Петёфи Шандор

                                                           ЛъэхъэнэщIэм и щIэдзапIэ

Венгрием и усакIуэшхуэ Петёфи Шандор (и унэцIэ дыдэр Петровичщ)  Венгрием и  губгъуэ тафэм тес къуажэ цIыкIухэм ящыщ зым, Кишкереш, 1823 гъэм  щIышылэм и 1-м къыщалъхуащ, и хэкум и щхьэхуитыныгъэм щIэзэууэ, Шегешвар къалэм пэмыжыжьэу 1849 гъэм  бадзэуэгъуэм и 31-м щыхэкIуэдащ. Зэрытлъагъущи, мащIэ дыдэщ усакIуэм къигъэщIар.  Петёфи япэ усэр къытрадзащ  1842 гъэм. Илъэс тIощIрэ хырэ фIэка мыпсэуа усакIуэм къыщIэнауэ ди зэманым къэсащ  усэ 850- м щIигъу. КъищынэмыщIауэ Петёфи и Iэдакъэ къыщIэкIащ рассказищ, зы роман, драмэу тIу (зыр езым игъэсыжауэ щытащ). А псоми къадэкIуэу, ахъшэ къилэжьын мурадкIэ венгрыбзэкIэ зэридзэкIащ Шекспир и «Кориолан» трагедиер, нэгъуэщI къэрал тхакIуэхэм  я повестрэ романхэу зыбжанэ. УсакIуэм къыщIэнащ политикэм ехьэлIа и тхыгъэ зыбжанэ, дневникхэр, гъуэгуанэ очеркхэр, письмо щищым щIигъу.

Лы щапIэ тыкуэн цIыкIу зиIэ мэкъумэшыщIэ хуэщIам и унагъуэм къыщалъхуа   Петефи  къэралым и къалэ, къуажэ зэмылIэужьыгъуэхэм щеджащ. УсакIуэм и ныбжьыр илъэс епщыкIуиянэм итт Шелмец къалэм дэт еджапIэм тхыдэмкIэ экзаменыр щыхуэмыту къыщыпихам.  А зэманым ирихьэлIэу сатум хэхъуэ къыхуимыхьыжу къулейсыз хъуа  адэми щIалэм  зэрызыщIигъэкъуэн мылъку бгъэдэлъыжтэкъым.  Петёфи псори къигъанэщ, Будапешт кIуэри, театр Iуэхум зритын мурадкIэ, лъэпкъ театрым статисту щылэжьэну уващ. ИужькIэ ар щытащ сэлэтуи, аргуэру гимназистуи. Щысэлэта зэманым ехьэлIауэ Петёфи и гукъэкIыжхэр нэхъ зэпхар Шопрон къалэрщ, щеджа лъэхъэнэм – Папа къалэрщ. Актерхэм я гъусэу  абы куэд къызэхикIухьащ икIи фIыуэ къицIыхуащ Кечкемет, Пешт къалэхэр, Венгрием и къуажэ Iэджи.  ГъащIэ гугъут усакIуэм къыпэщылъыр. Уеблэмэ  мыпхуэди игъэунэхугъащ -  1843 гъэм и щIымахуэр Дебрецен щрихащ, гъэсын зэримыIэм къыхэкIыу пэш щIыIэм щIэсу. А зэманым ехьэлIауэ езы усакIуэм итхыжыгъащ: «АпхуэдизкIэ хэкIыпIэншэ сыхъуати, Iэмалыншагъэм сытригъэгушхуэщ, «лIэн е лIын», жысIэщ, Венгрием и цIыху нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэм ящыщ зым деж сыкIуэри, си усэхэр езгъэлъэгъуащ икIи абы и чэнджэщкIэ «Кружокым» сыкъыдигъэкIащ; Арати, ахъшэ къысIэрыхьащ, куэдми  сыкъацIыхуащ».

