Къат Фейсал

 Къат Фейсал Хьисэ и къуэр 1943 гъэм гъатхэпэм и 25-м Иорданым щыщ Нахьур къуажэм къыщалъхуащ. ЕджапIэ класси 9 къыщиухащ. Иордан телевиденэм щылэжьащ декоратору, администратору. ИтIанэ джэд гъэхъуным зритри, а Iуэхум илъэс 15 пэрытащ. Сыт хуэдэ IэнатIэ ирихьэкIами, дэнэ щыIами, Фейсал и гупсысэ нэхъыщхьэ дыдэу гъащIэм къыщыдекIуэкIар и Хэкужьырщ. Кавказым иIэпхъукIауэ щытар Фейсал и адэшхуэ Къат Екъубщ, ар къыщалъхуар Гъуэбэкъуей бжьэдыгъу къуажэрат. Фейсал адэжь щIыналъэм пэIэщIэми, ар зыпищI щымыIэу къекIуэкIащ, и бынхэм - и пхъуищым-Суандэ, Ларисэ, Эльзэ сымэ –апхуэдэ гъэсэныгъэ яритыным хущIэкъуащ. Апхуэдэ Iэмал къыщыкъуэкIым Къатыр и хэкужьым лъагъунлъагъу къэкIуэжауэ щытащ, и усэхэм щыщ куэди Мейкъуапэ, адыгэ лъахэм щыпсэухэм ятриухуащ. Хэкужьым хуиIэ лъагъуныгъэр -  аращ Фейсал и усэхэм и нэхъыбэр гум къыщызыгъэушар. Лъэпкъым и блэкIамрэ нобэрей адыгэ хэхэсхэм я Дуней тетыкIэмрэ и усэхэм щызэпищIэным тхакIуэр хущIэкъурт. А зэпыщIэныгъэм Къат Фейсал къыхигъэнэIукIыфырт хэкужьым нэхъ дахэрэ нэхъ лъапIэрэ зэрыщымыIэр. Дуней псом и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыпсэу адыгэ хэхэсхэм я гупсысэр, гъащIэм хуаIэ еплъыкIэр къызытепщIыкIыжри арауэ зэрыщытыр.

   Къат Фейсал гъащIэ мащIэт - ар илъэс 66-рэщ зэрыпсэуар, 2009 гъэм щIышылэм и 26-м дунейм ехыжащ. Фейсал псэууэ и тхылъ щхьэхуэ дунейм къытехьакъым. И усэхэр къытрадзэрт Иордан газетхэмрэ журналхэмрэ. Адыгэ фIыщIэ хасэм къыдигъэкI «Ал-Уахьэ» («Гуэл»), «Нарт» журналхэм. УсакIуэр дунейм ехыжа нэужь, и ныбжьэгъухэм абы и IэрыкIхэр зэхуахьэсри, «Си Iэпкълъэпкъым хэлъ сэшхуэхэр» зыфIаща тхылъыр къыдагъэкIащ. ЖыIэпхъэщ Къатыр Иорданым хьэрып усакIуэу къызэрилъытэр. Абы и щхьэусыгъуэри Фейсал хьэрыпыбзэкIэ тхэуэ зэрыщытам и закъуэу къыщIэкIынукъым. Къатым итхахэр ягу иримыхьу щытамэ, хьэрыпхэм апхуэдэу жаIэнтэкъым. ТхакIуэм и Iэрытххэм яхэтщ пасэрей хьэрып усэ гъэпсыкIэм итхэри, иджырей усэ гъэпсыкIэхэу «усэ хужь» жыхуаIэ жыпхъэм игъэувахэри.         

    Дунейм зэрехыжрэ зы илъэс зэрытекIам  иращIэкIа пшыхьым и тхылъым и лъапэтеувэри ирагъэхьэлIащ. А пшыхьым хэтащ хьэрып тхакIуи, адыгэ тхакIуи. Хьэрыпым "хьэрып усакIуэр, адыгэлIыр, Иорданым и цIыхур" хужиIащ, адыгэм " адыгэр, хьэрып усакIуэр, Иорданым и цIыху пэжыр" хужиIащ.

   Къат Фейсал хужаIар гъащIэм къигъэува пэжщ, езыр къызыхэкIа лъэпкъым и щытыкIэм елъытауэ: Хэхэс адыгэр Iыхьэ мыгуэш цIыхущ, хьэрыпыр езым еину хуейщ, адыгэм езым зришэлIэжмэ нэхъ къещтэ. Хэкурыс адыгэр апхуэдэ цIыхушхуэхэм дауэ хущытын хуей?

   Адыгэ литературэм къыхыхьащ, "хэхэс адыгэ литературэ" жыхуиIэ къудамэр, адыгэ литературэр игъэбагъуэу, къулей ищIу. Ауэ, ар къыщыхъур, адыгэ тхакIуэм, дэ дэлъытауэ,  хамэбзэкIэ итха и IэдакъэщIэкIыр иджырей адыгэбзэмкIэ зэдзэкIа хъуа иужькIэщ-зэмыдзэкIамэ, езыр зэрытха бзэм и литературэм къыхонэж, цIыхум ейуэ къилъытэр и бзэмкIэ псалъэращ, и бзэмкIэ тхаращ, укъызэмыджэфыр щымыIэ пэлъытэщ.  Зэрытлъагъущи, зэдзэкIыныр лъэпкъ литературэр зыгъэбагъуэ, зезыгъэужь Iэмалщ, ар нобэ Iуху тщIырэ яужь дихьэми, дыкъыкIэрыхуащ. УзэIэбэкIыжу къыдэбвыж Iуэхур, тIэуней лэжьыгъэщ…

   Сэри си гуащIэ хызолъхьэри, Къат Фейсал усакIуэр, Иорданым и цIыхур, хьэрыпыбзэкIэ тхар, адыгэ Iуэхум тетхыхьар, адыгэми хьэрыпми хуэтхар фызогъэцIыху- хьэрыпыбзэкIэ итха усэхэр, адыгэбзэкIэ фхузызодзэкI.

   Дунейм ехыжа Фейсал хьэрыпыбзэкIэ итха и усэхэр пасэрей хьэрып усэ гъэпсыкIэм тетуи тхащ, иджырей усэ гъэпсыкIэкIи тхащ. Абы къегъэлъагъуэ, усакIуэр усэ гъэпсыкIэ псоми щыгъуазэу зэрыщытар. Усэм щIилъхьэ жьур-макъамэр къупхъэ гъэпсахэм я хабзэхэм зыхигъэзыхьыжурэ зригъэубыдакъым, хуиту, итхым емынэкъуэкъуу зригъэукъэдиящ, зытепсэлъыхьым езым и пшыналъэр иубзыхужурэ.

   Сыт хуэдэу щытами, и усэхэм нэщхъеягъуэ фащэр ящыгъащ. И псыежэхри нэщхъейщ, и блэкIари и къэкIуэнури нэщхъейщ:

Уи нитIыр, уафэ нэщхъейр

Нэщхъеягъуэр

Шэрхъ кIыргъым къехь,

ИпщэмкIэ къоIукI,

ИпщэмкIэ.

Уэгу нэщхъейм ит уи нэхэр

Бзу бынщ,

Гъэхэр я жьауэщ,

Хы Iуфэр я щIасэщ,

Хэгъуэгухэр я бысымщ,

Къаплъыхь я лъапсэщ;

Махуэ мыгъэнщ,

Жэщыр я махуэщIщ.

   Хьэрып усакIуэр и лъэпкъыр щIэныгъэкIэ къызэрыкIэрыхуар, къэралыгъуэ зэкъуэудаурэ зэрыщытым егъэпIейтей, хьэрыпыбзэкIэ тха хэхэс адыгэ усакIуэр и лъэпкъыр зэрызэбгрыдзар, и лъахэм зэрыпэIэщIэр, и бзэр,  и хабзэр зэрыкIуэщIым иронэщхъей. Зэдэпсэу адыгэмрэ хьэрыпымрэ я гукъеуэхэмкIэ зэдогуэшэф. 

  Фейсал и усэхэм "пшахъуэ", "пшахъуэщI", "къум", псалъэхэр къытригъэзэжурэ къыщокIуэ. Ахэр зэманыр къэзыбж пшахъуэ сыхьэтуи къегъэлъагъуэ, гъащIэм зэпымыууэ зэрызигъэхъейр, щIэныгъэр и пIэ имыту зэрыкIуатэри  къыжиIэу аращ:        

Мы гъащIэр,

ПIалъэр пшахъуэкIэ щабж

Лъэхъэнэм икIащ,

ФIэкIри,

Ухыгъэми хуеIэу щIидзащ

    ГъащIэм и нэщэнэ нэхъыщхьэхэр къэзыIуатэ щыIэцIэхэр сытым щыгъуи и гум имыхуу зэрилъым щхьэкIэ, къытригъэзэжурэ и усэхэм хэтщ: "жыг", "псыежэх", "Мазэ", "Вагъуэ", "Дыгъэ", "мафIэ", "гуауэ", "фIылъагъуныгъэ","хэхэс", "Хэку"," Мейкъуапэ", "Псыжь", "Фарз", "Бжьэдыгъухьэблэ" хуэдэхэр.

   УсакIуэм и гум щигъафIэ и Хэкужьыр, иужьрей илъэсхэм, зыбжанэрэ къакIуэри илъэгъуащ, зимыгъэнщIуи кIуэжащ, абы лъапси  къыщищэхуащ.

    Езым и щхьэгъусэ Хэкужь Шэхьирэт жеIэж, Фейсал усэр зэритхыу щытам теухуауэ, "усэр щитхын зэман пыухыкIа иIэу щытакъым, и гум къилъэдар, къыIэрыхьэ тхылъымпIэм тритхэрт. Абы щхьэкIэ тIысыпIэ тынш, тхылъымпIэ хужь къилъыхъуакъым".

   Фейсал хъыджэбзищ къыщIэнащ: Суанд, Ларисэ, Эльзэ. Абыхэм адэ гу щабэу ящхьэщытащ. Уз къеуэлIам щIэныгъэр пэлъэщын и гугъэурэ псэуа щхьэкIэ,  лIэныгъэм и пIалъэр адэкIи, мыдэкIи зыгъэIэпхъуэфын  щымыIэ щIэныгъэм, Фейсали IэщIэкIакъым…   

   Къат Фейсал усакIуэр нэщхъеягъуэм, гумащIагъэм, дахагъэм я усакIуэщ хужаIами, ар пэжщ. Езыр цIыху щыпкъэт, и усэхэми хуэпэжт: и гум щыщIэрат къиIуатэр, езым къызэрыщыхъум хуэдэут псалъэхэр къызэригъэсэбэпыр. ДауикI, "цIыхур цIыху щIыжщ" жаIэми, езым япэ ита усакIуэхэм зыгуэрхэмкIэ ядэплъеями-запищIыжу щытакъым, езым и щхьэ хущытыжащ. И усэхэм ущеджэкIэ, узыгъэгуфIэн, гукъыдэж къозытын  урихьэлIэну угугъэурэ уеджэми, апхуэдэ урихьэлIэркъым. Абы и деж Вагъуэри цIуркъым, дыгъэри къепсыркъым, цIыхуми псэхугъуэ иIэкъым.

 Фейсал и гукъеуэхэм я щхьэусыгъуэхэр и усэхэм къыщыщIыплъыхъуэн щымыIэу, езыхэр наIуэу къыхощ ахэр лъэпкъыр зэрыт щытыкIэм къызэрыхэкIар, зауэжьым адыгэ лъэпкъым къыхуихьа мыгъуагъэрауэ зырыщытыр.      

  И усэхэм нэщхъеягъуэр я теплъэу щытми, абы дахагъэр, цIыхубзым и щабагъэр, дыкъэзухъуреихь дунейм и телъыджагъэр, хэкум и IэфIагъыр зыхимыщIэу щытакъым-зыхищIащэрти, псалъэм я нэхъ шэрыуэмкIэ, я нэхъ дахэмкIэ, егъэщхьыныгъэ гурыхьхэмкIэ къиIуатэрт узыIэпишэу, щIэжьыуэ екIуи щIэтыжу:  

 

ДыгъэпсымкIэ сотх,

Гъуэгу мыгъуэ гъуэгуанэр,

Зи пэр хьэдагъэу,

Зи кIэр хьэдагъэр.

***

СыщIопхъуэ къэзубыдыну

КъысхуэкIуэм и джанэкIэр,

Щыхь сурэт,

Гукъеуэр къызыдэлъэт

Щхьэгъубжэ хэздыкIыну.

