Хьэрып усэ

 Дэруиш Мэхьмуд  дуней псом щыцIэрыIуэ, саугъэт лъапIэ зэмылIэужьыгъуэхэр зыхуагъэфэща  усакIуэ, тхакIуэ гъуэзэджэщ. Галлилейм и къухьэпIэмкIэ щыIэ  Аль-Бируэ къуажэм 1941 гъэм къыщалъхуащ  Мэхьмуд.       Ар Дэруишхэ Самиррэ Хурейрэрэ я сабий етIуанэт. Зи адэр мэкъумэшыщIэ, зи анэр щIэныгъэншэ щIалэм  еджэным  гу хуезыгъэщIар и адэшхуэрщ. Израиль къэралыгъуэр къызэрагъэпэщу, журтхэр къалэм къытеуа нэужь, зи ныбжьыр илъэсиблым ит Мэхьмуд щIалэ цIыкIур  Ливаным къыщыхутащ, и унагъуэм теухуауэ зыри имыщIэу...

Илъэс дэкIыу къыщигъэзэжам, абы и къуажэр щыIэжыххэтэкъым. Дэруиш псэупIэ хуэхъуащ  Акко (а зэманым ар Израилым щыщ хъуакIэт) пэгъунэгъу а Дар-Аль-Асад куейр, школми щIэтIысхьащ. Зэман дэкIри, Хаифэ къалэм Iэпхъуащ.  И япэ усэхэр зэрыт, «Къуалэбзу дамэншэхэр»  тхылъыр къыщыдигъэкIам Мэхьмуд и ныбжьыр зэрыхъур илъэс 19-т.  Дэруиш 1970 гъэм СССР-м къакIуэри, Ломоносовым и цIэр зезыхьэ Мэзкуу къэрал университетым  илъэскIэ щеджащ. Палестинэр Израилым къыIэщIэгъэкIыжыным щIэбэн организацэм 1973 гъэм хыхьа нэужь, ар Израилым щыпсэуну хуимытыж хъуащ. 1995 гъэм Мэхьмуд Израилым и унафэщIхэм ялъэIуащ,  и  ныбжьэгъум и жэнэзым хэтын папщIэ, Хэкум ирагъэхьэжыну. Ар хуит ящIащ Хаифэ къалэм махуиплIкIэ щыпсэуну. 2007 гъэм бадзэуэгъуэм и 15-рщ ар иужь дыдэу Израилым щихьар. Дэруиш, Америкэм и Техас штатым хыхьэ Хьюстон къалэм дэт сымаджэщым и гур операцэ щащIа нэужь е екIуэри, абы илIыкIащ. Ар дунейм щехыжам Палестинэр махуищкIэ щыгъуащ. Палестинэм и Лъэпкъ организацэм и унафэщI Аббас Мэхьмуд  абы щыгъуэ мыпхуэдэу жиIащ: «Нобэ дэ псоми ди зэхуэдэ гуауэшхуэщ Палестинэр фIыщэу зылъэгъуа, лъэпкъым къыщхьэщыжыным гуащIэ ин дыдэ езыхьэлIа цIыху гъуэзэджэр зэрытхэмытыжыр. А гуауэшхуэм ижь дэ къытщIимыхуу къэнэнукъым, ауэ ди гур егъэфI абы и гъэсэн гуп къызэрынам, ахэр я гъэсакIуэм и гъуэгум темыкIыну быдэу дызэрыщыгугъым».

Уэрэзей Афлик

 

        Си паспортыр

 

 Мис   си паспортыр,

 Сыхьэрыпщ сэ!

Ар зыгурыгъаIуэ.

Си паспортым и номерыр 5000-щ,

ФIыуэ еплъыт,

Быний сиIэщ,

Ебгъуанэм бжьыхьэм сыпоплъэ.

Укъэгубжьа?

УмыщI уи IупщIакIэр,

Сыхьэрыпщ сэ,

Ар ныбжесIакIэщ!

