Мухьэммэд Iикъбал

Азэн

 Зы жэщ гуэр, нэхуыщ вагъуэр еупщIащ адрей вагъуэхэм:

- Зыми флъэгъуакъэ ныжэбэ цIыху цIыкIур къэушау,

                                                                                         мыжейуэ?

Вагъуэшхуэм жэуап къитащ:

                                       - Iущыгъэ инщ Тхьэ ухыгъэр

ЗэIыщIакIуэ цIыкIуу а цIыху цIыкIур

                                                                     жеймэ нэхъыфIынкIэ хъунущ.

Вагъуэкъаныр  къэпсалъэри:

                                       - ЖыфIэн нэгъуэщI къэнакъэ, уа!

Езыр жэщым хуэджэдынэу, хьэпIацIэ цIыкIу хуэдизым

Дэ къомым сыти худиIуэху?

Мазэ изми мыр къахидзащ:

                                       - ЦIыху цIыкIур дунейм и вагъуэщ.

Фэ жэщхэм фыкъэлъагъуэмэ,

                                       Ар щылъагъуэр махуэхэрщ.

Мыпхуэдэуи пищащ абы:

                                       - Жэщ  ушыным и  IэфIыр,  абы зэ зэхищIэмэ,

ЯтIэм къыхэгъэщIыкIарэ ямыумыса дзыуэ зэхэлъ цIыху цIыкIум

Вагъуэ гъуазэм  нэхъи нэхъ лъагэщ и увыпIэр.

И хъуреягъ щызеуэ нурыр

                                       къэнаIуэу    хуежьэмэ зэ,

ХэкIуэдэнщи ежьэжынщ

                                       уафэм вагъуэу исыр абы…

А зэпсалъэныр имыухыу

                                       уэгум щызу Iуащ азэн макъ

А макъыр ауэ къызэрымыкIуэти

                                       дэзджызджу къэнащ Iуащхьэхэм ягухэр.

                                                

                                       Испаней

 Уа Испаней! Уэ муслъымэнхэм ялъхэм

                                                           уриIэмэнэт лъапIэщ.

Чабэм хуэдэу укъабзэу, апхуэдэфэщ уэсплъыр сэ

Уи щIыгум нэрымылъагъуу тетщ иджыри

                                                                     сэждэ натIапIэхэр

Уэ уи нэхуыщ жьыбгъэ IэфIым щэхуу щIэтщ а азэн макъхэр…

 

А махуэмэ муслъымэныдзэм я бжьыпэхэр

                                                                     вагъуэхэм хуэдэу лыдхэт

Уэ уи хадэ, уи губгъуэхэм ипхъауэ

                                                 дзэ махуэм и шэтырхэр итхэт

Уэ Ендэлус! Пэжу иджыри уи дахэхэм

                                                           я Iэхэр пкъынэ хуэныкъуэмэ,

Си гу къуэпсым къахупыткIу лъым

                                              и фэр ардыдэращ нобэи.

  

Пэжщ, иджыпсту абы и хъуаскIэр бзииншэщ,

                                                           жьыи щIэмытыж.

Ауэ  итIани, щIиуфапхъэ  пхъэнкIийм муслъымэныр?

  

Мы си нитIым илъэгъуащ ГъирнэтIэ къалэри, ауэ

Игу фIы хуэзыщIыр гъуэгуанэркъым е къэувыIэныркъым гъуэгулIым

  

Испанейм Ислам IэщIагъэурэ щыIэжхэр

                                                           слъэгъуахэ  гущэщ сэ.

Фэри фэзгъэлъэгъуащ ахэр  мы си усыгъэхэмкIэ

Ар сэ Iэджэ щIау зыхэсхри зыхэсщIат, зыхызощIэ

Ауэ сыт пщIэн, бэяукъым псэр, нэм  ахэр илъагъу къудейкIэ

                                                           

Нэзмы

Мы дунеижьыр, мы сын пэрысыпIэжь, мы чыжь пхъэжь гуэныр

Гъэс ахэр псори, кIий макъ гуащIэ пщтыркIэ, мо нащхьэдэх

Апхуэдизу псысэ кIыхькъым фIылъагъу  щакIуэм и хъэбарыр

Хьэшым тыншу уилъынращ  щабзэпэ узым и IэфIыр

 