   Къат Фейсал Езы Тхьэр усэну къыхуэупсами, езыри еджащ. И щIэныгъэр хигъэхъуэн папщIэ, хьэрып-муслъымэн щэнгъуазэр щIиджыкIащ езым и тIолъхуэныкъуэ хьэрыпыбзэмкIэ; урыс тхакIуэхэри зригъэцIыхуащ. А зэджахэм и гупсысэр нэхъ хагъэхъуащ, и усэхэри нэхъ купщIафIэ ищIащ; къыгурыIуащ гъащIэм лIэныгъэри, псэуныгъэри зэрызэпищIэр, щхьэкIэмрэ лъабжьэмрэ зэрызэщхьэщыкIыр, пщыгъэмрэ пщылIагъымрэ я зэхуаку къыдэхъуэ Iуэхур зэрыцIыхугъэншагъэр. ГъащIэм и щэхухэр къэзыщIа Фейсал, усакIуэ нэщхъей къыхищIыкIащ. Абы и Хэкужьыр зэригъейм ещхьу, зауэм гузэвэгъуэ хидза Иракыр, Палестинэри, Шэшэнри егъей и усэхэмкIэ.   

 Фейсал и усэхэм хэт псалъэ къытезыгъэзэжхэм, зэщхьхэм уатезашэ хуэдэу хъуми,  етIуанэу, ещанэу къытебгъэзэжрэ уеджэжмэ, гу лъыботэ, ахэр лъабжьэкIэ зэщхьми, псалъэухам зэрыхэт елъытакIэ, нэгъуэщIым къыхэзыгъэщхьэхукI фащэкIэ зэрыхуэпам:

 

ЯукIам и лъым 

И макъыр лъагэщ,

Зигъэгъэпсэхукъым,

Зыуигъэпсэхукъым.

**

Ныбгъуэ мэлъатэ, къелъэтыхь

**               

Къуаргъыр уафэм къоплъых,

Хьэдэ щылъыр зэпеплъыхь.

**

   И усэхэм хэт пшыналъэр, узыпэмыплъа куэд къыщыхъу гъащIэм  езэгъ пшыналъэщ щIигъэувэр; умыщIэххэу, пшыналъэри мэкIуэдри, нэгъуэщI  щIыпIэкIэ къыщоIуж. Апхуэдэу щыхъум деж, кIуэдар къыщыбгъуэтыжкIэ къыппкърыхьэ гуфIэгъуэр зыхыбощIэ. Сыт хуэдэу мыхъуами, Фейсал и усэхэм щIилъхьэ макъамэр, хабзэу ягъэува усэ гъэпсыкIэм и мардэхэм теткъым, и жыIэдаIуэу щыткъым, и псалъэхэм ягъэIу макъ жьгърур псалъэухам и пэуи, икууи, и кIэуи къегъакIуэ:

 

Си лъым хэт усэныр

Бзу Iэпхъуэшапхъуэщ.

Уэри пшахъуэщIым уисщ.

Си щауэ уIэгъэр

МафIэм итхьэкъуарщ.

Жьым сыхуоусэ

Пшахъуэм ар тетхащ,

КIэухыр къеIуатэ,

ЩIэдзапIэу ар щытащ.

 

"Iэпхъуэшапхъуэ", "пшахъуэщI" псалъитIыр сатыритI зэкIэлъыхьахэм якуращ зыдэтыр, тIуми я къыщIэдзапIэ макъхэр зэкIуалIэркъым, япэр "" къыкIэлъыкIуэр "пща" я кIэух макъхэри зэщхькъым, япэр "щ", къыкIэлъыкIуэр "м", ауэ, тIуми я кум дэт макъхэр зэподжэж: "Iэпхъуэшапхъуэ", "пшахъуэ". ЕплIанэ сатырым хэт "щауэ" псалъэри, япэ къакIуэ псалъитIым дожьу, ар тхьэкIумэкIэ зыхыбощIэри, гур егъэзагъэ - игъэпIейтейкъым. Ауэ, ебланэ сатырым хэт "пшахъуэ" псалъэми къегъэзэжри, а япэреймкIэ уи гуакъуэр икIакъыми, а къытегъэзэжыныгъэр псэм къещтэ. А псалъэухар зэриух "тетхащ" псалъэр "тетащ" псалъэм дожьу.  ЕплIанэ , етхуанэ сатыритIыр усэм и зекIуэкIэм къыдэуами, - къэмыхъу къэхъуакъым.

   Фейсал и усэхэм пэщIэдзэрэ кIэухрэ  иIэн хуейуэ къыщимылъыти къохъур. ИIэщ усэ гуэрхэри, гупсысэкIэ зэкIэлъымыхьа хуэдэу къытфIэщми, уелIалIэмэ, зэрызэпхар къыбгурыIуэжу. И усэхэм къыщихь псалъэхэми щыIэцIэ пыухыкIа яIэу щыткъым, щIыпIэ е, зэман къагъэлъагъуэу, ахэр егъэщхьыныгъэщ е нэщэнэщ. "бзур" хуитыныгъэм и нэщэнэщ, "Мазэр" дахагъэщ, "нэхущыр" гугъэщ, "мыIэрысэр" дахагъэуи, къэкIыгъэуи къегъэсэбэп, "щихур" ешам и зыгъэпсэхупIэщ, "удзыр", цIыхум щIым хуищI тыгъэщ. ЩIыпIэцIэу къигъэлъагъуэхэр къыпхуэбжынущ: Мейкъуапэ, Фарз, Бжьэдыгъухьэблэ, Псыжь, Кфаркэмэ*…

   Гу лъыботэ, Фейсал  эпос, таурыхъыжь, мифологиехэм щыгъуазэу щытами, ахэр и усэхэм къызэрыщимыгъэсэбэпым,  "Сосрыкъуэ" псалъэр зэ къыщокIуэ и усэхэм. Абы и закъуэкъым, псалъэухахэр псэм и зекIуэкIэ зэпIэзэрытхэми теткъым, философие къупхъэхэми изагъэркъым, щIыпIэцIэхэмрэ щыIэцIэхэмрэ зэрынэщхъейр къыумылъэтэнумэ:

 

Илъщ си гум

Уи фIылъагъуныгъэр,

Гъаблэм къэгъэгъа

Жыгыжь къудамэу.

МэкI, мэин,

Зеубгъу,

Пшыналъэщ,

Къудамэщ,

Хьэндырабгъуэу,

Нэхущым и IупитIым,

Бзу уэрэд къыщыпеч.

 

   Фейсал хыщI гъэхэм усэныр къыщIидзами, абыхэм щыщу ихъумар мащIэщ, блыщI, бгъущI гъэхэм итхар ихъумащ, ищI гъэхэм итхауэ зыри къыщIэнакъым, IэнатIэ зыпэрытам хущIыхьэгъуэ къритауэ къыщIэкIынукъым. И тхэныр зэпыу, къыщIидзэжу щытами, и усэхэр зэрыта къэухьым икIакъым, ахэр къэнащ Хэкур, цIыху нэщхъейр, дахагъэр, цIыхубз дахэр, псыхъуэр, жыгыр, Iуащхьэр, удзыр, мэзыр и усэхэм хэпхъарэ   абыхэм я плъыфэу.

   Иужьрей илъэсхэм Японым я усэ гъэпсыкIэщIэ хаико жыхуиIэм техьэу гу лъыботэ. Абы хуэдэ гъэпсыкIэр псалъэ, псалъэуха кIэщIхэм, мыхьэнэ зыбжанэ къзыгъэлъагъуэхэм нэхъ тещIыхьащ:

Щымыныгъэмрэ

Шылъэгум дэжэнымрэ

Щытепщэм деж,

ТхылъымпIэм зыщызоудыгъури,

Псалъэхэм садоджэгу

"псалъэхэм садоджэгу" жыIэгъуэм деж "псалъэхэм" жыхуиIэр куэдым хуэпхь хъунущ: "цIыхухэм", усакIуэм и уэршэрэгъу мазэ, псы, жьы хуэдэхэри къокI, усэ щитхкIи, псалъэхэм зэрыхэщыпыхьыр, псалъэхэм дэджэгууи къокIыр.

 Гупсысэ зэкIэлъыхьари икъутэу, гупсысэ техьэ-текIым, щыхыхьи къохъу, усыгъэр зы Iэпкълъэпкъ жыхьауэ щытын хуейуэ къилъытэркъым:

Собжыр:

Жьыр,

Уи IитIым щыжей хьэндырабгъуэр,

Псы ткIуэпсыр,

Удзым хуэдэу

Бауэ упщIэр,

Бзум ещхьу лъатэ

Вагъуэр.

Уи уэршэр IэфIым,

Лъэхъэнэхэм пхрыкI

Ныбжьэгъугъэм сыхашэ,

Зы дызыщIа

Щхьэгъубжэм къыщыдэплъкIи,

Жейр сфIагъэкIуэд,

Ныбжьым хуэдэу,

Таурыхъыжьхэм хэт сыринэм

ЙофиикIри,

Уэгум йохьэж.

Уэращ,

Си щэхуу

Пщыхьэщхьэ тхыгъэхэм

Къыщыслъыхъуар.

КIуэда сфIэщIати,

ЗагъэпщкIуауэ къыщIэкIащ.

 

…псалъэхэр адэкIэ, мыдэкIэ зэбгрыпхъауэ къыпщыхъуми, ахэр налъэ псыгъуэкIэ зэпхащ, псоми гукъэкI хуабэ ящIэтщ. Усэр ткIийуэ мыгъэпса щхьэкIэ, теплъэ зызыгъэхъейхэмкIэ, дахэхэмкIэ гъэнщIащ. ФIылъагъуныгъэм теухуахэр нэхъ нэщхъейми, дахагъэр кууэ зыхыуагъащIэ:

 

Зэгуэр,

Е зы пщыхьэщхьэ гуэрым,

Дунейр зыщIэлъызыщIэса

ФIылъагъуныгъэм и щауэу

Нэху сыкъекIыну

СопщIыхь.

 

ФIылъагъуныгъэу пхузиIэр

ПщIыхь зэмыфэгъущ,

Таурыхъщ,

НэкъыфIэщIым и джэгуалъэщ.

 

ФIыуэ слъагъуу къысфIэщIым

И цIэр тестхат

ЯтIагъуэм,

Щихум.

ФIыуэ слъэгъуати,

Си гугъат

Уэрэдхэм я тхыбзэр сигъащIэу,

Жьым тезытхэ усакIуэ

СищIыну.

 

   Къыщалъхуа къалэми гухэлъ хуабэ хуиIэу, "ФIылъагъуныгъэмрэ усэнымрэ япэу сэзыгъэщIар" псалъащхьэм щIэту хуэусащ:

"Нахьур" сыкъыщалъхуащ,

Бзур, жьауэр,

КIыфIыр щыпсэум.

**

Жинми удми

ИращIэкIа таурыхъхэр

СигъэщIащ "Нахьур"

 

И Хэкужь и къалащхьэ Мейкъуапэ, "Мейкъуапэ, жыгхэм я гъуджэ"  усэр хуитхащ:

 

Сэ Мейкъуапэ фIыуэ солъагъу,

Езы Мейкъуапэ

Псыхъуэр фIыуэ елъагъу.

**

Мейкъуапэ фIыуэ солъагъу,

Езы Мейкъуапэ,

Псыежэх и щIасэщ.

И нитIым щиущэху гъэгъам

СызэрыщIэупщIэу,

СызыIут щхьэгъубжэр хуещIри,

Дыгъэм зыщегъэпскI

 

"Мейкъуапэ щхьэкIэ Мазищ"

 Зэман Iейм дызэхуэзэри,

Дыгъащ.

Зэманыр Iейуэ дыщызбгъэдэкIыжым,

Ди жагъуэ хъуащ.

Мейкъуапэ, Мейкъуапэ!

Уэращ Хуарэ сызытесар,

Фарз, Псыжь зэпрызышар.

**

Мейкъуапэ

КIыфI зэрыхъуу мэуэршэр,

Блыну щытми,

Дыхьэшх, сабий,

Псыежэх макъыр щхьэщоIукI.

 

"МафIэ мыужьых" псалъащхьэм щIэту итхащ:

 

Си гур, сэ зыхаIуа мыIэрысэу,

мэзым и гум илъа бампIэгъуэу сыныпхуэкIуащ, Мейкъуапэ.

Уси гугъэт,

Сыуи усакIуэт.

Зумыгъэхъейуэ,

Гъуджэм ущIытенар сыт?

Жэщи махуи Тхьэ солъэIу,

Пшэр къытехьэу,

ЯтIэ унэхэр зыхьыну уэшхыр

Къытхуешхыну.

**        

Азэн джапIэм къиIукI макъыу,

СокIий:

Дэнэ ущыIэ,

Си мы цIыкIу-Мейкъуапэ?

Си уафэм ущискъухьри,

Сыгъыу сытIысыжащ.

