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  И нэфIыр Тхьэшхуэм къыпщыхуэнщ,

  Игу фIы хуэпщIащи гъуэгурыкIуэм.

  Слъэгъуащи уядэр сыкъыщыкIуэм,

  НыбжесIэжыну си къалэнщ.

   

  ЛэIилэ

   

  Дауэ! Си адэр уэ плъэгъуауи?!

  СфIэщIат абы сыщыгъупщауэ.

  Дэнэ щыпсэур?..

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  Щыпсэуам.

  Гъуэгу щытемытым – щIэсщ бгъуэнщIагъым.

   

  ЛэIилэ

   

  НэщхъыфIэ ар е нэщхъеягъуэр

  Щхьэщыт псэм телъым и нагъыщэу?

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  Уи адэр псэущ, аращ нэхъыщхьэр.

  Уэ-щэ, уэ дауэ пхьырэ гъащIэр?

   

  ЛэIилэ

   

  Си хъуреягъыр насып защIэщI!

   

  Абрэдж Хьэжы (щэхуу)

   

  Ущыунэхъуар мис абы щыгъуэщ!

   

  ЛэIилэ

   

  Зыгуэр жыпIа си гугъэщ…

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  Хьэуэ!..

   

  Абрэдж Хьэжыр пэрысми Iэнэм

  Къыхуахьа шхыным хэмыIэбэ,

  Абы хигъэщIкъым фадэ пIащIэм.

  Гузавэу щIедзэ унэгуащэм,

  КъыфIэщIу хьэщIэм зигъэгусэ.

  ФIэмащIэщ, дауи, хуищI нэмысыр,

  МыгурыIуэгъуэу зещIыр хьэщIэм,

  Игу иримыхьыр плъэкIым къащIэ.

  Зэлъахэм натIэм зыщаужьыр

  Гум щызэблэкIхэм я лъэужьу.

   

  Тригъэун и гугъэу хьэщIэр

  ЛэIилэ къещтэ шыкIэпшынэр.

  Макъамэ дахэр щIэз мэхъу унэм,

  ФIы зигу имылъым игу хигъэщIу,

  ФIыр зи гуращэм игу хигъахъуэу.

  Бзылъхугъэм и нэр маблэ вагъуэу,

  ПIейтейуэ и бгъэм зыкъеIэт;

  И мыгъуэ закъуэр и нэгу щIэтщ.

  Сабийм и гущIэм ещхьщ и гущIэр.

  Къытохьэ, зэрыхъуар имыщIэу,

  И нэгум щIэтым къыхуэфэну,

  ХьэщIэщым щIэсри игъэфIэну;

  Хьэжы и пащхьэм щокIэрахъуэ,

  Дыгъэ къухьэжым хьэндырабгъуэ

  Зэ хэджэгуэж фIэкI умыщIэну.

  ЕIэтыр зэм и шыкIэпшынэр,

  Зэм, зыдигъазэу, ирехьэх;

  Зэми нэбжьыцхэр къыфIохуэх,

  ЯгъэпщкIуу нэпсыр зыщIэт и нэр,

  ИтIани гуфIэр Iупэм тесщ.

  Нэщхъыцэу хьэщIэр жьантIэм дэсщ.

  Иджыри къэс ищIакъым хьэщIэм

  Къепыджым нэщхъкIэ хуащIу фIыщIэ…

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  Куэдщ! Уи макъамэм доуз си щхьэр.

  Къэгъанэ, хъунум, уи къэфэныр,

  Щыгъэт, плъэкIынум, уи гуфIэныр!

  Аракъым иджыпсту нэхъыщхьэр.

  Уэ пхуэдэ цIыхухэр согъэщIагъуэ,

  Я щIыкIэр си щхьэм къимытIэсу.

  Зэгуэр лIэныгъэм уегупсысу

  И фIэщ мыхъун укъэзылъагъум…

 

  ЛэIилэ

   

  Къызылъысар дуней жэнэтыр

  ЛIэныгъэм и гупсысэм хэткъым.

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  Зы упщIэ сиIэт сэ иджыри:

  ЩыIакъэ, лъахэр гум къэкIыжу,

  Зэшыгъуэр щытегъуалъхьэ псэм,

  БлэкIам и нэхукIэ ущыпсэу?

   

  ЛэIилэ

   

  Мы щIыпIэр сэ слъэгъуащи фIыщэу,

  НэгъуэщIым си гур хуэмыкIуэж.

  Зы махуэм адрейр къыдегуэж,

  Гум лъахэ иIэуи сымыщIэ.

  Гугъуехь нэгъунэ си псэм фIэфIщ.