Лъэпкъ миным яIэщIэкIуэда ТхьэлIыкIуэ Лъагъуэм, Iислам зэшыным

Iумэтыр лъэIэсыжынкъым ямылъэщIау я гупщысэ я гурыIуэ

 

Iислам Iуэху зэфIэхыкIэ, Iислам гу хуэщIыкIэ, зэщIэшэкIэ…

Iисламым узэщIишэныр, къэпщIэнращ, щыIэныгъэм и щэхур

 

Ей Адэрыхэ[1]  гъуэгу теува цIыху губзыгъэ, зэгъащIэ мы зыр

А зэщIэшэныр къыпхуэту пIахынкъым зыри, гъагъэнкъым уи Iиман жыг

Шынэншагъэ, лIыгъэ зэпэщ… а зэщIэшэм хунэсам и нэщэнэщ мис ахэр

НэгъуэщI лъагъуныгъэхэр  лIыгъэншэщ, нэпцIу я зэщIэшэри

 

Мы си гухуэщIыныгъэр Адэрыхэи щыIэнущ, къыщыпищэнущ абыи

Е и пщампIэр ичэтхъэжын, е къиумысын Тхьэм и щэху мащIэ дэ къыдипэсар

 

 

Пщы Мухьтэмэд и тхьэусыхэ

 

УэуитI макът ауэ хъуаскIэ къыпылъэлътэкъым; арати бгъэм къиIукIакъым

И  пщтырынри  кIуэщIри  ункIыфIащ,  Iэужьыншэным  къыфIэкIакъым

Сызыхуейуэ сымыщIэф щымыIэт…

                                               иджы мис сызеиншэ, джатэншэ, лъэхъу гъэр…

Сэри сыщIегъуэжакIэщ, Iуэхухэм пэсщта амалхэри сигуу мэпхъэр

 

Гурауэ къыщIокI щхьэр лъэхъум хуишэу езылъэфалIэр

Зэщхьращи  си лъэхъур къызыхэщIыкIари си сэшхуэм и жырыращ

Си  сэшхуэр  дзитI  тIыгуншэт  жант;  иджы  схуэхъужащ  лъэхъу

Ухыгъэр къэзыгъэщI Алыхьым жиIар течынащ, имыIэж зэблэхъу

 

Едзын-1

ЧIэхьэпIэ[2]  хабзэр ди хамэу дыкъызэхэнэжакIэщ, уэу!

Чылисэм и IуэхущIафэхэм щэн-щэхуэныгуми мэщоу

Мы си джанэр зычатхъэ Тхьэ фIылъагъур, си пхыплъычIэу сакъыу Iыгъ

Мы ди лъэхъэнэм, фIылъагъу зищэнхэр хуэмыгъэхьэщIэж, хуэмыIыгъ

 

Едзын-2

ЩIылъэхэми псылъэхэми я тепщэр мы цIыхуцIыкIурауи

А пхыплъ зимыIэр, бжесIэнщ сэ – ухуеймэ – зищIыс  дыдэр:

ЗызмыцIыхуж, щIыр зымылъагъу, АлыхьымчIэ мыгъэза зи гупыжхэр

Мис ныбжесIащ абы къигъэхъуу иджи зэрызыщытхъужхэр

 

Едзын-3

 Зымахуэ ущиякIуэ ныбжьыфIэм и дэIуэгъухэр

                                                                     иущийуэ яжриIащ:

«Мы псалъэм и пщIэр щыгъэ хужьым нэхърэ

                                                                     хуэдипщIкIэ нэхъ лъапIэщ:

Iумэтым и ныбжьыщIэхэм щIэныгъэмрэ

                                                 я щхьэ хуащIыж пщIэмрэ быдэу ямыIыгъмэ,

Гын зэфэзэщ укIырауэ къехъуэкIынущ Iумэтым,

                                                 «Европэм и фадэ пIащIэр».