 

 УсакIуэм ныбжьэгъугъэр игъэлъапIэу КIахэм я тхакIуэ тхьэмадэ, адыгэлI пажэ МэшбащIэ  Исхьэкъ "Псыжь Iуфэ" псалъащхьэм щIэту хуетх:

 

Си гъуджэм

Укъытохьэ,

Таурыхъхэм хэт Iущхьэу.

**

Си фIылъагъуныгъэм и тхыдэр

Жыгым хуэсIуэтати,

Гъащ.

 

Езым хуэдэу хэхэс щIыпIэ - Журтым щыпсэу, Кфаркэмэ къуажэ щыщ и ныбжьэгъу Абрэдж Сэхьид хуетх:

 

Уэращ,

Си щэхуу

Пщыхьэщхьэ тхыгъэхэм

Къыщыслъыхъуар.

КIуэда сфIэщIати,

ЗагъэпщкIуауэ къыщIэкIащ.

Дызэхуэзэжынукъым жиIащ.

АдэкIи

Хы Iуфэм и кIыхьагъ

Псалъэмакъ иукъуэдиящ

Псыр къыщиум

Мо нитIым яIыгъа нэпситIу.

Си ныбжьэгъу!

Уэрэ сэрэ дыщыIэнщ,

Жыгейрэ Псыжьрэ,

Уафэр щыIэху.

Нэпсым и гъыбзэр

КъэзыIуатэ псалъэхэр исми,

Ди сахуэр

Къэнэнщ.

 

   ЗэрытщIэщи, цIыху лIаращ псалъэу щытауэ мыпсэлъэжыр - и псэр зэрыхэкIыу мэщым. Абы щхьэкIэ щымыныгъэр нэхъ щызыхэпщIэр кхъэрщ. ГъащIэм и Iэуэлъауэм  пэIэщIэ щIыпIэщ ар. Езы гъащIэ псори, псалъэмакъщ жьым, щIым, псым ягъэIуу. ЦIыхуращ абыхэм ягъэIу макъыр зытхыр, абыхэм я бзэр нэхъ къызыгурыIуэри усакIуэрщ. Бзэращ цIыхур псэущхьэм къыхэзыгъэщхьэхукIыр, ар пэбубыдмэ, псэущхьэ пщIащ, хуиту къэбутIыпщмэ, гъащIэм къыщыхъу псори къыбжиIэнущ. УсакIуэр мыпсалъэу щымыныгъэр тезыру теплъхьамэ, ар букIащ. Къат Фейсал къиIуэтащ щымыныгъэр зищIысыр:

  

 Щымыныгъэм и хэкIыпIэхэр

Пшахъуэм сыхокIри  

Кавказым сыхуоблагъэ,

ЩхъуантIэу, щхъуантIэм.

***

Адыгэхэр

Псым тет гъуэлъыпIэхэм щожей

Нэхущым къыхэкIэну

Щхьэмыжхэм пэплъэу.

***

Мы гъащIэр,

ПIалъэр пшахъуэкIэ щабж

Лъэхъэнэхэм икIащ,

ФIэкIри,

Ухыгъэми хуеIэу щIидзащ.

***

Доуэршэрри дыщысщ,

Псалъэхэм япхъ ди Iупсхэр

Зэдутхыжу.

***

Псалъэр плъэхъэнри,

ГъащIэр плIынри,

Зыщ.

 

ИIэщ гъуниплI щIым,

Гъэм лъэхъэниплI

Зы лъэхъэнэщ иIэр

ФIылъагъуныгъэм.

Уи нитIым хухэсхын

Гъатхэр?

***

Щымыныгъэмрэ

Шылъэгум дэжэнымрэ

Щытепщэм деж,

ТхылъымпIэм зыщызоудыгъури,

Псалъэхэм садоджэгу.

                 

               ХьэрыпыбзэкIэ тха усэр адыгэбзэкIэ зэдзэкIа зэрыхъур                                      

 

   ЗанщIэу зыкъэзумысыжынщи, пыплъхьэни пыпхыжыни щымыIэу усагъэр зэдзэкIа зэрымыхъур, псори арэзы зэрыпхуэмыщIыр жызоIэ.  Ауэ, нобэ щыIэ IэмалхэмкIэ аращ сэ схуэщIэнур пхужыIэнущ.

   ЗэдзэкIын Iуэхур бзитIрэ зы зэдзэкIакIуэрэщ зэрыхъур. Ахэри щIэныгъэр здынэсам и къэухьым щиткIэ, щIэныгъэри къэмыувыIэу зокIуэри, пщэдей щыIэнкIэ хъуну къэхутэныгъэщIэр, абы и дыгъуасэм къэхъуа лэжьыгъэр имыдэжурэ е, лэжьыгъэм къыпищэу щытщи, гугъэщ, къэхъуну щIэблэр, къэхута хъуа щIэныгъэм и къэухьым итурэ зэрылэжьэнур-блэкIам хигъахъуэу, ар иригъэфIакIуэу.

   Iуэхум сыпэлъэщынукъым жыпIэуи, бгъэтIылъ хъунукъым, угушхуакъуэуи узыпэмылъэщынум уебгъэрыкIуэ хъунукъым-къэпщтамэ, плъэкIыр щIэ, къэкIуэнум нэхъыфI ищIын гугъэр уи гум илъу. Сэри аращ сщIар.

   ХьэрыпыбзэкIэ тха усэр адыгэбзэмкIэ щызэбдзэкIкIэ, усэм щыгъа хьэрып фащэр щыбохри, адыгэ фащэкIэ уохуэпэж, апхуэдэу мыхъумэ, оригиналым и щIэбзэр- и тэрмэшыр  гурыIуэгъуей  хъунущ, уи дыхьэшхэни къигъэкIуэнущ.

   Бзэр лъэпкъым и фащэщ, ар езым иокIуж, а фащэр нэгъуэщIым щыптIагъэмэ екIунукъым. Бзэм лъэпкъым и гупсысэкIэр къегъэлъагъуэ. ЗэдзэкIын   Iуэхум и япэ    лъэбакъуэр   къызэрыщIидзэр оригиналыр гурыIуэгъуэ зыщыпщIыжынращ. Ар къыдыгурыIуа иужь, усэм хэт лъабжьэ псалъэхэр къыхыдогъэщхьэхукI, ахэр хэтынущ оригиналым и тэрмэшым. Къэтщтэнщ Къат Фейсал и усэ "Адыгэ цIыхубз" жыхуиIэр. А усэм  къиIуатэр фIылъагъуныгъэ гухэлъщ, цIыхухъур адэщ, цIыхубзыр ипхъущ. Усэр къызэрыIуэтар хьэрыпыбзэщ, иджырейщ, жьы хъуа псалъэхэр хэткъым, мыгурыIуэгъуи къыхэхуэркъым-хьэрыпыбзэмкIэ тхами, зытепсэлъыхьыр хьэрып дунейкъым-адыгэ дунейщ: щIыпIэр Мейкъуапэщ, Псыжьщ, зэманыр иджырей зэманщ. Усэм псалъащхьэу хуищIар "Адыгэ цIыхубзщ". Зызыхуигъазэ цIыхубзым и цIэр ФэтIимэтщ. Усэр зэрыгъэпсар иджырей гъэпсыкIэщ: пасэрей усэ гъэпсыкIэм теткъым. А гъэпсыкIэмкIэ усэр сатыр 34 мэхъу, ар адыгэбзэмкIэ зэрыхъур сатыр 30,  и оригиналым и гъэпсыкIэм ещхьщ и тэрмэшри.

   Усэр хьэрыпыбзэкIэ тхами, зы псалъэ хэткъым хьэрып щIыпIэцIэ къигъэлъагъуэу. Абы хэтыр цIыху псэми зэдай щыIэцIэхэращ: Мазэ, жэщ, бзу, уэрэд, уафэ, уэшх, псы. Ахэр псори щыхъумащ оригиналым и тэрмэшым.

   ИщхьэкIэ къэсхьа псалъэмакъыр щIэзукъуэдияр, фи фIэщ сщIын щхьэкIэщ, "хэхэс адыгэ литературэ" зэрыщымыIэнур, оригиналыр зэрытха бзэр иджырей адыгэбзэмкIэ зэмыдзэкIамэ.

  ЗэдзэкIын Iуэхур адыгэ лъэпкъым и пащхьэ къоувэ, емылэжьмэ, куэд фIэкIуэдынущ. Си гугъэмкIэ, ар Дунейпсо адыгэ хасэм и пщэм къыдэхуэ къалэнщ.       

                                                                    Къалмыкъ Аднан

 

Щымыныгъэм и хэкIыпIэхэр

Пшахъуэм сыхокIри

Кавказым сыхуоблагъэ,

ЩхъуантIэу, щхъуантIэм.

Зы бжэ Iузох,

Сэ бжэхэм сащошынэ

Iусх псори зэхузощIыжри,

КъызэзонэкI.

***

Гъуджэм бдзэжьей щос,

Зы щыни мэIуей.

Зы сабии щIопхъуэ

Удз Iэрамэр гурымурэ зэхуихьэсыну.

***

Адыгэхэр

Псым тет гъуэлъыпIэхэм щожей.

Нэхущым къыхэкIыну

Щхьэмыжхэм пэплъэу.

***

Гъуджэщ гуауэр

Жэщыр иплъэу.

***

Пщэдджыжьыр къоIэбэ,

Дыгъэм и щхьэцыр ижьыну.

***

ФIылъагъуныгъэр жыгщ,

Бзум и усэ макъми

Жьауэми дихьэхыу.

***

Си гум ис

Зы мыIэрысэр

ФIылъагъуныгъэ гуащIэм

ТIууэ зэгуеупщIыкI.

***

Мы гъащIэр,

ПIалъэр пшахъуэкIэ щабж

Лъэхъэнэм икIащ,

ФIэкIри,

Ухыгъэми хуеIэу щIидзащ.

***

Доуэршэрри дыщысщ,

Псалъэхэм япхъ ди Iупсхэр

Зэдутхыжу.

***

Бзу нэф исщ

Жьым и лъэдийм,

Поплъэ,

КъэкIуэну махуэхэм

И нитIыр зэтрахыжыну.

***

Сабийщ пIалъэр

Зыгуэрхэр

ЯтIэм тритхэу,

Гум и къуэпсхэм

ЩIэпхъуэу ис щыхьри.

***

Сыкъэзыхъуреихьым и щымагъым

Сигу къегъэкIыж

Бжьамийхэм ису щIэпхъуэм

И делагъэр.

***

ФIылъагъуныгъэу пхузиIэмрэ,

Псыхъуэм и уэршэр макъымрэ

Дауэ зэхуэзгъэдэн?

***

Щхьэгъубжэмрэ,

ЩIым и нэз нэм къиплъыхьымрэ

Я зэхуакум дэтщ

Лъахэр быдэу

Жыг къудамэм ещхьу

ПцIанэу.

***

Псалъэр плъэхъэнри,

ГъащIэ плIынри,

Зыщ.

Щихур азэн джапIэмэ,

Жьыра джакIуэр?

***

ИIэщ гъуниплI щIым,

Гъэм лъэхъэниплI

Зы лъэхъэнэщ иIэр

ФIылъагъуныгъэм.

Уи нитIым хухэсхын

Гъатхэр?

***

Жьым хэджэгухь жыгхэм

СагъащIэ,

Хабзэмрэ, абджымрэ

Хуэсакъын зэрыхуейр.

***

Щымыныгъэмрэ,

Шылъэгум дэжэнымрэ

Щытепщэм деж,

ТхылъымпIэм зыщызоудыгъури,

Псалъэхэм садоджэгу.

***

ПцIым сищIащ

Гуауэр къызэрыщ

Щхьэгъубжэ.

***

Псыми жьыми

СынывоупщI:

ЦIыхур зыгъэпсэур

Жьымрэ псымрэ?

***

Удз гъэгъам сеплъурэ,

Фэ зэмыфэгъухэм

Я цIэхэр зызогъапщэ,

ТхылъымпIэхэм хэс

Уи жеин къэзыгъакIуэри содж.

***

Блынхэм дызэрыжьэхэуэу,

ПщIыхьыр мэувыIэри,

Ину мэщатэ,

Сакъыныгъэ фащэри зыщетIагъэри,

Жьым хохьэж.

***

Си бэтэгъейм къысхуехьыр

Бжьыхьэ кIуам

Бзухэм я гъусэу сутIыпщауэ щыта

Си уэрэдым щыщ.

***

Нэхъ гъунэгъу зыкъысхуэфщI

Бзэ сызыпсыхьам

Нэхъ гъунэгъу зыхуэфщI,

ПщыхьэпIэм хуэдэу,

Нэхъ жыжьэ сыфхуэхъун щхьэкIэ.

***

Си гугъащ

Блын щымым селъэну

Ауэ, сехуэхри,

КIыфIыгъэм сыхэхуащ.