Петёфи и гъащIэм зыкъызэридзэкIыжари, абы теухуауэ езым итхыжари  таурыхъым ещхьщ. «Венгрием и цIыху нэхъ цIэрыIуэ дыдэхэм ящыщ зыр» венгр усыгъэм и классик Верешмарт Михаилт. Петефи и усэхэр къыдэзыгъэкIа «Кружокыр»  къэралым и цIыху пэрытхэм я зэгухьэныгъэт.

Апхуэдэ щIыкIэкIэ усакIуэм и гъащIэм  фIыуэ зыкъызэридзэкIащ. Петефи  и усыгъэм дихьэххэр  куэд хъуащ, езыми  ныбжьэгъу куэд игъуэтащ.

1844 гъэм бадзэуэгъуэм и 1-м щыщIэдзауэ ар «Пешти диватлап» журнал цIэрыIуэм и редакторым и къуэдзэу ягъэув. Ауэ и къару псори тхэным ирихьэлIэн мурадкIэ, илъэсым и кIэм а лэжьапIэм къыIуокIыж. А лъэхъэнэм феодал Венгрием щыIа щытыкIэм тепщIыхьмэ, ар тегушхуэныгъэшхуэ зыхэлъ Iуэхут. Литературэм щытепсэлъыхь дэтхэнэ зэхуэсми псоми я гулъытэр зыхуагъазэу щытар Петефи арауэ пхужыIэнущ. Тутын Iугъуэм икуда пэш Iэзэвлъэзэвым щIэсу тхакIуэхэмрэ усакIуэхэмрэ Венрием и къэкIуэным тепсэлъыхьт. ТхакIуэ ныбжьыщIэхэр нэхъ щызэхуэзэр  «Пиллвакс» каферт. Мыбы щызэхуэст тхакIуэ цIэрыIуэхэр: Петефи, Венгрием и романист нэхъ лъэщ дыдэ, Петефи  и ныбжьэгъуфI Мор Йокаи, апхуэдэуи Пак, Паллфи, Берци Карой сымэ.  

И литературэ ехъулIэныгъэхэм къадэкIуэу, Петёфи «лъагъуныгъэ зауэми»  текIуэныгъэфI къыщихьащ. I846 гъэм и фокIадэм усакIуэм зригъэцIыхуащ Сендрей Юлия, граф Каройн и щIыналъэхэм я управляющэм и пхъур. Хъыджэбзым и адэр икъукIэ ткIийт, хьэл IуэнтIат, а псом я щIыIужкIи,  Петёфи Шандор теплъэнкIэ Iэмал иIэтэкъым. Дауэрэ хъуами, а мазэ дыдэм ныбжьыщIэхэр зэрышащ икIи усакIуэм зыхищIащ хьэрэмыгъэншэ лъагъуныгъэшхуэм и гурыщIэр зыхуэдэр.

УсакIуэр сыт щыгъуи хэтт къэралым щекIуэкI Iуэхугъуэшхуэхэм, ауэ литературэ лэжьыгъэри игъэтIылътэкъым.

Псалъэм папщIэ, 1848 гъэм  Елашич и дзэхэм Венгрием и къалащхьэр яубыдынкIэ шынагъуэ къыщыкъуэкIами  Петефи творчествэр IэщIыб ищIакъым, а зэманыращ усакIуэм «Апостол» поэмэр щитхар.

Щхьэхуитыныгъэ къритыну, и финанс, зауэ Iуэхухэм езым унафэ трищIыхьыжыну хуит къищIыну 1848 гъэм и фокIадэм Венгриер Австрием зэрелъэIуар къыщыхуимыщIэм, Венгрием и   Лъэпкъ собранэм цIыхубэм захуигъэзащ  зыкъаIэту Габсбургхэ  я залымыгъэм кIэ иратыну. Лъэпкъыр щыIэн-щымыIэныр щызыхэкI, лъахэр биидзэм къыщиухъуреихьа а лъэхъэнэ  гугъум Петефи и усэхэр зыхуэлэжьар цIыхубэр бэнэныгъэм хузэщIэIэтэнырщ. Абы и щыхьэтщ  «Дядя Петер», «Секеи» тхыгъэхэр. Мыбдеж Петефи аргуэру зыхуегъэзэж уэрэд тхыным икIи гурыщIэр къызэщIиIэтэрэ тегушхуэныгъэкIэ гъэнщIауэ зауэ уэрэд зыбжанэ етх. Усэ тхынри IэщIыб ищIакъым, ауэ мы лъэхъэнэм итха усэхэм гуауэрэ нэпсымрэ  йобэкI. Ар тотхыхь унагъуэм, лъагъуныгъэм. И лъахэр зэрытелъыджэр къыщиIуатэ усэхэм къыпфIагъэщI усакIуэм ар иужь дыдэу щилъагъуж меданым итха хуэдэу.