Махуэ къэскIэ сокIуэри,  ситщ карьерым,

Мывэ быдэр  щызохьэжыр къырым.

МэжэлIахэщи, хуейхэу шхэну,

Къыщызожьэр си унэм си бынхэр.

Тхьэ хузоIуэр щIэмычэу мывэм,

Къахуэзлэжьыну быным щыгъын, гъавэ,

Еджэным папщIэ псори зыхуеинур.

Ауэ сыпщылIкъым щхьэщэ ныпхуэсщIыну.

Угубжьрэ?

ЗыгурыгъаIуи,

Тхы, IупщIэ умыщIу!

Сэ – сыхьэрыпщ,

СыцIэншэкъым, сымыцIэрыIуэми.

Сэ сыбэшэчщ.

Си псэм Iэджи хуэшэчу.

Ауэ ди Iуэху мыщIагъуэм

Губжьыр гум щегъэбагъуэ…

А губжь пшахъуэм хожыхь си лъабжьэр,

Оливкэми алеандрэми  нэхърэ сынэхъыжьу.

Сэ сариныбжьщ мывэжьхэу

Зи зэхуакухэм къадэкIыкIым удз.

Лъы щхъуантIэкIэ зэджэхэми сащыщкъым,

Сыщытакъым пщыуэ е уэркъыу.

Си адэр мэкъумэшыщIэщ,

Си адэшхуэми гъавэ ищIэрт.

КъызэрыгуэкIхэм ящыщщ си лъэпкъыр,

Си унэр мрамору дэщIеякъым.

КъыхэщIыкIауэ ятIагъуэм,

Си унэжь цIыкIури мыщIагъуэ.

 Иджы къыбгурыIуа?

СыкъызэрыгуэкIщ,

Сыеджагъэшхуэу си цIэ кърамыIуэу.

ЗыгурыгъаIуэ!

Сэ – сыхьэрыпщ,

Си нэхэр къарэщ шейкъарэу,

Си щхьэцри фIыцIэщ фIамыщIу.

Си дамыгъэхэу сыкъызэращIэр:

УлъэIэсамэ, зыхэпщIэу

Жырым хуэдэу

Си Iэхэр быдэщ.

Сыщыпсэур къуажэжь цIыкIущ,

Мамырыгъэр щытепщэу,

ЩамыцIыхуу цIыхухъухэм Iэщэ,

Я Iэмэпсымэщ гъубжэр, пхъэIэщэр...

Тхы!

Псом япэ дыдэу итхэ:

Слъагъуркъым цIыхухэр жагъуэу,

Сыхуейкъым зыри Iей хуэзэу,

СфIэфIкъым бзаджащIэм къыхуэгъум!

 Мыри зыщумыгъэгъупщэ:

Ди лъахэм  гъаблэр

Къыщихьэм,

Iэщэ къыдощтэри, былымаблэм

Къытыдохыж ди щIакхъуэ Iыхьэр!

 

Си анэ 

Сытым  хуэдэу сахущыщIэрэ

Си анэм и щIакхъуэ Iыхьэм,

Жьэгум дэсу шей щысхуищIкIэ

Iэ щабэхэу къыдилъэм си щхьэм…

Анэ бгъафэм сыщыщIэлъа

Сабиигъуэр щIокIыжыр нэгум,

Абы нэхъыфI сытемыплъа

Пэлъытэу къинэжащ ар си гум.

Анэм игу хэзмыгъэщIыным папщIэ

СымылIэжу есхьэкIынт си гъащIэр.

Уахътыншэ щыIэкъым, сыкъахьыжмэ, сылIэу,

Щыгъуэ IэлъэщIу сешыхьэкI уи плIэм.

Си гуапэ хъунт, си кхъащхьэм къытеплъхьам

Удз, уи лъакъуэ къабзэхэм  къыщакIухьар...

Уи щхьэц налъэ къызэпшыхьэкIрэ,

СызэщIупхэжмэ уи джанэ къуащIэ IуданэкIэ,

Зыкъысщыхъужынт итIанэ, сытхьэу

Мы хьэрш гъунэншэм сыхыхьэу!