***

ЦIыхубзу

Даущми, жьапщэми пхрыкIыу

КъысхуэкIуар

Гъуэгубгъум жыг къудамэншэу

Сыкъытринэри, кIуэжащ.

***

Гуауэм Iейуэ хэлъыр

КъэкIуэнум щIигъэж нэпсхэм

Зэрызыщигъэпсэхурщ.

***

Къысхуэвгъэгъу,

Си гум къыщыкI удзхэ,

Къысхуэгъэгъу, гъуэгуанэ,

Лъэхъэнэхэр кIэщI зыщIа.

***

Си япэ лъэбакъуэхэр

Сэзыгъэча цIыхубзырщ,

Бзухэм я бзэр,

Уэшхым жиIэри сэзыгъэщIар.

***

Апхуэдэурэ

Нэгъабэрей щхьэмыжхэм къапыщэщхэр

Къыдощыпыж.

***

Гугъэ тIэкIурэ,

Уэм щыщ шхэпсрэ къызэти,

ФIылъагъуныгъэ къутар

Сыгъэшхэж.

***

КIуам щыщ си Iэм илъу

Пшахъуэм сыкъыхопщыжри,

Жьыр щыятэ гъуэгум

Сытожабзэж.

***

IумыкIыну бжэм и пащхьэ

Гур щыщIопхъуэ,

Гъуэгум тет захуагъэмрэ,

КъэкIуэнкIэ хъуну къуаншагъэмрэ

Зригъапщэу.

***

ФIыуэ узолъагъур

Щхьэгъубжэм Iужеихьа мазэу,

И пэрымэм игъуэлъхьэжа удз гъэгъа Iэрамэу,

Псыхъуэм и гукъеуэр

Зыхъумэ щихуу.

***

Нэху Iуданэм срепхыр,

Дызыщыгъуазэм адэкIэ щыIэ

Дызыщымыгъуазэм хэт сэххэм,

ИтIанэ, сигу къокIыж…

***

Си гукъэкIыжхэм щопсэу

ТхылъымпIэ псыпсым къыхэщIыкIа

Зы бзу.

НаIуэ сщищIащ,

Гугъэмрэ Iугъуэмрэ

Зэрызэмыщхьыр.

                                  

    "Дыгъэм и псынэхэр"                        

     

Щхьэгъубжэ,

Блын,

Iуданэу къешх уэшхым

Жейбащхъуэу пхрыплъ нитIым

ЖаIащ: Си закъуэ сыкъыумыгъанэ!

Сыуэрыншэм,

Сыдамэншэ бзущ,

Сыжыгыжьщ.

 

Уи фIылъагъуныгъэр, Мейкъуапэ,

Сабийщ,

Сызытешыныхь мыIэрысэщ,

Си бгъитIым щызгъафIэ щэхущ.

 

ЖиIащ: Дауэ сыщIэпхъуэн

Укъэзгъанэу,

Си псэм жиIэмрэ

Гъуджэу

Псори къызэрыщ си щIымрэ,

Си гум мафIэ иращIыхьащ,

ЯщIащ

Си тхылъри зекIуапIэ.

 

Хым уекIуалIэри хуэпIуэтащ,

Гугъу сызэрехьыр.

 

Си нитIым уапэжыжьэми,

си гум уисщ.

Уи фIылъагъуныгъэм

Сринэщ,

Лъэхъэнэ хьэлъэхэм пхрыкIыу,

Щэхуу ежэх псыхъуэм

Къехьри,

Си пкъым хегуашэ.

Зы бзу цIыкIуи

Тыгъэ къысхуещI,

Лъэхъэнэхэр зыщIаупскIэурэ,

КъысхуокIуэ.

Зыдэзгъэзэжри,

ЯтIэ унэщ.

  

МэжэлIалIэр щIакIуэм теубгъуауэ,

ПIалъэми иткъым,

Хэткъым

Жыгхэм я пщIыхьми.

 

Удз гъэгъахэм фызот,

Си фIылъагъуныгъэри,

Сигури,

Си шыIэныгъэу губгъуэм итри.

сыздахьыну

Сапоплъэ

ГъуэгурыкIуэу къызблэкI махуэхэм

 

Зы ткIуэпсу

Си псэм щызгъафIэр,

Лъэхъэнэхэми пхрыкIыу,

уэсри тафэхэм

Усэу къыщесу,

Узми пхрыкIыуэ

ТхылъымпIэхэм зыщигъэпсэхуну?

 

Си гукъеуэр

ЩIэпхъуэу сабий пцIанэщ.

Удзым псыр къызэрищIэу,

СыщIимыгъэхьэну

Бжэр хуещIыр .

 

Нэфщ

КIыфIым хэсу

Жыг щхьэкIэхэр пебжыкIри

Исщ кIыфIыгъэм,

Псыр утхъуауэ ехьри

Си тхыгъэхэми  хеутхэ.

Си махуэр

Зэрыстхэ тхылъри

ЩэIу макъыр къызытещ гъуджэщи,

Къощыр

Нэхугъэр зэпщIыхьыр.

Яхэсщ

ТхьэмыщкIэхэм,

Шей ядофэр.

 

Уэрэ сэрэ

Тхьэ зэхуэтIуат

фIылъагъуныгъэр

МафIэм щытхъумэну.

Дыгъэм и псы къыщIэжыпIэхэр

Жьапщэми имыхьу

Дыуэу зетхьэну.

 

Уэрэ сэрэ

Ажалми,

Пшэм къытхуишэнкIэ хъунуми,

ДедаIуэрт.

 

Иджыпсту

Си гуауэми, сыщизакъуэу,

СыноупщIыр,

Дэнэ укъикIа?

Пшахъуэри быдапIэри,

Дауэ къызэбнэкIа?

Тхыдэ бгынэжам

И щIыбагъым удэта?

  

                         МафIэм къыпыхуа мазэ

Уи закъуэу

Бджыну гугъущ

Пшахъуэрыбжэ тхыдэмрэ,

Жыгхэм я таурыхъымрэ.

***

Гугъущ,

Щхьэгъубжэ щэхум уIусыныр,

Уи гум

Псыхъуэ миныр щежэхыуэ.

Гугъущ

Губжьым упхрыкIыныр,

Дыгъэр зытепсэ гъуэгум,

Зыщыбгъэину,

Гъуджэрэ блынрэ,

Къыщыплъыхъуэныр.

Ущыхуейм деж угъыфми,

Узыхуей жьапщэм ущхьэдэхыфми,

Гум и къеуэ макъыр щызэхыумых,

Уэшхым адэкIи ущизакъуэныр

Гугъущ.

 

Си мэз гуауэм сыщыхыхьэкIэ

Адыгэр

МафIэм къыпыхуа мазэу солъагъур.

ХамэщIым

Ар нэхъ ину къысщохъур,

ХузиIэ фIылъагъуныгъэм,

И щхьэгъубжэм къыдолъри,

Гъэр сещIыр.

Срегъэхь жьапщэм,

УIэгъэжь си гум телъым.

Къызолъыхъуэ уи нитIыр,

Уи IитIым дищIа фор.

 

Си ажалыр

Зыхэлъ шыбгым

СоIэ сихутэну,

Гум щибампIыхь даущми

СыкъикIыу

Жыгхэм уэрэд яжесIэну

Сыхуожьэ.

Къызолъыхъуэ

СабиилъкIэ тхьэщIа розэ,

Нэхущ аятхэр

Зэритха тхылъ,

Пасэм

Дыгъэбзий къызыдидзу щыта

Щхьэгъубжэ.

Къызолъыхъуэ

Зэманыжьым щыIа щхьэгъубжэ

Дыгъэр къыдидзу,

Бзури дэлъэтыкIыу щытауэ.

Пщэдджыжьу

-Сигу къокIыж-

ЗгъэкIа щхьэмыжхэм щеIэм,

ЖиIащ: "Сыптхьэкъуащ.

Псыжь Iуфэ щыбгъэкIа

Къамылхэм сишэ,

Зым сигъапщи,

МафIэр згъэункIыфI,

Хэхэс гъыбзэр

Уи нитIым щIэзгъэху.

ФIылъагъуныгъэкIэ згъэкIа  санэ!

Жэщ уэршэрхэр усэу

Щызэхаухуэна  хьэщIэщ!

ЩIэдзапIэхэм я мэр къызыпих,

Псынэ щэхур зи тIысыпIэ, бзу!

Къэлъати къызжеIэ

Мы къалэхэр,

ЯтIэ унэхэр къэзгъэуэну,

Хьэ щэхурыпхъуэхэм

Я пщIыхьыр икъутэну,

ЩIыр игъэзджызджу

КъытхуэкIуэнум и теплъэр.

     

   Гуауэм и хытIыгу

Псалъэр щыкI хадэм сохьэ,

Нэхум хэс хьэндырабгъуэр,

МафIэр,

Узыр зыгъэкъабзэр,

Субыдыну.

***

Хыр жыжьэщ.

Гуауэри,

Хы тхьэрыкъуэхэм я нэм исщ.

Жагъуэу зызышыхь пшагъуэм

Жыгхэм зытрашыхь.

***

Мейкъуапэ унэмысу,

Удзи къыщымыкI хуейм,

Псэри щыпIейтей Iуащхьэм

Къыщыфэрт

Жьы,

Къабзий,

Гъуэжькуий зищIу.

***

Дэнэ къикIын псалъэр

Гур гъэрыпIэ исмэ,

Щхьэгъубжэр зэхуэщIамэ?

Псыхьэлыгъуэу

Ин хъу пщIыхьри

Дауэ жьэдилъэфэн?

***

Псыежэхыр мэгубжь,

Iуфэри Iуеуд,

ЩхьэзыфIэфIуи мажэ.

Си пIэм сыкъикIыну

МафIэу сызэщIонэ.

Уэгу къащхъуэ хуиту,

IуданэкIэ хъа пщIыхьым

И кум ситIысхьэну,

Си псэр мэхъуапсэ.

***

Жьгъейми,

Уегъэуз,

ЩыхупIи унехьэсыф.

Уэздыгъэхэм,

Жыг лъэдийхэм,

ФIылъагъуныгъэ псалъэ,

УIэгъэ теплъэ иIэу,

Къаплъэу дагъэтхыф.

***

ЗэпэIэщIэныгъэм и дыджагъыр,

Жьым къыщыбжыхьыныр,

Зыгуэрхэм телъыджэ

къахэпщIыкIыу зыпщIыныр,

Къалэхэр ятIэу,

Щымыныгъэ шынагъуэм уисыныр,

Псэр хэзытхъ къудамэу

Жыгхэм зезышыхьэкI

Псэхэх къудамэщ,

Ажалщ.

***

Абджыпсым ис гум

Гугъи бгъурысу,

ФIылъагъуныгъэ къыщоуш.

Бзухэр къызыдэлъэтыну щхьэгъубжэр

ЗэрыIутхыу,

Жьапщэр къыщIоджалэ,

Къыдэжьэу щытам ещхьу.

***

ДыгъэпсымкIэ сотх,

Гъуэгу мыгъуэ гъуэгуанэр,

Зи псэр хьэдагъэу,

Зи кIэр хьэдагъэр.

***

СыщIопхъуэ къэзубыдыну

КъысхуэкIуэм и джанэкIэр,

Щыхь сурэт,

Гукъеуэр къызыдэлъэт

Щхьэгъубжэ хэздыкIыну.

***

Зыхузогъасэ,

Даущым сыкъеджэну,

Губгъуэ гуакIуэм

Ситу сыджэгуну,

Ежьауэ къэт бзум

Зэрежьэр зыхэсщIэну.

***

Си гур йожьэ,

Уэшхым пхрыкIыу.

«Визэ» иIыгъщ,

Щихухэм я щэхухэр,

ЯтIэ IэмыщIэ,

Гукъеуэм ирихьэну.

***

Тхыдэм ещIэ,

Узым,

Гъуджэ зэблэшам адэкIэ

Дыгъэ къызэрыкъуэтыр.

***

Сызыпхрыплъ абджым

Бзу гуп щызэрызохьэ,

Къемыпщэ жьым хэт яжьэм

И къуагъым зыкъуагъапщкIуэ.

***

Псыежэхым ещхьу

ГъащIэм сыдокIуэкI,

ПшахъуэщIым зыдызоущэху,

ГуфIэгъуэм и кIэр солъагъу

БлэкIар къысхоуэ.

***

Сежьэу сыIутщ

Iуамыхыну щхьэгъубжэм.

Сотхыр лъахэ,

ФIылъагъуныгъэ,

ПIалъэр зыбж вагъуэ.

***

Гукъеуэр зыкIуэцIылъ мыIэрысэ сIыгъыу,

Зы ткIуэпс гуапагъи къыспыткIуу,

Зы гугъэ ткIуэпси къызэткIухыу,

СыхуокIуэ

Шындэбзий зэхуэщIахэм

Я къуагъым къуэт

КъэфапIэм.