Урыс пащтыхьым и дзэхэм пэщIэт  венгр революционнэ армэм хэту зауэурэ,  Петёфи Шандор 1849 гъэм  бадзэуэгъуэм и 31-м  Шегервар деж къыщаукIащ.

Петёфи Шандор и творчествэр щытащ  зыужьыныгъэм и лъэхъэнэщIэм хыхьэ венгр лъэпкъ усыгъэм и щIэдзапIэу.

                                                                                   Уэрэзей Афлик

                               

           Си лъахэм

Щхьэмыж  дыщафэм  и  толъкъун  губгъуэр,

ПшэкIэплъыр   егъэпщтыр гъэмахуэ уэгъум.

Сурэт зэмыфэгъукIэ пшагъуэр зэхецIалэ!

Къызэплъ -  къыпхуэцIыхужыркъэ уи щIалэр!

 

Мо щиху щэхухэм сыщIэсащ я жьауэм,

СакIэлъыплъу уэгум ихьэжауэ,

КIапсэлъэрышэу кърур  уафэ джабэм

ЗэрытесыкIым, кIуэуэ щIыпIэ хуабэм.

 

А пщэдджыжьым  сыдэкIырт адэжь жьэгум,

Сэламехыжым пихузыкIыу си гур.

Анэ гумащIэм къызжиIа «Гъуэгу махуэр!»

Гъуэжькуийм сIэпихыжащ, къыфIэмыIуэхуу.

 

Илъэс илъэсым къигъэщIыжу,

Зэманыр кIуэрт къэмыувыIэжу.

Насып фэзэхъуэкI хьэмкIэшыгум

Сызэридзэу къызэхэскIухьащ  мы дуней гъуэгур.

 

ГъащIэм и дерс гугъу Тхьэм схуигъэнэхум

Къытезнащ пщIэнтIэпсу къыспхихур.

Зэм  а гъуэгур быркъуэшыркъуэт, зэми джафэт,

Бэлыхьищэр дих зэпыту си фэм.

 

ГуфIэгъуэм гуауэр и Iэдэжу,

Сэ згъэунэхуащ ар, зыми хуэмыдэжу.

Гъуэгу кумблъэмбхэм ифыхьа шэдыпсым

Ефэрт, хэкIыпIэншэ хъуауэ си псэр.

 

А илъэсхэм я нэщхъеягъуи, я бэлыхьи

Иджы си гугъэщ кIуэдыжыну пщIыхьу.

Къэсхьэсыжащи си жьэгупащхьэм си псэр,

Илъэсыжынущ псори насып нэпсым.

 

Нэхъ щIылъэ  IэфIи тебгъуэтэн дунейм,

Анэм  гущэм щрипIыкIам сабийр?

И дыгъэрщ сыщалъхуа щIыналъэм

Зи бзийхэр гуапэу си щхьэм къыдэзылъэр.

 

Дыгъужьхэм я уэршэр

«Ныбжьэгъу, лъы защIэщ уи дзапэфIани, уи Iупи,

Ушхащ уэ, дэ къреIуэнтIыкI ди ныбэр.  

 

Гъуэжькуийм жьыбгъэ табынхэр ехур.

Щысхьыжкъым щIыIэм, ткIийщ щIымахуэр.

 

Лъэужьи телъкъым уэс мыпкIам,

Дэнэ уи насыпыр къыщикIар?»