 

Едзын-4

ГухуэщIрэ  зэщIэшэм и дахапIэр, уигъэтхьэджэнращ усэкIэ

ГухуэщIрэ  зэщIэшэм и хъыжьапIэр, фIыщIэ зытумгъэхуэнращ зэи

ГухуэщIрэ  зэщIэшэм и нэгъэсар, и IущыкIэ, плъэкIэрщ Али

ГухуэщIрэ  зэщIэшэм и кIуэдыжыр и гупщысэ хуэмыхуращ Рази

 

Едзын-5

Езыным и зыкъэщIычIэхэм хэлъщ Мухьэммэд МущтIэфагъэ

Езыныр къуагъ хуэгъэзэным къыхочI иныгъэ Тхьэ’IэщIагъэ

ЩIылъэ, уафибл, хьэрш, курси сыт щыIэми

Тхьэшхуэм и щэн дэтхэнэми къыхощ езыным и лъагъуэ

 

Едзын-6

Еуей уи гупщысэхэр Тхьэ’Iэужьу щыткъым уэ

Уи лъатэныр зыдэгъэзар Тхьэ’лIыкIуэ лъагъуэракъым

СифIэщ мэхъу уифэм уицым хэлъынщ, щыщ гуэр къашыргъэм

Ауэ уинэм щIэслъагъуэкъым  щыщ гуэр абы и лIыгъэм

 

Едзын-7

Сэрмахуэ, фIылъагъум и нэхъуейтекIыр дэнэ къыщыдна

Муслымэн лъынтхуэм ита лъыр дэнэ къыщыдна

Еплъ мы ди нэмэзхэм… сатыр Iушэ, сэждэ гуншэ, псэ мынэдж

Сыту жыпIэм а зэщIэшэ Тхьэ’эужьыр ди гущIэхэм щымытэдж

 

Едзын-8

Цырыцу икъухьащ гу хуэщIыным и дэтхэнэ зы Iуэхури

Си усэхэр жыпIэмэ нэхъ икъухьаижщ мис уолъагъу

Зэм сигуращэ закъуэщ гу зыхуэсщIам сылъэIэсыныр

Зэми нэхъ сфIэфIщ, гъэщIэгъуэнкъэ,  лъэмыIэсын   нафIэм  исыныр

 

Едзын-9

ФIэщ пхычIа уиIэныр, зыхэдзэныгъэщ Iибрахим хуэдэу нафIэм

ФIэщ пхычIар; Тхьэ фIылъагъукIэ зыпщыгъупщэн,

лъэщ пщIынырщ уи езыныр

Догуэт зэ уэ, лIэщIыгъуэщIэ псэукIэм гъэр ищIыжа!

ФIэщ пхычIа уимыIэныр нэхъыкIэжщ, нэхърэ уэ  пщылI зыпщIыжа

 

Едзын-10

Хьэрыпым бгъэдэлъмэ   гу  хуэщIын нафIэ; яфI хэлъщ нэгъуэщIхэми псоми

ЧIэхьэпIэр[2] щIэ-ЧIэхьэпIэжыр зэкъуигъэувэнращ цIыхуу щыIэр псори

Iисламым  и  сытра зыщыщтэр къуэхьэпIэр..? и зэкъуэтын закъуэращ

Сыт  щхьэчIэми  бжесIэнщ ухуеймэ:  къуэхьэпIэр ЧIэхьэпIэншэщи аращ.

 

Едзын-11

Си уэуитIым  тIэкIу  щIэдэIуи,  занщIэу  къэпщIэнущ,  наIуэщ:

Си жьыкъашэр ИндхэчIычIщ,  жыIэкIэм  Хьэрып  къыхэхьэми

Еропэри къыхощ си еплъыкIэм, ари нобэм и къызэдэхьщ

Си цIыху щIыкIэр пщым я щэнщ; слъыс Iэхьэр пщылI Iэхьэми

 

Едзын-12              

Дэнэ пэжыпIэчIэ фIэщыщI, е фIэщыщIым и тетыгъуэ

Суфи щыIэщ  ауэ дэнэ суфи фащэ гу жаныгъэ

Уи блэкIахэм  ягум,  я плъэкIэм щIэлъэIу,  уэри Тхьэм къуитыну

ЦIахуцIэм  хуэщIа  щэнкIэ зыузэд, арыншэу пщыу ущымытыну

 

 