***

ГукъэкIыжхэр зыупцIэн

Гуауэр кIыхьщ.

Пэплъэныгъэр зыбж

Пшахъуэри куэдщ,

Псори зыхэхуэж хышхуэри куущ.

***

Ущызбгынэм

Си гур

Зэбгрылъэлъащ,

ИтIысхьащ гукъеуэр

Си лъахэ хытIыгум.

Си шыкIэпшынэмрэ сэрэ

Ди закъуэщ.

Жыгми

Зы бзу нэф тесщ.

Согъей

Хьэндырабгъуэр зыху жьапщэр,

Махуэ блэкIахэм

Я щхьэмыжхэр.

  

Хэхэс гъуэгубгъум Iут лIыхъужь уэрэд

Жэщым зызыхеш,

Гукъеуэми зрелъэфыхь.

Ди къалэм и гъуэгухэм

Сыщохьэулей.

СызришэлIэну

ЦIыхубз къызоущэкIу,

Си гуащIэр, гуауэр,

Си Iэпкълъэпкъри

Къыздигуэшыну.

СиIэкъым,

ГуащIэрэ гуауэрэ,

Iэпкълъэпкърэ нэмыщI.

Мыбдеж щыIэр Мазэщ,

Уэшхщ, жэщщ, гуIэщ-

ГуфIэр, псалъэр

Жыгри пцIанэщ,

Щыгъыр

Гъуэжькуий къепщам

Щитхъауэ.

Гъуджэм соплъэри

СыкъокIуэ.

Сызэщхьыр делэщ,

Щхьэпылъэ ящIа хейщ.

Хамэныгъэр мэкI, хохъуэ,

Си нэкIум допщейри,

ЕупцIэн.

Уи гур си унэщ,

Уи нитIри си унэщ,

Сэри хамэщI сисщ.

ЯтIэм сыхэнауэ,

Къызолъыхъуэ си унэр.

Сыту гугъу

УзэкIуэлIэжын унэ

УщимыIэныр

Мы дунейм!

Си унэр

Хамэ ятIэм къыщызолъыхъуэ.

СыткIэ щхьэпэ

Усэ зыфIэсщ

Иджыпсту стхыр,

ФIыуэ слъагъухэм я нэхэр,

Я унэхэр жыжьэу.

Си гур си унэщ,

Си унэщ уи нитIри,

Сэри хамэщI сыщоин,

Хамэныгъэри мэин,

Нэм къилъагъур,

Ирифурэ,

Iум фIэфIри ишхыурэ.

Си макъыр соIэт

Жьым, удзым, жыгым

ЦIыхухэм,

Накъыгъэхэм сайупщIу:

ФIыуэ слъагъур

КъывблэкIа?

Я пэIур

Сэшхуэу

Дзажэхэм пхрокIыр.

  

ФIылъагъуныгъэмрэ усэнымрэ япэу сэзыгъэщIар

«Нахьур»* сыкъыщалъхуащ,

Бзур, жьауэр,

КIыфIыр щыпсэум.

И уэрамхэм,

И щIыпIэ бгынэжахэм,

ФIыуэ зызылъагъуж

И жэщхэм къыщызжыхьащ,

ТхьэкIумэкIыхь гужьеям ещхьу.

Си япэ лъэбакъуэхэр щысчащ,

ЩызэзгъэщIащ

Удзымрэ мэкъумрэ я бзэр,

Хьэмхэм, жызумыпкъэхэм,

Щихум,

Мазэ Iупхъуэм

Усэныр сагъэщIащ.

Жинми удми

ИращIэкIа таурыхъхэр

СигъэщIащ «Нахьур».

Жэщхэри кIыфIт,

Бгым къыгуэхуауэ.

ФIыуэ слъагъуу къысфIэщIым

И цIэр тестхат

ЯтIагъуэм,

Щихуми, ахъуэми.

ФIыуэ слъэгъуати,

Си гугъат

Уэрэдхэм я тхыбзэр сигъащIэу,

Жьым тезытхэ усакIуэ

СищIыну.

Уафэри

Унащхьэ лъахъшэт,

Нэхури хуабэри

Къысхуишэу.

Ей, «Нахьур»!*

---------------

*УсакIуэр къыщалъхуа къуажэм и цIэщ.

 

Дызэрыт лъэхъэнэм и романтикэ лIэужьыгъуэхэр

 1

Илъщ си гум  

Уи фIылъагъуныгъэр,

Гъаблэм къэгъэгъа

Жыгыжь  къудамэу

МэкI, мэин,

Зеуфэбгъу,

Пшыналъэщ,

Къудамэщ,

Хьэндырабгъуэу,

Нэхущым и IупитIым,

Бзу  уэрэд къыщыпеч.

       2

Си нитIыр уи нитIым

ЗэрыщIэплъэу согуфIэ.

       3

Узолъагъур,

УкъэкIуатэу узолъагъур…

УпхрокIыр пшэм,

Зэхэлъадэу зэхэжыжым.

ПIалъэр пщIыхьщ.

УкъокIуатэ.

Дыгъэщ.

УкъокIуатэ.

КъэкIуати, сызыщIэшэ,

Уи гум сешалIэ.

Уи нэ гъуабжитIри,

Набдзэм къуэтщ.

Сызыщыгъэгъупщэ.

           4

Гум къыпыткIу лъыпскIэ

Къуажэ блынхэм,

Щхьэгъубжэхэм,

Жыгхэм уи цIэр

Тестхащ.

СыкъэкIуэнущ,

СыкъэкIуэнущ жысIат.

Укъыспоплъэ,

Сыныппоплъэ.

ФIыгъуэм и жылапхъэр,

ГъащIэ тфIэкIуэдам хуэдизу,

Щымыныгъэм и гум,

Мазэми тызопхъэ.

 

Зэман кIуэдам папщIэ дзапэ уэрэд

 

ГукъэкIыж

ГукъэкIыж псыпсым

АдэкIэ,

Узолъагъу, си щIасэ,

Пшэплъыр уи IупитIу,

Уи щхьэц ухуэнари,

ТхьэIухудым ейуэ.

 

Хамэныгъэр

Си лъым хэт усэныр

Бзу Iэпхъуэшапхъуэщ.

Уэри пшахъуэщIым уисщ.

Си щауэ уIэгъэр,

МафIэм итхьэкъуарщ.

Жьым сыхуоусэ

Пшахъуэм ар тетхащ,

КIэухыр къеIуатэ,

ЩIэдзапIэу ар щытащ.

 

КIыфIыгъэр

ИгъащIэми,

Зы жэщи блимыгъэкIыу,

ЯтIэми хэлъу

Си къуажэр мэжей.

Мэз кIыфI бгынакIэ

Абы зихъуэжащ.

ФIылъагъуныгъэр щымащIэщ,

Псыри нэхъ мащIэжщ.

ГъащIэр,

ГъащIэм зыщегъэхъей.

 

Тыншыгъуэ

Мы щIыпIэм сыщоткIу,

Си псэри щыхокI,

Си гъащIэри сIэщIокI,

Сыгъэрщ.

Кхъахэщ сызэрысыр,

Ныбжьэгъуу щызиIэр

Жэщу къыстеуэрщ,

Си гъащIэм и гъэгъар,

Гукъеуэу сызыуIэрщ.

Сызытхьэлэну псым

Уи щхьэц ухуэнар

Къыхэдзи, сыкъегъэл.

 

ПщIыхьэпIэр

СопщIыхь

Нэ фIыцIэхэм,

Щхьэц ухуэна зэтхауэхэм,

Гъуэтыгъуэ хъуаскIауэм,

ФIылъагъуныгъэм

И кIэух гуIэ плъам,

Дыплъэми дымылъагъуну,

ДыIэбэми дызылъэмыIэсыну

ГъащIэм сопщIыхь.

СыкIуэцIролъэт,

УпщIэр и кIэм нэзмыгъэсу.

УдзыпцIэм, Мазэм

Iуфэ гуфIэхэм,

ХытIыгу жыжьэхэм,

Уэгум IэплIэ хуэзыщI

Кърухэми сопщIыхь.

СопщIыхь къалэжьхэм,

ПсысэкIэ зэщIэбэтауэ,

Нэр зыпхъуатэм,

ГъащIэ бэвым

Уизышэм.

 

Хъарзынэ лъыхъу ежьахэм 

Я пхъуантэм

Сыдэплъэну сопщIыхь.

Я сабиигъуэр

Дыгъэм, хым

IэплIэешэкIкIэ дэлъэтахэм;

ГуфIэгъуэ щхьэкIэ,

Махуэм и пагагъэмкIэ

Зи нэкIухэр зылыпщIахэм,

Садэпсэуну

СопщIыхь.

Гуащэхэм я пащтыхь!

Зэгуэр

Е зы пщыхьэщхьэ гуэрым,

Дунейр зыщIэлъыщIэса

ФIылъагъуныгъэм и щауэу

Нэху сыкъекIыну

СопщIыхь.

Нэ фIыцIитIым щыхьэулея

Си уэрэдыр,

Уэгуми щыIуну,

Сопсыхь.

 

Псым и гум илъыр

ЖысIат,

СыбгъэдэкIыжынщи,

Си закъуэныгъэм згъэзэжынщ,

ЛIэныгъэр

Си гум илъу

ЖысIат

Гъуджэм,

Псым и гукъэкIыжхэм,

Жыжьэхэм,

Жэщ уэшххэм щыслъагъунщ.

IэплIэ хуэсщIынщ

ЖысIат,

IущхьэкIэ,

Усэ лъатэхэмкIэ,

ПщIыхьэпIэкIэ

Махуэхэм я тафэхэм

Хэлъ щхьэгъубжэм Iуту

Слъагъунщ.

КъыхэсщIыкIыну жысIат:

  

Мазэ,

Жьым къуэт пщIыхьхэм

Хэту,

КъэкIуэнкIэ хъуну пIалъэм

И гуащэ.

 

Псыежыхыр жыжьэщ

Мазэр

Уи нэ мэзитIым исщ,

Псыри  жыжьэщ,

ЧэруанакIуэми,

Уи IитI тафэм

Зыщеукъуэдий.

Сигури,

Си псалъэхэри  дызопхъей,

Уафэ гурымым,

Псым зыпрокIри,

ПIалъэр щыпсэу

Сахуэм адэкIэ сокIуэ.

Си усэм

Зэман увыIам,

Уэшхым сакъыхуоджэ,

МафIэр зи тетыгъуэ

Кавказым и бгым сыщхьэдашэх.

Сыту гугъу,

А гъуэгуанэр!

Лъагэщ жыгхэр,

Хэхэс жэщхэр кIыфIщ.

Щытщ,

Уз егъей,

Псыри жыжьэщ.

Жэщ кIыфIхэм сахьыр,

Си усэри,

Си ныбжьри,

Жыгхэри яхьыр.

Вагъуэхэм адэкIэ

Нып фIыцIэхэр

Уафэм щоуфафэ.

   

Псыжь Iуфэ


УсакIуэшхуэ МэшбэщI Исхьэкъ,

си ныбжьэгъум, хузотх.


Си гъуджэм

Укъытохъухь

Таурыхъхэм хэт Iущхьэу.

 

СыкъикIыжащ

Дызыщымыгъуазэм,

Нэхум хуэлъэ

Хьэндырабгъуэу,

Дунеяплъэ тхылъу.

 

Уэгу джэгу дыкъикIыжри,

Дыкъэфащ

Лъэншэу.

 

Си фIылъагъуныгъэм и тхыдэр

Жыгым хуэсIуэтати,

Гъащ.

 

Удзым хуэдэу уIэфIщ,

Уопсыпс,

ПщIыхьым ещхьу.

 

Си пщIыхь  Iупхъуэм ущыпхрыкIкIэ,

МыIэрысей

Си гум щокI.

 

СыкъыпхуэкIуащ,

Псым и лъхуэгъуэм,

Зэхэухуэныхьа хуабэ

Къызэптыну.

 

ПщIащэ бзу пфIэсщIри,

Уи лъыхъуакIуэ,

Пшахъуэм сыхыхьащ.

 

СыщыхьэщIащ Псыжь,

Си фIылъагъуныгъэм и мейр

Къэсщыпыну.

Мейкъуапэ и щхьэгъубжэхэр

КъуэкIыпIэмкIэ гъэзащ,

Дэт щыхьхэр,

МэзокIуэ

Щэхуу.

 

Дыжьыныфэ бзур лъэтащ.

Си фIылъагъуныгъэм и таурыхъыр

Жыгым хуэсIуэтати,

Гъащ.

 

Удзым хуэдэу угуакIуэщ,

ПщIыхьэпIэм хуэдэу уопсыпс.

 

Си пщIыхьым

Iулъ Iупхъуэр зэрыIупхыу,

МыIэрысей

Си гум къыщоуш.