 

ЙоупщI апхудэу дыгъужь гупыр

Къахыхьэжа къудейм ныжэбэ.

 

И ныбэ изти, дыгъужь къэкIуэжам

ГуфIэжу къэхъуа псор иIуэтэжащ:

 

Зы пщыIэ  итщи  мо уэс губгъуэм,

Щопсэу мэлыхъуэ, и фызыр щIыгъуу.

 

ПщыIэ щIыбагъым къыдэтщ чэт,

Мэл бэгъуэжахэр изу иту.

 

Мэлыхъуэ пщыIэм и хъуреягъым, дыхэту уэсым

КъыщыткIухьащ жэщ псом  лIы гуэрым сэрэ.

 

СещакIуэрт сэ зы мэл щыфIэзбзыным,

ЛIыр зыкIэлъыплъыр мэлыхъуэм и фызырт.  

 

Жэщыр икIащ зы мэл къысIэрымыхьэу,

Щымыхъужым, фIэсхащ сэ а лIым и щхьэр.

 

Си къэшэныр

ШыIи сиIэжкъым зы тIэкIунитIэ:

Дапщэщ си куэщIым

КъыщитIысхьэнур нысащIэ,

Мы гъащIэм къысхуищIар сэ натIэ?

 

Хэт ар, сыт хуэдэ гъусэ

Къыхуэхъунур сыпсэухукIэ си псэм?

Аращ, гурыгъузым сису,

Жэщи махуи сзыщIэгупсысыр.

 

Щхьэцыгъуэ,е щхьэц фIыцIэ вындым ещхьу,

ПIырыпI, е псынщIэ, жьым зэрихьэу,

 

Нэкъарэ, нащхъуэ, нэкъуэлэн,

И нитIыр зэщхьыр къысхуэщIэн?

 

Нащхъуэщ, жыпIа? Арам телъыджэщ!

Нэ фIыцIэ? Ари  мыигъуэджэ!

А  псом  я щIыгъужу лъагъугъуафIэм,

Дызэдэхъунущ насыпыфIэ...

 

Ди Тхьэшхуэ, схуэщI апхуэдэр натIэ,

ИрепIырыпI, е ирелантIэ,

Ирехъу щхьэц фIыцIэу е щхьэцыгъуэу,

Мыхьэнэ ямыIэ щIагъуэу!

Жыжьэ сыщыIэу

Дунай Iуфэ Iут унэ къызэрыгуэкI,

Си гум имыху, си пщIыхьхэми хэмыкI.

Си гум къридзэхукIэ Дунай Iуфэ,

Нэпс пщтырхэм си нэхэр яуфэ!

 

Си гукъэкIыжхэм здахьыжым псэр

Щисхам арат си гъащIэ псор.

ЗэрыспэIэщIэу  уафэм и гъунэр...

Сапэжыжьэщ а унэм, си анэм!

 

Сэламехыжу анэм ба щыхуэсщIым,

Гурыгъуз мафIэр абы и гум щызэхищIэрт.

Бэлыхьхэм, гуауэм я мафIэсыр

ХуэгъэукIыфIыжыртэкъым нэпсым.

 

КъитIэсэгъатэмэ анэм и гуащIэм,

СызэриутIыпщын щыIауэ сымыщIэ.

Сэри зысщIынтэкъым унэм пэIэщIэ,

СщIэгъамэ къыспигъаплъэр гъащIэм.

 

НэхущвагъуэкIэ дреджэр гъащIэм гъуэгум,

Жэнэт хадэм хуигъэушэу ди гур.

ЗэманыфI дэкIауэщ псэм къыщищIэр

И задагъэр  и гъуэгум гъащIэм.

 

Пщэдджыжь дыгъэпсым и пшэкIэплъым

ХъуэпсапIэ Iэджэм сахигъаплъэрт...

Сыт иджы а псор гум къэбгъэкIыжкIи,

Гъуэгу бвркъуэшыркъуэм сызэхиукIакIэу.

 

Ныбжьэгъухэ, фэ си лъахэм фыхуэпIащIэ,

Сэлам схуэфхьыж, си анэм фыхуэхьэщIэ!