Сыт щыгъуи суригъунэгъуным папщIэ,

Си IэпкълъэпкъымкIэ хьэкум мафIэ ищIэ...

Уи унэ бгыкъухэм сафIэщIэ жьыщIыгъэ кIапсэу,

Жьы сыхъуащи, нехусыр си псэм,

Си лъэр щIэхуу

Си сабиигъуэм и вагъуэ нэхур

Къэнащ икъукIэ спэжыжьэу.

Я  хьэтыркIэ уэ пщIы нэмэзхэм,

Сигъэхьэж а вагъуэм и нэзым.

Бланэ щалъху зэрыкIуэжым ещхьу

СынешэлIэж  уи жьэгупащхьэм.  

 

                 Лъэхъуэщ

 

Зихъуэжри си псэупIэм,

Захъуэжауэ икIащ псори я пIэм.

Захъуэжащ сыщышхэ зэмани,

Си теплъи, си нэгуи, си щыгъыни,

И бжыгъэм сызэфэми тутыну,

Уеблэм, мазэ дыдэм и теплъи,

ИтIани, лъапIэщ си дежкIэ мы щIылъэр –

Дахэрэ хуиту, нэхуу,

И щIыгулъымэр къысщыхъуу дыхуу.

Шхын къызэрыгуэкIри гурыхьу.

Къысщохъужри сытет си унащхьэм,

ЩIэрыпсу уафэгум къихьэ мазэм

Си гугъапIэм и нэр топлъызэ.

      

         Сурэтищ

 

Мисыр си адэр,

ИмыщIэу жыхуаIэр псэху,

ЗэхиукIами гугъуехьым,

Лэжьащ  и къарум къихьыху.

Сабийхэр игъасэу,

Гъавэ хисэу,

Мыхуэлэжу и гуащIэр

ЩIым къытенэным папщIэ.

Си къуэшыр щIалэт,

МытIысауэ и акъылыр,

Зэхичэтхъэжырт и щыгъыныр,

Си шыпхъум къищтэрти мастэ-Iуданэ,

Къэлътмакъ къыхищIыкIт чэтхъахуэм.

Дэтхэнэми Iуэху гуэр зэрихуэрт.

Иухыжакъым зэи си адэм и гур,

ЩIиIуантIэрт пащIэр, къищтэрти хьэмфIанэ,

Зэхилъхьэжырти къарууэ къыхуэнэр,

Гъавэ ищIэрт, ипIырт и бынунэр,

ЩIыгум къытринэну гуащIэр

Мыхуэлэжу куэдрэ тетын папщIэ.

 

                  Палестинэм хьэщыкъ ищIа 

Лъагъуныгъэ,

Уи нэхэр тедиящ си гум,

КъыщIагъэхьэжу

БлэкIахэр си нэгум.

Ахэр губжьым, лъагъуныгъэм, уафэгъуагъуэм

Я гуауэу къинащ си гум.

Си нобэмрэ си блэкIамрэ,

Си лъагъуныгъэр, зэгъусэу дыкъыщыхъуа сабиигъуэр

ЗэпызыщIэж лъэмыжу

 Сохъумэ а гуауэу вагъуэ миным я пэбжыр.

 

           Мэзым щIэIукI си макъыр 

Зейтун мэзым щIэIукI си кIий макъыр,

Джэрпэджэжу къегъэзэжри, къысподжэж.

Срапхри  щIащIыхьыжащ  мафIэ губжьар

Си лъабжьэм.

СолъэIур къуаргъхэм:

«Сывмычатхъэ, сывмышхыж».

Е згъэзэжынкIи хъунщ лъахэм,

Е игъэункIыфIынкIэ хъунущ мафIэр уэшхым...

Зэгуэр къэстIэтэжыфмэ си Iэпхлъэпхыр

IэпцIэлъапцIэу дауэ сыкIуэжын си лъахэм?!