  Уи лъахэр, щIалэ, щIы уи фIэщ,

  Укъыщалъагъу плIанэпэрщ фIыуэ,

  Гухэлъыракъэ псом нэхъ фIыгъуэр!

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  Гухэлъ жыбоIэ… ПщIэуэ пIэрэ

  Абы нэхъ лъэщу дунейм тетыр?

  Ар зыщIэр зэи темыпыIэрщ,

  Илъ ищIэжыну зыпэщытырщ.

  ЗыфIэкIуэдам псэм пищI и къуэшыр,

  Мыхъужым мы дунейр зи фIэщ –

  Ухуеймэ гущIэгъуншэ фIэщ –

  И бийм ажал къыхуелъыхъуэжыр;

  Гухэхъуэ нэс зыхигъуэтэнур

  Абы и гъащIэр икъутэнырщ.

  Сэри си гъащIэр теухуащ

  Зэрызгъэгъуным бийм и къуэпсыр,

  Згъэтыншыжыным къуэшым и псэр,

  СукIыжу зи шэ къытехуар.

  ЖыбоIэ, мыдэ, лъагъуныгъэ…

  ХэпщIыкIыр сыт уэ гупсэхугъуэм!

   

  ЛэIилэ

   

  Ухъуауэ фагъуэ щхьэ къысщыхъурэ…

   

  Абрэдж Хьэжы

   

  КъэдаIуэ, псалъэ умылъыхъуэу.

  Зы зэман гуэркIэ уIэбэжым

  СиIащ зы къуэш сэ къысхуэпэжу.

  СынасыпыфIэт абы щыгъуэм!

  Апхуэдэу Тхьэм иухагъэнт -

  IэщIэкIуэдащ ар Бей-Болэт.

  ЩыхагъэщIамэ щIакIуэ кIапэм,

  ЩыхэкIуэдатэмэ зауапIэм,

  Апхуэдэу сигу къыщIимытхъынт,

  АрщхьэкIэ дауэ хуэбгъэгъун

  Уи щIыбкIэ фочыр къозыгъапщэм,

  ЛIыхъур пшэрыхьым езыгъапщэм?

  Си къуэшыр хахуэт, и псэр нэхут.

  Ар лIащ, имыплъэу бийм и нэгу,

  СщIэжыну илъ уэсят къысхуищIри.

  Псэм игъэвар си закъуэщ зыщIэр

  ЛIыукI къэрабгъэр къэзгъуэтыху,

  Абы и нэгум сиплъыхьыху.

  Къэзгъуэтри ар, сепхъуат си къамэм,

  ИзукIыхьыну и пIэм гъуамэр,

  АрщхьэкIэ слъытэжащ мащIэIуэу

  Апхуэдэр сытми хэзгъэщIэныр.

  ЛIэныгъэр сыт! Ар зы лъэтэгъуэщ,

  Дызыпежьар къэзыгъэIэгъуэщ.

  Ар си хъуэпсапIэм къыпэхъунуи,

  Сшэчыгъа псоми пэувынуи?!

  Хьэуэ! НэгъуэщIт абы хуэфащэр.

  Щезмыгъэхьауэ мыхьыр гъащIэм

  Мурад сощI ар сымыукIыну,

  СощI гугъэм япэ пызгъэкIыну

  Псэм хуэдэу фIыуэ илъагъу гуэрым,

  АбыкIэ и псэр щIым хэзгуэну,

  ИтIанэ сутIыпщыну хьэршым.

  СымыщIэт зэреплъынур къуэшыр

  А си мурадым, ауэ псэм

  Зэгуэр къищтар схъуэжынкъым сэ!

  Аращи, къыппэщылъыр зыщ.

  Мес, дыгъэри къухьэн хьэзырщ.

  Хъуащ игъуэ, джатэр сэ къызох…

  И макъыр къуэшым зэхызох…

  СыщыпIуплъам уэ япэ дыдэу,

  Укъыщыспежьэм нитIыр лыду,

  Джылат си гущIэр, пцIыр хьэрэмщ,

  Ауэ тэлай псэуауэ арщ

  Щыуауэ къысхуэкIуа гущIэгъур.

  Иджы къалэныр згъэзэщIэнущ…

  Бзылъхугъэм и фэр зэуэ покIыр,

  Шэжыпсым ещхь и нэкIур мэхъу.

  Ерагъыу и нэм къыщонэху

  ЛъэIу къарууншэ нэпс зыщIэтыр.

  Ерагъыу псалъэри къегъуэтыр:

  «ЕхьэкI уи нитIыр, нэгъуэщI мыхъуми,

  Уи псалъэм пхузегъэщI гущыкI.