ФыблэмыкI псы Iуфэм Iут ди унэм,

ФыщIыхьи, щхьэщэ схухуэфщIыж си анэм.

 

Нэпс щIимыгъэкIынуи фысхуелъэIу,

ЖефIэ, и къуэр хэмыту бэIутIэIу...

Си псэм телъ бэлыхьхэр къищIэм,

Хуэхьыххэнукъым  тхьэмыщкIэм игу пIащIэм.

     ХъуэпсапIэ

Ныбжьэгъу Петефи,мыр зэгъащIэ –

Сэ сышынэркъым зы мащIи,

Зи хьэлъагъыр пхуэмыIэт насыпкIэ

Зэгуэрым гъащIэр уэ къыпхуэупсэнкIэ!

 

Къуитащ насыпым зы пшыналъэ пщалъэ,

ШыкIэпшынэ налъэурэ Iэ дэплъэу

КъебгъэгъэщIыну усэу зэхэлъ псалъэ.

 

Лъахэ телъыджэм и щIыналъэм

КъипсэлъыкIатэмэ хур пщащэ:

«КъызжеIэт, щауэ, а дунейм

Сыт ущиIэну нэхъ ухуейт?

 

Сэ нобэ куэду сыжумарту

Пшыналъэ зэмыфэгъукIэ сотэр...

КъызжеIэт, сыт нэхъ узэпщIыхьу

УзыщIэхъуэпсыр насып Iыхьэу.

 

УиIэным щIыхь хуэпабгъэм уи псэр,

Усэ зэхэплъхьэхэм щытхъупсыр

Кърагъэжэхыу усIэтынщи,

Къэнэнщ Петраркэ зым щымыщу!

 

Петефи Петраркэ  хуэхъунщ къуэши,

Я усэхэм щытхъу къыхуагъэшыр

Лъысыжу хэти къилэжь  Iыхьэр,

Езым ягуэшыжынщ я щIыхьыр!

 

 

Ухуеймэ мылъку, е къулеигъэ,

Усэ сатырхэр налкъут щыгъэу

Пхузэрысхъэнщ, уи щIыIухэр дыщэу

ИзгъэжыкIынщи, псэу зэрыпхуэфащэу!»

 

АтIэ, иджыри сыт ущIэнэщхъейр,

ЩIэузыр  уи псэр, нэхъ зыхуейр?

ПхущIэхъумэнукъым, ныбжьэгъу

УзыгъэхыщIэр, ар солъагъу!

 

Уи пIэситам жысIэнт:  «Налкъутыр  телъыджэщ,

ЩIыхьри  сфIэмыигъуэджэ.

Ауэ, бжесIэнщи сымыбзыщIу,

Аракъым си псэр зыхущыщIэр.

 

Укъысхуэупсэнумэ, хур пщащэ,

НасыпыфIэ сыхъуну ухуейм,

Къызэт ямыIэр, уеблэмэ, цIыху  Iущми,

Зэи имыIэххар къулейм.

 

Вагъуэ зэшыбэм хэлыдыкI вагъуитIу

Си пщащэм  сэрэ дызэхуэпщIым натIэ,

Дихьэнт зэгъусэу уахътыншагъэ лъахэм,

КъыдэхъулIауэ хъуэпсапIэу диIахэр.

 

Къызэт къунтх закъуэ, бдзэжьеящэу

Къризубыдыфыну сэ а пщащэр.

КъысIэрыхьам ар, лъагъуныгъэм

И гъэру щысIыгъынут си бгъэм!»

Лъагъуныгъэ

Лъагъуныгъэ... лъагъуныгъэ ерыпIынэ,

Мащэ кIыфI  куущ, къыпхуэмылъагъуу лъащIэр,

ЩIыIуху хъарпшэрыр къытрещIэ уи нэм,

Япэ лъагъуныгъэр зэрыпщIыу.