 

Псыр къызэрытехьэу,

СыныпхуэкIуащ,

Хуабэ къэслъыхъуэу.

 

Сыгурымурэ,

Гуауэр зыщIэз нэгухэм

СыщызокIуэ.

 

Сыкъудамэ къыпыхуащ,

Сыщыгъуэщащ

Къалэ ятIэм и унащхьэм.

Уи нитIыр къыщызолъыхъуэ

Гъуджэ щымым,

Си гум щежэх

Псым.

 

           Ныбжьэгъугъэм сигъэжейркъым

Кфар Камэ къуажэ щыщ Абрэдж Сэхьид хузотх

 


ГурыщIэхэр къыщыуш жэщхэм

Собжыр:

Жьыр,

Уи IитIым щыжей хьэндырабгъуэр,

Псы ткIуэпсхэр,

Удзым хуэдэу

Бауэ упщIэр,

Бзухэм ещхьу лъатэ

Вагъуэхэр

Уи уэршэр IэфIым,

Лъэхъэнэхэм пхрыкI

Ныбжьэгъугъэм сыхашэ,

Зы дызыщIа

Щхьэгъубжэм къыщыдэплъкIи,

Жейр сфIагъэкIуэд,

Ныбжьым хуэдэу,

Таурыхъыжьхэм хэт сыринэм

ЙофиикIри,

Уэгум йохьэж.

Уэращ

Си щэхуу

Пщыхьэщхьэ тхыгъэхэм

Къыщыслъыхъуар.

КIуэда сфIэщIати,

ЗагъэпщкIуауэ къыщIэкIащ.

Дызэхуэзэжынукъым жиIащ.

АдэкIи

Хы Iуфэм и кIыхьагъ

Псалъэмакъ иукъуэдиящ

Псыр къыщиум

Мо нитIым яIыгъа нэпситIу.

Уэращ си щэхур.

Щэхур нэхъ ин хъуху,

Пшагъуэм ещхьу,

Дэри нэхъ ин дохъу.

ДыщешкIэ,

Щхьэгъубжэхэм долъэт.

Тафэт гуауэр.

Дыщыджэгуащ уафэм,

Хадэм хэт бзууэ

ДытIысри,

ГурыщIэ щэхухэр

Гъуэгу махуэ тедгъэуващ,

ПщIыхьэпIэм и хъым

Иубыдауэ къэзыкIухь

Ажалыр ди гъэрти,

Вагъуэу

Уафэм щиткъухьащ.

Си ныбжьэгъу!

Уэрэ сэрэ дыщыIэнщ,

Жыгейрэ Псыжьрэ,

Уафэр щыIэху.

Нэпсым и гъыбзэр

КъэзыIуатэ псалъэхэр исми,

Ди сахуэр

Къэнэнщ.

  

 Мейкъуапэ-жыгхэм я гъуджэ

Сэ Мейкъуапэ фIыуэ солъагъу,

Езы Мейкъуапэ

Псыхъуэр фIыуэ елъагъу.

ПсымкIэ зоплъыжри,

И щхьэц ухунам и щэхур

Дыгъэм хуеIуатэ.

Бзухэм я бзэми,

Хым и бзэми къоджэф.

ЗэгуэкIуахэм

Ягухэр зэхуехьэсри,

Сыринэм нэхъ ещхьу,

Удз IэплIэ ещIыф.

Жыгхэм я щэхухэр,

Я щэIухэр

Лъагъуэ трешэф.

Щхьэгъубжэм Iутщ,

ФIылъагъуныгъэм итхьэкъуам ещхьу,

Удзым пщIыхьыр къыхещIыкI,

ВагъуэкIи зегъэдахэ.

Итхьэкъуа усакIуэр

Уэгум ирешэ,

МафIэми хешэф.

ЩIеуфэ

Жэщ хьэндырабгъуэхэр,

Уэшхым и тхыдэм и щэху.

ПцIанэу дыгъэм йокIуалIэри,

Бжэр иредзылIэж.

Гъуэжькуий къуагъым,

ГъащIэ увыIар щеущэху.

Жыгхэм я гъуджэхэм хуэдизу мэин.

Нэхум хуэлъэ хьэндырабгъуэу,

Вагъуэм и нитIым,

Уэшхым,

ФIылъагъуныгъэм итхьэкъуахэм

Я цIэхэр

Третхэ,

Ирепхъэ уэгум

Гум щыгъагъэм и тхылъхэр.

Мейкъуапэ фIыуэ солъагъу,

Езы Мейкъуапэ,

Псыежэх и щIасэщ.

И нитIым щиущэху гъагъэм

СызэрыщIэупщIэу,

СызыIут щхьэгъубжэр хуещIри,

Дыгъэм зыщегъэпскI.

 

 

Си Iэпкъылъэпкъым хэлъ сэшхуэр

Удыгъэу ба щыпхуэсщIым,

Си IупитIри,

Си сабиигъуэри исащ.

Убзууэ сыщоIусэм,

Си гум щыщIэм

И псалъащхьэхэм

Укъеджащ.

***

Гукъеуэм и мазэ!

Жыгхэм я гукъеуэ!

Удзым, уэшхым хэту

Къэзыжыхь щыхьщ

Пшахъуэм тесщIыхьар.

***

Сэшхуитху

Си Iэпкъылъэпкъым щыпсэуми,

Сыщысщ,

Щихур зэжьэ уэшхым

Сэри сожьэ.

***

Си нэхэр

Зытеплъыза

Гъуджэм ислъэгъуар

 

 

Жьым тесу

Гъуэгу  техьэ

 

Сабийщ.

***

Угъуэщэныр сыту гугъу!

Хэхэс жэщыр

Сыту кIыхь!

Зэман къэувыIам

И сахуэм сыкъыхэкIри,

Уи гум и тхыгъэхэм сахыхьащ,

Псым щыдгъэпщкIуауэ щыта

ПщIыхь уэзгъэлъагъуну.

***

ПшахъуэщIым хэт

Къалэм и уэрамхэм

СыщыпкIэлъыжэм,

УкIуэдри,

Къэхъугъэм тепсэ дыгъэпсым

Ущыслъагъужащ.

Блыным селъэу

Сыщыббгъэдыхьэм,

Ажалыр къызэIащ.

***

Уи нитIым и хьэтырщ,

Си щхьэмыж,

Мы псалъэхэр щIэстхыр.

Хъыданыжь,

Тхылъыжь пхузохь,

Жьауэрэ ефапIэрэ

Зэслъытэну.

***

Бжэр Iусхыу

Хым сыщыхуэкIуэм,

Уи гукъеуэри,

Уи жьыгъэри

КъызыIурыуащ.

Пшахъуэмрэ

КъысIурыплъыхь нэхэмрэ

Сахэпшри,

Ппэжыжьэ сыпщIащ.

Дыгъэм и тхьэмпэхэм тету

Уи цIэм сыкъеджащ.

***

Си тхылъымпIи

Си Iи, мис,

Мыр сэращ,

Мыр си жыгщ,

Си пкъым щыщщ.

Мыр си унэщ, си щхьэгъубжэщ,

Къащтэ узыхуейр,

Ауэ сынолъэIу,

Къысхуэгъанэ

Си гум илъ Iущхьэр.

***

Си псэм сигъэщIащ

Дыгъэм хэлъ щхьэгъубжэмрэ

КъэхъукъащIэмрэ

Зэрызэпашэч щIыкIэр.

КъакIуэ,

Пшэм къыхэдгъэщIыкI

Уэшхым ещхь джанэ.

***

СызэрыцIыкIурэ

Уи нитIыр

Къыщызолъыхъуэ

Удзым.

 

Жьым сыхэту,

Уи IитIым сису

Усэ сыкъыпхуеджэну,

Си дыгъэр

Уи IитIым щызгъэпщкIуну.

Си махуэхэм я Iущхьэ-

ПщIыхь дахэ,

Псыежэхым ещхьу

КъакIуэ, къакIуэ!!

***

Накъыгъэм нэхъ уещхьу

Псым и пIэщхьагъым

Утестхат,

Щхьэгъубжэ плъыфэ усщIри,

Жьым ухэту

ПIалъэ къэкIуэнум

Ухэсшат,

ПшахъуэщIым и гум илъ

ФIылъагъуныгъэм и тепхъуэр

Тесхри-

Си гукъеуэр щIакIуэти,

Зытеспхъуэжри, сежьэжащ,

Псыежэхым

Гухэлъ усэ сыкъыхуеджэну,

Си гукъеуэр,

Пкъынэм и гъуджэм

Теспхъэну сыхъуэпсат.

***

Си псалъэр мэкIуатэ,

Зыхеш,

Жыгхэм,

Азэн джапIэм ещхьу.

Гъуэжкуий щIыкIэу

КъэкIуэну пIалъэм

Сэ сопщIыхь.

Дауэ зэхуэзгъэдэн

ФIылъагъуныгъэмрэ

КъэхъункIэ хъунумрэ?

Си гур,

ФIылъагъуныгъэр щхьэгъубжэншэу

Дауэ сыпсэун?

Уи нэ накъыгъитIым

ХэздыкIынут

ГуфIэгъуэ бжыхь, е Iэпщэхъу…

***

Си япэ фIылъагъуныгъэ,

Япэ нэхущ,

УдзыпцIэ,

Iущхьэ нэщхъей!

Пшахъуэм и джанэу

Ди гъащIэм ей!

Жьыгъэм и гъуджэ!

Ди нэкъыфIэщI бжыхьым сыкъуэтти,

СыныпхуэкIуащ,

Си узым,

Удзым щыщ гуэр

Уэстыну.

 

Усэ кIэщIхэр

 

Нэхущым и гъуджэм

Ис нэ пшагъуэхэм

ЯIуэт

Жэщ  джанэ.

***

Си ефэгъуэ махуэм

СыщIэсщ сыгубжьауэ,

Щхьэхуэпсалъэ сыхъуауэ.

***

ЩIэхуауэ си лъэр,

Псынэхэм собакъуэ

***

Мы дунейр

Итщ си щхьэм,

Уэрэди къыщреш.

***

Тутын,

Газет нэщхъей,

Жьы мыхъей.

Си гъуджэм

Сытри,

Дауэ блэкIрэ,

ПIалъэрыбжэм сыдэбжэху?

***

Щхьэмыж епэзэзэхым

Хэлъ щхьэгъубжэм

Къыдэлъэт бзум

Ажал къысхуехьыр.

***

СиIэ псори  уэстащ,

Къысхуэнар

ГъэщIэгъуэнщ.

***

Блын,

Щым,

Узыр хьэмщ,

Уэшхыр къехьыр,

IэбжьыбкIэ.

***

Дыгъэм Iулъ абджым

Зэрыжьыхэуэу,

БлэкIам ебгащ.

***

ПщIащэ

НитIым,

Я къэгъэщIыгъэщ си гур,

ПщIащэм и гуауэм ису.

***

Жьым хэт хъыбар нызогъэхь,

Сызэрыщытыр

Мэз сахуэм жесIэну.

***

Жыг  тхыцIэм

Тесщ гуауэ.

Мазэ къэзыкIухьым

Уэгур и гъуэгужьщ.

***

Си гуауэм и хьэдэр

Жыгым зэресту,

ГущIэгъу зыхэлъ бзухэр

Си Iэгум къитIысхьащ.

***

Си джэгупIэ дыгъэм

СызыщIэгупсысыкIыжу сисщ.

***

Уи нитIыр къэслъыхъуэу,

ПшахъуэщIым сызэрихьэу,

Гъуэгур согъэкIуэд.

***

Хым сызэрынэсу,

Си гур къоувыIэ,

Хы тхьэрыкъуэ нэщхъейр

Уи нитIым щIоупщIэ.

***

Псым, блыным

Сапх.

Сызыгъэуназэ гукъэкIыр

Хышхуэм хуэдэу

Мэхъу инышхуэ.

***

ЩтапIэм сыкъыщоджэ,

Щымыныгъэм

И зекIуэ хъыбархэм.

Си гугъэхэм

Хадэ,уэшх, щхьэгъубжэ

КъыхэсщIыкIыну сыхэтщ,

Си пщIыхьхэм

IэплIэ ирашэкIыу.

***

Вагъуэм ещхьу согурым,

Псоми сажьэхоплъэ.

Псыр къызэриууэ,

Нэрыплъэр сIэщIеуд.

***

КъэуIэбжьыныгъэм

И бгылъэм,

Си гупсысэр щызокъухь.

СотIысыжри,

Бэтэгъейм-

Бзум сожьэ.

***

Сыту кIэщIт

Япэрей махуэхэр,

Уэшх дыщихъухьащ,

Я дежи дгъэзэжынущ.

***

СыщымыIэхункIэ

Жэщыр къэувыIащ.