  Бзылъхугъэр джатэкIэ зыукI

  ЛIымыхъущи, къигъэщIэнур мыгъуэщ.

  Е гушыIэкIэ гущIэгъуншэ

  Си жьэгум нобэ къыдэпхьа?

  КъитIэскъым къызжепIахэр щхьэм,

  ЩымыIэ си гур зыхуэмыжэ.

  Зыхэлъхьи лIыгъэ, къэхьыж тобэ!

  ПасэIуэщ сэ сылIэну нобэ.

  Уэ лъагъуныгъэ уиIагъэнкъым,

  Си гум щызекIуэр зыхэпщIэнкъым…»

   

  Хьэжы ныбжь фIыцIэу итт утыкум,

  Епыджу нэщхъкIэ унэ лъэгум.

   

  «КъызгурыIуакIэщ, гущIэгъуншэ,

  Си гъащIэр бжьиз зэрымыхъужыр.

  Къызэт дакъикъэ, нэгъуэщI мыхъуми,

  ЩIэзгъэтыжыну нэгу си мыгъуэр!..»

   

  Щхьэщыгум джатэр щылыдащ,

  Бзылъхугъэм и щхьэр пылъэтащ.

  Зи нитIыр пшагъуэм щес абрэджым

  КъиIэтри лъэгум илъ щхьэцыкIэр,

  ИлъэщIыжащ абыкIэ джатэр.

  ЛъэгубгъукIэ хьэдэр игъэкIуатэщ,

  Щхьэр щIакIуэ кIапэм кIуэцIишыхьри,

  Хэлъэдэжащ шу хъыжьэр пшыхьым.

  Абы и хуарэ жыIэдаIуэр

  Жэрт, и гур шынэм иубыдауэ,

  И сокур щызелъатэу жьым,

  Пэм къриху гъуэзыр хыхьэу щIым.

  ЗыхимыщIэжт абы удыныр,

  КъыжьэдакъуакIи мыдэIуэжт.

  Зэса гъуэгуанэр къилъыхъуэжт,

  Тынш цIыкIуу и псэр имытыну…

   

  Хуэм-хуэму пшэплъым и фэр покI,

  Къыщхьэщогъуалъхьэ щIылъэм жэщыр.

  ПсыIагъэр щIылъэм щрагъэщIу

  ИщхъэрэкIэ пшэ псыфхэр къокI;

  Зэрахуэ куэду я мыIуэху,

  ЗыщIыпIэ дежи щымызагъэ;

  Зэм къырыжь дзакIэхэм зыщахъуэ,

  Къыкъуэуа жьым къыщIигъэIэху.

  Щоушэ лъэгум къуршыпс щхъуантIэр,

  Емышу хуожэ итым натIэм,

  ЗиублэрэкIыхукIэ нэ къыхоплъ…

  Псэм къещIыIэкIыу зыгуэр хэлъщ

  Дунейм. Хуэдэжкъым псори япэм.

  Щхьэр щыщэIуауэ щIакIуэ кIапэм

  КъыфIощIри, къоскIэ зауэлI ябгэр.

  ЗэплъэкIми, пхъэр и ужьым иткъым,

  ШейтIани къыдэджэгу хуэмыдэ.

  Тхьэм елъэIуну игъуэ дыдэт,

  Нэмэз зэращIыр ищIэу щытым…

   

  ЛIы хахуэм и шырщ къыхуэпэжыр,

  ЦIыху хуэдэ, ари хощэтыкI,

  И щIыфэр тхытхыу, къыхощтыкI.

  Зэм блащхъуэм гъуэгум зыщегъэшыр,

  Зэм мывэр ныджэм холыдыкI.

  Йопсалъэ щабэу, хуэмыхъущIэу

  Хьэжы лIы хахуэр и шы хъыжьэм:

  «Щхьэ укъыхэщтрэ, си ныбжьэгъу,

  Мыпхуэдэ гъуэгу фIэкI дгъэунэхуакъэ!

  Нэхъ зауэ гуащIэм дыхэтакъэ,

  Зым дыпэмыплъэу и гущIэгъу!

  СыкъыIэщIэпхыурэ ажалым

  Сыкъэпхьыжа уэ сыт хуэдизрэ!

  Иджы къысфIэщIрэ зыбгъэгусэу

  Е къохъэлъэкIрэ, умэжалIэу?

  Зыдгъэпсэхунущ, дынэсыжым,

  УзгъэхъуэкIуэнущ, узгъэпскIыжым.

  ПфIэфI псор уи нэгум щIэзгъэкIынщ,

  Урыс дыжьыныр къозблэкIынщ.

  Пхузэблэхыжыркъым уи лъакъуэр,

  ЗыщIэпхъуэжар къызгурыгъаIуэт.