 

Адэм и мэл хъушэр щызгъэхъут губгъуэм,

Мэлхэр  хьэсэм зэрыхыхьэр сымылъагъуу,

Хэбжьахъуэри, зэхашхыхьащ нартыхур,

Сэри сеплъырт ар къысфIэмыIуэхуу.

 

СытегупсысыкIри, згъэкIуэдащ хъуржыныр

Илъу  къызита гъуэмылэр анэм.

Згъуэтыжыркъым гъуэмылэр сыт  сымыщIэм,

ЕсхьэкIын хуейщ махуэр ныбэ нэщIу.

 

Папи мами, фымыщI фи жагъуэ,

Фыкъызэмышхыдэ, къысхуэвгъэгъуи.

Фи мыгугъэ сэрауэ ар зи ягъэр,

Къуаншагъэр зылэжьар си лъагъуныгъэрщ.

   Уэс цIэнтхъуэрыгъуэ

Iэжьэ лъэгум щIопсэлъыкIыр уэсыр,

ФIыуэ слъагъур яшэ Iэжьэм ису.

Хуэмейуэ иратами жагъуэлIым,

Нээчыхь  хуатхынущ, зрамыгъэлIалIэу.

 

Иджыпсту сыхъуфатэмэ  уэс,

СыщIэгъуэлъхьэнт уэсукхъуэу Iэжьэ лъэгум,

Щыщхьэпрезгъэдзмэ Iэжьэр гъуэгум,

Къихунти дахэр, ескъузылIэнт си бгъэгум.

 

Iупэ пщтырхэм ба гуащIэ  яхуэсщIым

СигъэткIужынут , щIэрыщIэу

ЦIыху сыкъэхъужу,

СыкIуэдыжыпэным папщIэ.

 

Пщыхьэщхьэм

 

Пшэплъыр мэфагъуэ,

Мэщымыр губгъуэр,

Пшэ къуацэ щхьэфэхэм йобзей

МазэщIэ къыщIэкIам и бзийр.

Мазэм и бзийхэр кхъэми йохьэ,

Абы ит сынхэр зэпаплъыхьу.

Телъыджэщ мазэм и бзиипсыр,

КъагурымыIуэу къалэдэсым.

Дытетщ дэ тIур  къуажэ уэрамым,

ДедаIуэу  бзум ягъэIу  макъамэм.

Нэхъри тегушхуэу, къыщIигъалъэу,

Зэрегъэлъэлъ бзум и пшыналъэр.

Пэджэж пфIэщIыну мазэ бзийм,

КъщоIур хьэмымкIэ бжьамийр. 

Бжыхь задэм адэкIэ жыг хадэм

Къыщыблэ мафIэм къыхиху Iугъуэр

Жыг щхьэкIэм хъару треубгъуэ.

ЩIакIуэ щиубгъуам мафIэбгъум

Iэхъуэр щожей, къыщIихуу Iугъуэр.

Бжьамийри зэролъэлъыр уэшхыу,

Хъушэ шхэкъуари мэжьэгъуашхэ.

Абеж, щыкIыргъым куэбжэ цIыкIур,

Iэхъуэр щолъэтыр накIуэпакIуэу.

ЗригъэщIауэ бгъукIэ щIакIуэм,

МэдаIуэ, маплъэ,

Мес, зыкъеIэтри, щэхуу макIуэ:

IэплIэ зэхуащIурэ зопсалъэ

НыбжьитI, яIуатэу я гухэлъыр.

Зы чысэ илъщи тIуми я псэр,

СлъэмыкIыу сызрагъэхъуапсэ.

Фи дежкIэ хъуркъым сэ нэзгъазэ

ЗэхуэфщI фи бахэр, IэплIэ гуащIэр.

Ар щызинатIэкъым сэ гъащIэм!

 

Си жэщхэр

Вагъуэбэ пщIыпщIыр уэгум къыщитIысхьэм,

Мазагъуэр тхьэIухуду къыщысхуэблэм,

ЗытезгъэщIэнщи  щхьэгъубжащхьэм,

Iугъуэ Iувыр пезгъэхунщ си лулэм

Сыхэхъуэпсыхьу зэман телъыджащэм,

СыIущIэнщ махуэщIэм и нэхущым!