Сызышэжыну бзуми

Къигъэзэжакъым.

***

Къумым и даущым сисщ,

И уафэм сыдоплъей.

***

Си Iэгум ис вагъуэм

КъриджыкIыну хэтщ

Абы усэ истхар.

***

МэкъупIэм сапхыкIри

СыкъыпхуэкIуащ,

Нэхущ IэмыщIэрэ

Зы усэрэ сIыгъыу.

***

Псыр ди зэхуакущ,

Сэри сыныбжь къудейщ,

ЕсыкIэ сымыщIэу.

***

ПщIыхьыр зэпоудри,

Жьы бампIэгъуэм сошэс

Пшахъуэм хэт,

Уафэм дэпыджей унащхьэхэм

СахуокIуэ.

***

Гъуэгубгъум сытохьэ.

Уи нитIыр,

ГъащIэм и гъуджэм ещхь гуэр

Къэслъыхъуэу.

***

Си гур мыIэрысэщ,

Тыгъэу ар уэстащ.

ФIылъагъуныгъэ усэм,

Дыгъэм зыхуегъафIэ.

***

Уи гурылъыр щхьэмыжщ,

Зэман блэкIам щыIа

Къалэ къилъыхъуэу.

***

Си фIылъагъуныгъэм

Iэпщэхъу хызодыкIри,

Жьым хэт бзууэ,

Уи деж нызогъакIуэ.

***

ЩIы хъеям сыкъелауэ,

ЛIахэр къыщызбжым,

Си бзэм укъизнащ,

Уи гъащIэр ажалыншэу.

***

Зы къудамэм

Къыдэж къудамэр,

Псантхуэу зыхызощIэ.

***

Си кIуэдыпIэ къалэм,

МафIэ лъагъуэ хэшащ.

Уи нитIри,

Си быдапIэри,

Абы къыщызожьэ.

***

Уи бжэщхьэIум сызэребакъуэу,

Тхьэ солъэIу,

Хым сыпхришыну,

Щхьэгъубжэ къызитыну.

***

Си гум къыпылъэдащ,

Уи Iупэм Iулъ Iущхьэр,

Псыежэхым ещхьыр.

НэгъуэщIи сигу къэкIат,

И цIэр къысхуэщIэжкъым.

***

СыздыщыIэ щтапIэм,

БампIэгъуэ щыкуэдщ.

Дыгъэм щыгъ джанэм

Iэ дэслъэну соIэ.

***

СIэщIэлъ Iэгубжьэ фадэм

Силъщ сигъуэлъхьауэ.

Даущым и пшынэбзэр,

Пхуэзгъэджэну сопабгъэ.

***

Си гупсысэр узым

ЕущэкIури, иреш,

ДэкIыпIэ зэвхэм, кIыфIхэм

Щхьэгъубжэ зыхэмылъхэм.

***

Псори пщызыгъэгъупщэ щхъухь,

ГуфIэгъуэ къезыхьэкI бзум,

Къызеутх.

***

ПсэкIэ зыхэсщIэр

ТхылъымпIэщ,

Махуэхэр

Губгъуэ бжэнщ.

ГущIэ къеблар

Дауэ хуэзгъэдэн

Псым и щэхухэм?

***

Мейкъуапэ сыдэту,

Нэху къызыдидзыми сыIуту,

Сигу укъэкIащ.

***

Уи фIылъагъуныгъэр

Нэхущ бауэщ,

Удзым,

Бзу  жейбащхъуэм

И нэхэм щIэту.

***

ГъащIэм дигъэщIащ,

Дауэ дыщымынуми,

Дауэ дылIэнуми,

Пшахъуэхэм

Я зэхэхьэ-зэхэкIхэм

Дауэ дыпхрыкIынуми.

***

Сызыхэлъ сахуэм

СыкъыхэтэджыкIри,

СынэпхуэкIуащ,

Ди зэхуаку дэлъ жыжьагъыр

Къэзбжын щхьэкIэ.

***

Уэрамым ужьэдилъэфауэ,

Уи ныбжьри щызмылъагъужым,

Гукъыдэжыншэ сыхъуащ.

  

Сытми пхрыкIыу

 

Псыежэхым иIыгъ гъуджэм

Щихури,

Си щIасэри къощ.

***

Си щIасэм и жыгхэм,

Дыгъэ бзийр допщей.

***

Даущым хэт сыринэр,

ФIыуэ слъагъум

IэплIэ хуещI.

***

ПшахъуэщIым игъуэща чэруаныр,

Си щIасэм

И щхьэгъубжэм Iуохьэ.

***

Си щIасэм и IупитIыр къилъыхъуэу,

КъэфапIэм

Зы тутын щIэтщ.

***

Хэхэс щIыпIэм

Щыкуэд гукъеуэр,

Удзми, яжьэми пхрокIри,

Си щIасэм деж макIуэ.

***

АдрыщI

Ныбжь щыщIопхъуэ

ФIыуэ слъагъум

И гъуэгум тету.

***

 

Къэзылъэтыхьхэм я нэм

Щэхуу зыщеукъуэдий,

Си щIасэм и гум иохьэ,

И хадэми хохьэ.

***

Си щIасэм

И метафизикэм

Сыкъеджэну зэрыщIэздзэу,

Нэщхъей сохъу.

  

МафIэ мыужьых

 

Гугъэр кIуэдрэ,

Псори Iэпхъуэмэ,

Жьыри къепщэрэ,

Тхыдэм и тхьэмпэ гъуэжьхэри ихьмэ,

Уи нэхэм сыт щIэплъагъуэжын -

ГукъэкIыж фIэкIа.

Си жэщыр зыгъэнэху

Уэздыгъэу ущытащ.

***

Тхыдэм и сахуэм,

гуауэр къызыдэплъ щхьэгъубжэм адэкIэ щыIэр хэхэс гъащIэщ.

Си гур, сэ зыхаIуа мыIэрысэу,

мэзым и гум илъа бампIэгъуэу сыныпхуэкIуащ, Мейкъуапэ.

Блыным сеIулIауэ, псым сыпрыкIри,

гурылъ минхэр сиIэу, мафIэ мыужьыхри сIыгъыу,   

сыныпхуэкIуащ, Мейкъуапэ.

Уэгум иныжь сыщыхъуауэ, таурыхъыжьхэми сахэту,

Дыгъэм и сыринэри жьууэ,  

си нэхэм щыжейуэ щыта дыгъэри къафэу,

сыныпхуэкIуащ, Мейкъуапэ.

***

Узигугъэт,

СыуиусакIуэт.

Зумыгъэхъейуэ,

Гъуджэм ущIытенар сыт?

Жэщи махуи Тхьэ солъэIу,

Пшэр къытехьэу,

ЯтIэ унэхэр зыхьыну уэшхыр

Къытхуешхыну.

***

Си лъэм сызыдихьщ.

Сызытес Алъпым зыкъезмыгъэхуэхыну зызоIыгъ,

Зэман зэхэтхъуам си щхьэр хэсхыну соIэ.

Си гум щызохъумэ уи нэхэм я сурэтыр.

Мэзым сыщогуо: Мейкъуапэ!

Жьым сызыхех, джэрпэджэжым, сэшхуэу къегъэзэжри, си гущхьэм зыщыхесэ.

***

Си гум мы цIыкIу, вагъуэ

Ущохъухь.

Сыбогъэуназэри,

Къалэ бгынэжам,

Къыщызожыхь.

Азэн джапIэм къиIукI макъыу,

СокIий:

Дэнэ ущыIэ,

Си мы цIыкIу-Мейкъуапэ?

Си уафэм ущискъухьри,

Сыгъыу сытIысыжащ.

Насып къэкIуэну къысщыхъуар,

Псылъэ абджым

И пщэ псыгъуэм къытенащ -

Итхьэлащ.

Махуэхэм

Я яжьэ самэхэм я щIагъым укъыщIэпщу,

Нэпс гуэрэнхэр

Уи нэхэм щIэплъэщIыкIыу,

КIыфIыгъэм и гум

МафIэ ипщIэну ухэтащ.

***

Сыппэгъунэгъут,

Псыр къакIуэри,

ПэIэщIэ дызыхуищIащ.

***

Хы фIыцIэ лъащIэм

Адыгэ бзу щопсэу,

Абдж унэ щIэсу,

Бжэр Iузыхыну,

Лъэхъэнэхэм пэплъэу.

***

И нитIым Iулъ

Гуэдз набдзэм сеIусэурэ,

Сигуми къыщIитхъыу,

ФIылъагъуныгъэр делагъэщ,

ЖесIащ.

***

Бзури пщIыхьри мэIэпхъуэ,

Мейкъуапэ къытхуонэж:

Щхьэгъубжэм диплъыкIмэ,

жэщ сахуэм къуэту,

нып къэушахэр иIыгъыу къытхуокIуэ.

Дыгъэр тпэгъунэгъу къохъури,

Iуащхьэмахуэ и нэбжьыц дыжьыныфэм "Мейкъуапэ" хедыкI.

***

Зыщыслъагъужащ,

Псалъэр къэзылъытэ,

Лъэтэныр зи щIасэ бзууэ

ЖесIащ: Мейкъуапэ,

Уэращ сызэпщIыхьыр,

Си дунейр.

***

Псыжь и усакIуэхэр ипхъащ,

Жьым хэкIуэдахэщ,

Гъуэгум щыгъуэщахэщ.

Жэщи махуи

Сыт щIэгъыр

Мэз бзур,

БлэкIар лIакъэ?!

 

Дыгъэм и щхьэц ухуэнар

 

Уи фIылъагъуныгъэм сригъэшми,

Си псэхупIэр уэращ.

***

Сщыгъым кIуэцIылъщ

Жэщри

Си уэгунэбзури.

***

ЩтапIэ си псэуалъэщ,

Си гум илъ мыIэрысэр…

***

Си IитIыр

Си гум телъу сыкъоджэ,

Абджыпсым тетха тхыдэм.

***

СызокIуэ,

Жыгри къыздокIуэ.

ДыздэкIуэм,

Мэз жьауэ,

Бзу цIыкIу дощIыр.

***

Гъуджэ пшагъуэм

Абгъуэ пхутызощIыхь,

Iущхьэм къыхэщIыкIа

ДэплъыпIэ иIэу.

***

МыIэрысэм иущэхур

Сэри соущэху,

Си закъуэ сшхыжыну.

***

Си фIылъагъуныгъэм и сыринэм,

Ажалыншэ  ежьу щегъэIу

ЕфапIэм,

Зэман блэкIам.

***

Си гукъеуэм

Джанэ хызодыкI,

Удз гъэгъаи тызодэж.

***

Дунеижьым щызэхаута ятIэр

Зэхэзымыутэн щхьэкIэ,

Уи нитIым сисщ,

СыкъимыкIыу.

***

Си тхьэмбылыр

Тутын Iугъуэм и уэнжакъщ,

Си гупсысэр

Зы цIыхубзым и гъуэгуанэщ,

Удзым хуэдэу гъагъэу.

***

Си гъащIэр,

ПшахъуэщIым и къежьапIэм

ЩызгъэкIуащ.

***

Дыгъэм и щхьэц пхыр сIыгъыу,

Псынэ щэхум сыIухьащ.

***

СыгупцIанэу

ИкIи сыджалъэу

Срожэ гъуэгум,

Псори къызытещ

Гъуджэм сытехьэну.

***

Уи фIылъагъуныгъэм и тхалъэм сихьэу,

Уи гум и бжэри зэрыIупхыу,

 Щымыныгъэмрэ ныбжьымрэ я зэхуакур,

Бзууэ къызолъэтыхь.

***

Мы жыгым сызэхех

ИкIи селъагъу.

Дызэрыт лъэхъэнэм

И гугъу зэрыхуэсщIу,

Сегъей.

***

Щымыныгъэр псыхъуэщ,

Ар хым хуэпабгъэщ,

Щиху гукъеуэр здехь,

ЗэгуэкIуахэм я щэIури.

***

Хадэм къызитащ,

Уи нитI-Iущхьэр, тыгъэу.

И бгыр зэригъазэу,

Уисхъумащ си гум.

  

УIэгъэм и гъуджэр

 

Гукъеуэмрэ

Жыгым и щымыныгъэмрэ

Я зэхуакум,

Уэшх щопыхьэ.

***

Псымрэ

Щихум и гъуджэмрэ

Я зэхуакум

Гугъэ щопщIыпщI,

Щхьэгъубжэхэм

Ныбжь щызоуалэ.

***

ЖысIат,

Уи нэхэм я щихухэм

СыщызекIуэну.

ЖысIат,

Уи IупитIым я вагъуэхэм

ЗыхэзгъэпщкIуэну.

***

Даущыр пшэ зэрыхъур,

Усэр пашэ зэрыхъур

Дауэ?-

ЖыпIэри укъызэупщIащ.