  Уобауэ хьэлъэу, птелъщ тхъурымбэр,

  УкъызэдаIуэркъым нэхъыбэм.

  Куэд мыщIэу мазэр къыщIэкIынщ,

  ЩIым кърикIыхыу дыжьыныпсыр.

  Тлъагъунщ ди жылэр къызэпхыпсу

  И нурым мазэм. Уэ зипчынщ,

  ХуэбунэтIынщ, бгъэIуэщхъуу тафэр,

  Iэщыхъуэ пщыIэм щыблэ мафIэм.

  ДызэреуэкIыу бгым я нэзым,

  Тлъагъунщ губгъуэжьым шыхэр изу.

  Укъаухъуреихьмэ хуарэ гупым,

  Къигъэзэжынущ уи насыпым…

  А псори сэ зыкъэсIэтыхущ,

  Шы гуп къожар зэбгрысхухущ.

  ЗытпыIуадзынщ, зэрызыхащIэу

  Ди натIэм итыр зэрызэщхьыр…»

   

  Аузыр жэщым зэщIищтащ,

  Щопсэу пщIыхь IэфIым Джэмэт жылэр

  Къыхэщту, цырхъ телъэтмэ щIылъэм,

  ЛIыжь зэщIэтхъуа гъуэгущхьэм тесщ.

  Абы и нитIыр маплъэ жыжьэ,

  Абы игу щыщIэр Тхьэшхуэрщ зыщIэр.

   

  Шу гуэр уэгу гъун эм къыщохутэ

  Жэщ кIыфIым нэхърэ нэхъ фIыцIэжу.

  Щысщ лIыжьыр, и гур мызагъэжу:

  ХуэмыIуэущ шур къызэрыкIуатэр.

  Ар хэтми, и шым и лъэр щIэкIкъым.

   

  Иужьрей бгым къызэреуэкIыу

  Шу щIалэр лIыжьым къецIыхуж,

  И быным Iуплъэу къыщохъуж.

  Абрэдж Хьэжы и нитIыр пшагъуэщ,

  Зыгуэр щегъэпщкIу и щIакIуэ щIагъым.

  МэгуфIэ лIыжьыр: и пхъум тыгъэ

  Къригъэхьауэ ар мэгугъэ…

   

  Шым и щхьэр пIащIэу ирехьэкI,

  Шу щIалэм и фэр пыхьэ-пыкIщ,

  КъыдреIэтей и щIакIуэ кIапэр.

  Щохуэхыр щхьэр лIыжь тхъуам и лъапэм,

  КъыпыткIу лъы къабзэм удзыр илэу.

  Тхытхащ абдежым, дауи, щIылъэр,

  Къэнакъым ауз псор къэмыскIэу.

  Зридзыхауэ лIыжь ТхьэмыщкIэм,

  Пхъум и щхьэр бгъэм ирекъузылIэ,

  Иужь хуабагъэр абы хилъхьэу.

  Нэр къиIэтыжри зэ жьакIэхум,

  КъигъэщIа псор хуэкIуащ зы щэIум,

  Iуданэ ща фIэкI умыщIэну,

  Зэпычри и псэр ежьэжащ,

  Зы вагъуэ уафэми щижащ.

  Апхуэдэу псынщIэти ухыгъэр,

  Къыпхыщыжакъым нэгум гугъэ…

   

  Хьэжы и напщIэр мыхъея,

  И нэгу къищакъым гущIэгъу налъэ.

  Игъаджэщ щIопщри щIыр дэпсалъэу,

  Къыпэплъэ къуршым ихьэжащ.

   

  Зэман дэкIа нэужь, къуэладжэм

  Псы гъунэм Iуту щыгум дэкIхэм

  ЦIыхухъу хьэдитI къыщагъуэтащ,

  ЩIалъхьэжри, мыви хухатIащ.

  Лъыр тIум я бгъэгуми кIэрыгъуат,

  Гужьгъэжьыр нэгукIэ яхъумат,

  Зэтекъузат я Iупэр быдэу,

  Иужьрей гыбзэр яIыгъ хуэдэ.

  Еплъыху къафIэщIырт, гъуэгурыкIуэм

  Зихъуэжу хьэдэхэм я нэгум,

  МыгурыIуэгъуэу ягъэшынэр.

  Зым идзыр Iэпхъуэрт адрейм и нэм.

  Ящыгъыу хъуар нэхъыфIым хуэдэт,

  Я Iэщэ-фащэри къулейт.

  ХьэдитIым языр Бей-Болэтт,

  ЕтIуанэр къахуэщIакъым хэтми…

 КъыкIэлъыкIуэнущ