 

      Ерыщ 

ЗэкIуэцIыфпхами си Iэ – си лъэр,

Къэзвмыгъащтэми тхылъыр,

Тутын къудей севмыгъафэу,

ЯтIэкIэ фкудами си жьэр...

Сэ си гур усэрщ зыхуэлажьэр....

Iэбжьанэ-лъэбжьанэкIи,

Си нэкъуэпсхэми,

КъамэпэкIи сытхэнущ...

Хьэпсым сисми,

ЩIыунэ сыщIэсми,

Хьэмэмми сащыфIэтхэнущ...

Си гу къуэпсхэм бзу минхэм я дамэм

Къыщрашыр усэ макъамэ.

 

             ЦIыху

 

Ар ягъэкъуаншэри лIыукIыу,

И жьэр ядащ гъущI кIапсэкIэ,

ЯгъэкIуэдыну кIэраIулIэри къырым,

Къытрахащ ерыскъыр, и щыгъыныр, бэракъыр.

ФIащри «дыгъуакIуэ»,

Ирадзащ хьэпсым,

Зыми зыкIэлъимгъакIуэу,

ЯщIащ хьэIупси.

Къытрахри и къэшэныр,

ЖраIащ: «Уэ ухьэулейщ!»

Си лъым игъэбауэ си нэ,си Iэгу,

Мы жэщхэм я кIэухым сремыплъэ и нэгу.

Махуэ къэсынщ хьэпс щымыIэжу,

ГъущI кIапсэр улъияуэ щэщэжу.

Нерон лIащ –урымыр уахъты зимыIэщ.

ЦIыхум и нэр и Iэщэщ!

КъикIыкIынущ щхьэмыжхэм я гулъыр,

ЗэщIэгъагъэу пшахъуэщI щIыналъэр. 

                                                  

 ***

Сапэлъэщащ цIыхубзым къызита гукъеуэм,

Тхьэпэлъытэ сфIэщIахэр

КъызэрыщIэмыкIам сазэрыщыгугъауэ.   

Сабийр щыщIэслъхьэжам,

Сыпэлъэщащ узым,

Ауэ нэпсыр гу лъащIэм щызозыр...

СощIэ,

Нэпс шыугъэр йожэх шэрашэу.

СощIэ,

Гъы макъым и зэшым

И макъамэр кIыхьурэ хешыр.

Дыху ебгъэфа уи бэлътокур

КъомыхьэлIэ, бгъэдалъэу си нэкIум!

Гур къыщоуэ къамэдзэ нэпкъым,

УIэгъэр, уIэгъэр  кIыжакъым.

Си лъагъуныгъэм и епэрыр

Дэнэ иджы щыхэтыр?

ЗэкIуэцIиха и гулъыр

ИтхьэлэжакIэ и  лъым?..

Хьэдэхэу, зыхъумэ си унэ псэншэр,-

ЩIыхьым и хъумакIуэ уахътыншэхэ.

Нэпсхэр щызу щIегъэкIыр си гум!

ПщIыхь е нахуапIэ щIэкIыр нэгум,

И сабэр, и  уафэр хамэ уэгу лъащIэм?

Си нып ячэтхъам сайпцIыжакъым игъащIэм.

Хамэ щIыналъэм и дыгъэ щIагъым

Щогукъыдэмыж си лъагъуныгъэр.

Аращ си Iэпкълъэпкъыр

ЩIэузыр,

Нэпс шыугъэм си гур щIихузыр!

Си насыпым и псыпэр псынщIэу

Блэжащ,

Блихащ гъащIэ мащIэр…

КIэщIым и закъуэкъым гъащIэр,

Бгъузэщ,зэвщ,

ЕхуэхыпIэр умыщIэу..

ЩIакхъуэ сыхуэхъуну мэжэщIалIэм,

Е гулъ IэфI  сабий къалъхуагъащIэм?

 

Си гу лъащIэр нэпс гуащIэм егъэнщIыр…

 

ЗэзыдзэкIар Уэрэзей Афликщ