Къэумысыпхъэ Дзы

Си фIылъагъум и тхьэджэ макъым дунейр щекъутэж ЧIэхьэпIэ пщIантIэм

УэуитIыр щызимахуэщ Дунейм[3]; теплъэгъуэхэм я сын пэрысыпIэм

Си гупщысэм къыдихьэхащ мэлъэчIхэри, хурхэри

Егъэзджыздж си пхыплъычIэм Алыхь Iэужь къэхъукъащIэхэр

Пэжщ ЧIэхьэпIэми Члисэми я щIэращIэщ си уплъэкIугъуэхэр

Ауэ ЧIэхьэпIэри Сомнэтри зэхигъэлъэдэжаи си гущIэ макъым

Си пхыплъычIэ жаныр, пкъым хэлъ гум пхочI зэмызэ

Зэмызэ дэкъузау дэлъ гущэщ си уэимхэм я зэхуакум

Сэ мы щыIэгъэ псом и бгъэгум, къэумысыпхъэ дзыуэ сисыри 

А уи хэIэбэчIэ  къызэкъуэпхам  утыку сыкъищIаи  иджы  мисыри 

 

Уэра зейр хьэмэ сэра

Зэблэдза зэблэшамэ вагъуэхэр...[4]  хэт зейр уафэр, уэра хьэмэрэ сэра

ЗыщIыхуэзгъэлIэжри сыт  мы  Дунейм… хэт  зейр  Дунейр  уэра хьэмэрэ сэра

Гу хуэщIыным и зджызджым зэщIимыщтамэ пкъыгъуэншэ нэщIыгъэхэр

Уэра зейр СыкъэзыгъэщIа! а нэщIыгъэхэр, хьэмэрэ сэра?

 

Хуежьэншагъэм и пщэдджыжьыпэм, дау игъэпцIу тIысыжа Абы?

Дэнэ щысщIэн сэ а щэху псор… ахэр уэра зыщIэр хьэмэрэ сэра?

Мухьэммэду лIыкIуэ лъапIэи, къурIэни Джибрили ууещ

Ауэ жызэзгъэIэр уэра мы псалъэ гуакIуэхэр, хьэмэрэ сэра

 

Мы  вагъуэ цIыкIухэм я нэхукIэщ къызэрунэхур  мы диунейр

ЯтIэ хэчIычI Адэм и къуэр кIуэдыжмэ хилъафэр  уэра  хьэмэрэ  сэра

  

Едзын-13

Ди щIалэхэм нэхуыщ тхьэджэныр тыгъэ къахуэщIыж я Алэхь

Дамэрэ жьырэ къетыж а къашыргъэ шырхэм

ХъуэпсапIэу сиIэр мы зыращи зизакъуэу я Алэхь

Си пхыплъыным и нэхур ялъыуIэс фIэщ зиIэ псом

_____________ _______________ ______________

 

                                       Мыужьыхыныр тыгъэ къысхуэщI

 

Къэсын пIалъэ зи гъащIэм удихьэхми сыт, удимыхьэхми?

ПIалъэншэ Алыхьыр армырау, ужьыхыжын уегуакIуэкIэ сыт?

          Ажалым и зы епщэгъуэкIэ зи уэздыгъэ ункIыфI лъагъуныгъэм

          Пэплъэн и IэфIи, и нафIэм уисын и IэфIи щIэмылъчIэ

Ди уасэр сыт, зэ бэуэгъуэм къарурэ лъэщагъыу щIэлъым аткIэ?

КъелIыгъуэ? УхъуаскIэ цIыкIуу мафIэ лыгъей упеуэну?

          Мужьыхыныр тыгъэ  къысхуэщI япэ щIыкIэ сэ

ИтIанэ къеплъ мы сигу увыIэпIэншэм и гурыфIым.

 

Хахуэн зинатIэ

 

ПфIэIуэху пфIэмыIуэхуми, сыт ягъэ чIын къедаIуэ си уэуитIым

Мы уи IуэхутхьэбзащIэ  щхьэхуит, шыщхьэмыгъазэр хуэмейчIэ  соIуэ

                                                                                                           уи тыгъэ

 

Мы ятIэ IэмыщIэр, мы щыIагъэ гъунэншэр, мы сабэ борэныр

Уи къэгъэщIыныгум и тыгъэ? хьэмэрэ и гукъанэ ди Тхьэ?