Сэри сыпхуэдэщ,

Къэхъугъэм и щэхур

СщIэркъым.

***

Уи махуэхэр

Пшыналъэм и лъахэ,

Пхъэ сахуэщ.

Уи тепIэныр мэкъущ,

Адэжьхэм я мафIэр

ИрищIэбгъанэу.

***

Пабгъэныгъэм и бгъуэнщIагъым

ДыкъикIри,

ПшахъуэщIым дытехьащ,

Нэху къэдубыдыну.

НэкъыфIэщIыр

УIэгъэм и гъуджэм тетхуну

ДутхыпщIащ.

***

Уэ хуэдэу,

Хэт сыдихьэхыфын.

Си гукъеуэр,

Си мыгъуагъэм и хьэдэр,

Хэт сигъэхьын.

Вагъуэм ещхьу зиухъурейуэ,

Псыми зыхидзэжу,

Хэт сищIу,

ИтIанэ сыщыгъупщэн?!

***

ЗэрымыщIэкIэ къэхъу зэхэлъэхъахэм

Си деж укъахьэсати,

Зджыну сытIысащ

СIэщIэлъ

Бжьыхь зэшыхьэкIахэр.

***

ЗыхужысIэжащ:

Пшахъуэм хэлъ

Накъыгъэр къэзгъуэтынщ,

Нэху дэдзыпIэ сынэсынщ,

Зысхъуэжынщи,

Удыр зыубыда

Хъы сыхъунщ.

 

 

Адыгэ цIыхубз

 

Сипхъу Ларисэ Мейкъуапэ къысхуриша гупсысэхэр

 

Псыжь щес Iущхьэу,

Си гур щытарэт, ФатIимэт.

Мазэу сыщытамэ,

Пщыхьэщхьэ къэс сынэкIуэнти,

Уи нитIым садэуэршэрынт.

Сыщытамэ бзууэ,

Мейкъуапэ и уафэм

Мазэр къыщыслъыхъуэнт.

Жьыуэ сыщытамэ,

Сыкъепщэнт,

Тхыдэри, жыгри исчынти,

ИтIанэ зызгъэпсэхунт.

Пшынэбзэу сыщытамэ,

Уи нитIым я дахагъыр

Уэрэду стхынт.

Уэшхыу сыщытамэ,

ЦIыхури, удзри езгъэфэнт.

УафэхъуэпскIыу сыщытамэ,

Зы хъуаскIэгъуэм

Дунейр уи Iэгум ису

Уэзгъэлъагъунт.

Сосрыкъуэу сыщытамэ,

Уи нэхэр

Iэлми, удми щысхъумэнт.

Зы увыIэпIэ,

Зы кхъуафэжьей,

Сысейуэ псы IуфитI сиIамэ,

Адыгэ цIыхубз,

Уи пащхьэ сыкъихутэнт.

  

АдыгэлI гъуэщам и уэрэд

 

Гъуджэм къищ

Си нэкIум хуэдэу

Успэжыжьэщ, си псэ!

ФIылъагъуныгъэу пхузиIэр

ПщIыхь зэмыфэгъущ,

Таурыхъщ,

НэкъыфIэщIым и джэгуалъэщ.

Уи нэхэм, Бжьэдыгъухьэблэ,

СаIэщIэкIауэ сожэ,

Тхыдэм и сабэм сыхэту.

Уэсым хуэдэу

Къабзэ си гум

Мэзым и щэхур илъщ.

Уи цIэр зэрыжысIэу,

СокIэзыз.

Си лъэм зыхитIэну,

Зыхисэну зещI.

Ди зэхуакум дэт хыр кууми,

Ди гур кIуэдкъым.

Сэращ дэни щыIэр,

Дэтыр

Дунеижьым и уэрамхэм.

Дэнэ щыIэ увыIэпIэр?

Си теплъи,

Си пэжи сэхащ.

Сыцыджанщ:

ГуфIэ нэпс хызосэ,

Фащэ псори щызотIагъэ,

Ауэ зыкъэзгъэшкъым.

СогуфIэ, сыкъофэ,

Уэрэди жызоIэ

ИкIи сызэропщхьэж.

Жэщыр махуэм,

Махуэр жэщым пызощIэф,

Бзэуэ щыIэм сропсэлъэф.

Си бзэмкIэ

Уэрэд жысIэну зэрыщIэздзэу,

Си бзэгум зрелъэфыхь.

Пэжыр дыджщ,

Гум сэпэу кIуэцIохьэри,

КIуэцIыр узу зреIуэнтIыхь.

Уэри, си псэ!

СызылъэмыIэс вагъуэщ,

УпщIыхьщ пшагъуэм хэту,

Ужыжьэщ, угъунэгъущ.

 

 Мейкъуапэ щхьэкIэ мазищ

 

Си лъым Мазэ къыпоткIу,

Мазэ къыхокI.

Уи нэхэм еупсея пкIэлъеймрэ

Си макъымрэ

Епха хъринэм

ЗыщыщIеупскIэ Мазэм.

Си псэр щыхэкIым къыщхьэщыта-

ЩыхыхьэжкIи къысщхьэщыт

Зэман Iейм дызэхуэзэри,

Дыгъащ.

Зэманыр Iейуэ дыщызбгъэдэкIыжым,

Ди жагъуэ хъуащ.

Мейкъуапэ, Мейкъуапэ!

Уэращ Хуарэ сызытесар,

Фарз, Псыжь зэпрызышар.

Уэращ гуауэ зэхэзджыхьар,

Си щихуу,

Жейм емызэгъар

Сабийуэ,

УкъыхэтэджыкIыжынущ яжьэм.

Адэжынэ лъэтэжам

КъызжиIащ:

"МыбыкIэщ здэкIуахэр".

Тэтэрыдзэм зыщиукIыжащ,

Къыздихьа щIыналъэм.

КъащIэнар:

Сабэ IэмыщIэ, Iугъуэ,

Лъы ткIуэпс гъуа,

ГуIэ тхылъ.

Мейкъуапэ гукъеуэм тетщ

-Гукъеуэм иIэщ лъагапIэ-

Сыкъоплъыхри,

СыноупщI:

Уи быныр щыпхъума

Жьапщэм,

Шэм,

Сыхьэт мыгъуэм?

Мейкъуапэ

Тхылъ псоми итщ.

Гурым макъыр

КъызыдэIукI щхьэгъубжэр,

Гукъеуэм и бжэри зэхуэщIащ.

Уэращ сэзыгъэщIар

Удзыр, жьауэр, псыр

Гукъыдэжым къызэрилъхуар.

Гугъэншагъэм,

Лъыри псыуэ щIежэхар.

Мейкъуапэ

КIыфI зэрыхъуу мэуэршэр,

Блыну щытми,

Дыхьэшх, сабий,

Псыежэх макъыр щхьэдоIукI.

  

Дунейм и куэбжэр

 

СылIащ..

Мэз нэщхъеирилэм хэт

Жыг цIыкIуу сылIащ.

Уи нитIри, куэбжи

Къэслъыхъуащ,

Уафэмрэ си гумрэ епха

Псыни къэслъыхъуащ.

Сыщыгъуэщащ

Мейкъуапэ и уэрамхэм,

КIыфIми сигъуэщыхьащ.

Нэхущ вагъуэр

ЩIэзгъэпщкIуащ джанэ щIагъым.

Сыщылъыхъуащ

Хы щIагъым.

Акъужьми, щихуми,

Къалэжьми сайупщIати,

Къэмыхъур къыспэIужащ.

ГъащIэр арати,

Гъуджэм ситIысхьэжащ.

ЗгъэкIуэдащ нэху налъэ

Жэщым и даущми,

Лъэхъэнэхэр щискъухьащ.

СыкIуэ-сыкъэкIуэжу,

Уи нитIым я зэхуакум

Сыкъыдэнащ.

Сроджэгу ныбжьым,

Тхъурымбэм.

Гъуэгуанэ кIэншэм сеупщIати,

"ЗырикI"-къызжиIащ.

Къызогъэзэж,

Си кхъэм и бжэ IункIыбзэр сIэщIэлъу,

Бжэхэри зэхузощIыж.

Мы жэщыр си Iум тенащ.

 

 

Уи нитIыр, уафэ нэщхъейр

 

Сабий зытеса чышыр

ЛIым къыхуэнащ.

ЯукIам и лъым

И макъыр лъагэщ,

Зигъэпсэхукъым,

Зыуигъэпсэхукъым.

ЯукIам и лъыр

МэкIий, мэгуо.

Ныбгъуэр, лъатэри,

Уэгум ихьэжащ.

Нэщхъеягъуэр

Шэрхъ кIыргъым къехь,

ИпщэмкIэ къоIукI,

ИпщэмкIэ.

Уэгу нэщхъейм ит уи нэхэр

Бзу бынщ,

Гъэхэр я жьауэщ,

Хы Iуфэр я щIасэщ,

Хэгъуэгухэр я бысымщ,

Къаплъыхь я лъапсэщ;

Махуэ мыгъэнщ,

Жэщыр я махуэщIщ.

Уафэри, жьы къепщэри,

Тафэри, уэшхри-

Псори я дунейщ.

-КъызэбнэкIыу дэнэ укIуэн?

-Сыт хуэдэ щIыпIэм укъидэн?

Куэбжэшхуэ зэIужри,

И лъхуалъэм:

ТхьэмыщкIагъэ,

Хэхэс гъащIэ,

Псэгъэн къалъхуащ.

Нэхущым

Нэщхъеягъуэ къыздишащ.

МакIуэ чэруаныр

Жьым хэту,

Нэпсыр уэшхыу къежэхыу.

И цIыкIур IэплIэрысщ,

ЩIыр мыхъейщ, нэщхъейщ.

Iуащхьи, вагъуи,

Уафи магъ.

Ныбгъуэ мэлъатэ, къелъэтыхь.

Жыг нэбжьыцхэм

ГуIэ нэпсыр посысыхь.

Жэщым и бзэр иубыдащ,

КъыкIэлъыкIуэну махуэм игъэщтащ.

Анэ  нэпсыр

Псыежэхщ,

ХуэфIу уэрамхэм

Ар щожэх.

Хым и жьабгъуэр иущIащ,

Хьэщхьэвылъэу и дзэр лъащ.

Уи деж гъэзэжыныр,

Лъапсэ,

Къэмыхъужынщ.

Къузгъун гъащIэм урихащ-

Итыр иричри, щыхисащ:

Ажал, фоч, мафIэ.

Гупым и щ1ыбагъым

ТэтэрыIэ къыдэIэбыкIри,

Хьэсэм, мывэм

Гуауэ щигъэкIащ.

Лъэхъэнэ псоми щыIэ бзухэм,

Щхьэпылъэ кIапсэ хуфIищIащ.

Сыт жысIэнур?

Лъахэм ипхъу,

Уи нэхэр уафэм къоплъых:

Къуаргъым ешх.

Щылъхэм я псэр зэпеплъыхь.

ЦIыхум и емыкIур

КъыщIэщащ.

Уафэм ныбгъуэ къыщелъэтыхь.

Нобэм пщэдей

Къыпимыщащэрэт,

Псыдзэм пщылIхэр ихьарэт.

Къуаргъыр уафэм къоплъых,

Хьэдэ щылъыр зэпеплъыхь.

Дамэ зытетым къелъэтыхь,

ЛъакъуиткIэ зекIуэм къепщыпщыхь.

Къаплъэм и нэм гуIэ щIэтщ,

Нэхущ Iущхьэм щIыр егъей.

Нобэм адэкIэ

ЦIыху мыжей.

Нобэм адэкIэ

Нысашэр лейщ.

Сыт жысIэн?

МафIэм тафэр ишхри,

Бгым дэкIащ.

Къэнар щымщ,

Къелам и щхьэр къыфIэхуащ.

Пщащэр щIалэм егъэукIытэ,

ЩIалэр пщащэм егъэукIытэ,

УкIытэр тIуми хаутащ.

Хэт ищIэрэ,

Къешхыну уэшхым

Зыгуэр хуэтхьэщIынщ.

МакIуэ,

Чэруаныр макIуэ, мэпщ.

МакIуэ, макIуэ.

Бгыи тафи зэпеупщI.

Жэщым жьэделъафэ,

Махуэм къыжьэдедзыж.

Хы Iуфэ пшахъуэр къыпоплъэ,

И гущIэгъур

Пащтыхь гущIэгъум емылъытащ.

ЛIыжь, фызыжьыр

ЩIым и щхьэфэм тебэгащ.

Бэга Iуащхьэм Iущхьэ къытекIащ.

Ар ин хъунущ,

Къэзымыгъэхъум къыфIэхъунущ,

Дыгъэу уафэм щылыдынущ,

Мази хъунущ,

А махуэшхуэр зэ къэсынущ.