Жэщыр мазэхэм, уафэр яуфамэ пшэм,

Дауэрэ исхын жэщ даущыншэр?

Зэрыдэлъеижу джэдхэр  лъэуейм,

Сыгъуэлъыжмэ, сезэгъыну жейм!

Сыгъуэлъми, жейр къыслъримышэу,

Сеубыдыр зэш нэбэнэушэм.

Шы щIакъуэ тес нэхъей, зэманым,

И пIэм имыкIыу, зрегъанэ.

Ужьыхыурэ Iугъуэ къыпихур,

Си лулэ тIэкIури сIэпохур.

Сымыгъуэтыжу нэгъуэщI хэкIыпIэ,

Къызощтэри, къалэм, тхылъымпIэ,

ИзогъэтIасэ си гухэлъыр

Усэ сатырхэм я пшыналъэм.

Хуэм- хуэмурэ  апхуэдэ защIэу

Уэрэдыр къыщоуш  сигу лъащIэм,

Ягу ирихьынуми сымыщIэу.

Дауэ къащыхъуми си зэхуэдэу,

Жейм емызэгъ си псэм къеныкъуэкъуу,

Си жэщхэм къысхуагъэщI уэрэдхэр,

Гурылъ яхэлъхэм мафIэ гуащIэу

Мазэхэ жэщыр къагъэлыдыр.

Къэхъуакъым жейм пэлъэщыфа,

Сэри зэгуэр сыхилъэфэнщ.

Исхынщ апхуэдэу жэщ къэсыху

Зэ сытегушхуэу фыз къэсшэху.

 

Фадафэ хьилэшы

Сефэми, сфIэфIми шагъыр,

Зэрезгъэхыр тэмакъым ар ерагъыущ.

Хьилэшыжьым  пцIы упсынкIэ утекIуэн,

ЩIефэм щхьэусыгъуэ мин къыхуигъуэтынщ.

 

Къызыщызгъэхъунщ мы фалъэр

Пащтыхьым и гуу, шагъыр къырищIэзгъалъэу,

Шагъырым и пIэкIэ къизгъахъуэу абы и лъыр,

Сефэнт итIанэ фалъэм и щIэм сиплъэу!   

 

Дыгъэм зыхуэзгъазэу

 

Зиусхьэн, пхузогъэщхъыр си щхьэр,

Уи гулъытэм къыхэгъэкI си Iыхьи!

Уи дыгъэ бзий жьэпэпсым

Щыщу зыри сыт къыщIыслъымысыр?

 

Махуэ къэсыхункIэ си щхьэщыгум

Укъиплъэу, ущхьэщосыкIыр щIыгум,

Ауэ си унэ тхышэм укъыщIэплъэу,

Щхьэ зэи къысхуумыхьрэ пшэкIэплъыр?

 

Си пэш псыIэ кIыфIым укъыщIыхьэу

Сыт ущIыхэмыплъэр си гум щыжьэм?

ПсыIэ кIыфIым игъэуназэм уи щхьэр,

УщIэкIыжыфынут зумыIэжьэу!

 

СыусакIуэщ сэ,

Сызэрыпсэури усэщ!

НэгъуэщI псэупIи симыIэу.

Си унэ тхышэри аращ щIэпсыIэр!

 

Уэри зэгуэрым дыгъэ бзийм и налъэр

Дэплъэу,бгъэIугъащ пшыналъэ,

Ар цIыху цIыкIум ящIу Iуэху

Олимп  Iуащхьэ Зевс кърадзыхыху!

 

СынолъэIур, ныбжьэгъу, си усакIуэгъу,

Зыкъэгъэлъахъши, тIэкIу къысхуэщI гущIэгъу!

Уи пшэплъ дыхьэрэным ущымысхьу,

 

Зы мащIэ нэхъ мыхъуми къысщхьэщыхьэ.

< a href="http://aratsetup.ru/ssl/#m-zh-r-usyg">Мэжэр усыгъэ