 

УдзыпцIэ жьыбгъэм пэщIэтыфакъым  гъагъэр, шэтырти

Аращ гъатхэ щIыжаIэжыр, аращ жьыбгъэу къепщэ гугъэр

 

Сыкъуаншэщ, сыхэбасэ, екIуалIапIэншэщ, нэрылъагъущ

Ауэ мэлъэчIхэми ялъэмычIа cыкъагъэувыжын; мы уи зэтекъутар

 

ЛъэIурэ убзэрэщ щыхэIучIыр си гукъеуэм и къэлъыхъуэхэм

Мы удэзмыхьэх, мы щIы IэнэщI, зым темыщIыхьа уи дунейм

 

КъощакIуэн къыщыппэщымыс гъагъэ хадэр сыт ищIыс

ЗекIуэм хуэщIа си цIыху щIыкIэм, игъэщIагъуэным ар нэмыс

 

МэлъэчIхэм я лъэчIыныгъэр римыкъу нэсын гухуэщI IэнатIэм

Абы хуэщIар цIыху къудейращ; хахуэн зыратхарщ зи натIэм.

 

ГъащIэ Асу

 

ПщылIыныр зищIысыри? Дахагъэр зэхыумыщIэнращ

Хуитхэм дахэ зыфIащыращ, дахэ ухуеймэ бгъуэтынур

 

Хэт дзыхь езгъэзынур пщылIым зэхащIэм, зытыращIыхьым

Мы дунейм тетымэ тетыр, хуитхэм ейращ нэуэ къаплъэу

 

И гуащIэмкIэ, мис апхуэдэрщ и тепщэр нобэм и дунейм

Арщ хэзыхыр зэманым и хым, пщэдейм и гъащIэ асур.

  СэнаIи и фэеплъ                                  

 

ГухуэщIыр, зыплъагъужынырщ, уэ зыкъыбгурыIуэжынырщ

ГухуэщIыр, Пщыи  Пащтыхьи  щайу къыпфIэмыIуэхунырщ

 

Мазэри,  Вагъуэ Къанри зэрысэсейр тхьэ бгъэщIэгъуа?

А гъуэгухэр фIы дыдэу зыщIэ, Мууса зэрысиIэр плъэгъуа?

 

ХъыбарегъащIэ яужьрейм, псоми я зиусхьэн Абы

Гъуэгум телъ сабэ налъэхэм, Сийна зэрыхъу яригъэщIащ

 

ГухуэщIымрэ, зэщIэшэмрэ щIэдэIу: хуежьэри ухри  А  ЛIырау  жаIэ

КъурIэныри Фуркъаныри, Ясин ТIахар Арау жаIэ

 

Нэхъ куужу зыхэздзакъым сэ, СэнаIий пщIэ хуэсщIыри.

Мы хым джыри хъугъуэфIыгъуэ, налъкут налмэс хэз пэтми

 

ГуапэлIым и псалъэ

 

Дэпыр  зифэ  пIэищыгъэхэм  яуфэбгъуащ  бгыи  аузи

Бзу бзэрабзэм къыспэщIегъакъуэ аргуэру пшыналъэчIэ сыпэджэжыну

 

Къэгъагъэу,  щIыхур щIыхуу, щхъуантIэу, гъуэжьу зыкъахуапэу

Губгъуэм къызэдиувахэр гъагъэ, хьэмэрэ тхьэIухуд?

 

Нэхуыщ жьыбгъэм гъагъэ тхьэмпэм уэсэпс щыгъэр тыреблэ

Дыгъэ бзийми щыгъэ блэрыр зэщIэпщIыпщIэу егъаблэ

 

И дахагъэр кърикIутмэ нэIурыту, игу къыхэмыщтыкIыжу

Мэзра нэхъ дахэр апхуэдэм, къалэра хьэмэрэ къыжыIэт

 

Уи езыным хэкуухьи гъащIэ хуэдэ гъащIэр къэгъуэт

Сэсей умыхъуми содэ уэ езы хъуы, уэ езым уэ уреиж

 

КупщIэхэм я дунем ухуеймэ: нафIэ уисын, гу хуэщIын, упабгъэн…

Пкъыгъуэхэм я дунейр сыт? ЕпцIын, нэпцIын, бзаджэн

 

АбаткIэ уфIэкIуэдынкъым купщIэм и тетыгъуэр  бгъуэтмэ

Щэху цIыкIуу къос, щэхуу мэкIуасэ пкъыгъуэ тетыгъуэр ныбжьщи

 

КупщIэм щитетыгъуэ щIыпIэм къуэхьэпIэ тепщэчIэр я хамэщ

КупщIэ зыкъуэлъ щызмылъэгъуа къуэхьэпIэм е Щихъыу е Брэхмэну

 

ГуапэлIым  и зы псалъэ сигъэ учIытау си напэр мэс:

«Зыхуэбгъэщхъамэ  зыгуэрым,  пхуэфащэкъым я дунейхэр

                                                                      купщIэми пкъыгъуэми».

______________________________

1.      Адэрыхэ: Ахърэт

2.      ЧIэхьэпIэ: щIэхьэп1э (кэгьбэ: чэхьбэ - чэхьбэр щIэчэхьбэжыр)

Iибрахим лъапIэр Хэт лъэпкът, И унэр щищIам фIищар ЧэхьэпIэт.

3.      Дуней - ди уней

4.      ЦIыхухэр

 

ЩIэныгъэмрэ гъуэгулIымрэ

Тажи тетыгъуэи тетыпIэигъуэгулIын и телъыджэм щыщщ

ГъуэгулIыр пщыяпщыжщи, нэхъыфI и нэхъыфIыжщ ар

 

ЩIэныгъэм и плъапIэр, зэхэхумрэ гурыIуэмрэ гъэсэнмэ

ГъуэгулIыным и  плъапIэр  гур, пхыплъыкIэр  захуэнырщ

 

ЩIэныгъэр щIэныгъэлIымрэ гупщысэлIымрэ я Iусмэ

Хуэмыныкъуэныгъэр Мэсихьрэ Кэлимрэ[1] я гъуэмылэщ

 

ЩIэныгъэр, гъуэгу захуэ къэзылъыхъуэщ

ГъуэгулIыныр, пщIэу щытынырщ гъуэгу захуэр

 

ЩIэныгъэм  хъэбару  еIуатэ пэжыр

ГъуэгулIыным пэжыр нэкIэ уегъэлъагъу

 

ГъуэгулI хабзэм зэщIэшэр щыпсапэщи

ЩIэныгъэм деж щыемыкIущ

 

ТIуми Iэшхэд жаIэ ауэ уифIэщ умыщI

ЩIэныгъэм и Алахь жыIэкIэхэмрэ

ГъуэгулI, гуапэлI жыIэкIэмрэ зэи закъым

 

Дуней псом щай щIумытыным нэсакIэмэ езыныр

ФIэщ зыхэлъ а зы уэрыкъур, бий уэр псоми я уасэщ

 

ЯтIэм къыхэщIыкIа мы пкъым илъ гур ушамэ, зэхуэфIмэ

Уи пхыплъыкIэм мазэ-дыгъэ гъуджитIри игъэщащэфынщ.



 [1] Мэсихь: Гьиса; Кэлим: Мууса 

 

  Ехьыж жьым

ЩызокIуэ  сыт  ищIысри, гъуэгу щырокIуэ мы дунейм

Мазэр мазэ, вагъуэр мажэ йэрсын я Iуэхущ  бзум бдзэжьейм

 

Хахуэ и утыку урилIщ, Iислам уэрым урипашэщ

ЦIыхуи мэлъэчIи уи уэрыкъу’щ, псори уи Iуэху’гъэзащIэщ.

 

Уи пщIэр уэ плъагъужтэкъым, мис иджыри плъагъужкъым

Гулъытэншэн, пхыплъыншэным дырикъуащ, тхущIыгъужкъым

 

Уа Муслымэн! Сыт пщIондэ урипщылIыну нэгъуэщIым

Iудз мы дунейр… хьэу жыпIэрэ; зыIэщIэлъхьэ, тепщэ  щIым

 

КъэсщIэпащ зищIыс дыдэр  ЧIэхьэпIэ щихъри, иджырей гъэсакIуэри

Я далъэкIэр Iэужьыншэщ, я жыIэ купщIэншэр ехьыж жьым.

 

ЗэзыдзэкIар Гуащокъуэ Абдулщ