Пушкин Александр и поэмэхэр

И натIэ илъыр зыщIэ Олег и пшыналъэ

ЗэзыдзэкIар Сонэ Абдулчэримщ

 

Ар хуэдэщ нобэм Олег зиузэду

Илъ ищIэжыну бийм щытеуар –

ХъунщIакIуэ бынхэу хэкум къилъадэ

Iущ мыхъу хъэзархэр щыхигъэщIар;

Пщыр, афэр щыгърэ дзэшхуэр и гъусэу,

ПхрыкIырт губгъуэм, шы дэгъуэм тесу.

 

Абы къыхуэкIуэу, мэзым къыщIокIри,

Тхьэгурымагъуэ къакIуэу ялъагъу;

Ар нэфIэгуфIэщ, куэди хулъокIыр:

КъыбжеIэ псори, иплъэмэ блэгъу;

Ехьыр и гъащIэр Тхьэшхуэм хуэлажьэу.

Олегыр пожьэ, пщIэ хуищIу лIыжьым:

«Тхьэхэм я щIасэу тхьэгурымагъуэ,

Си натIэ илъым щыгъуазэ сыщI,

Си бий-гъунэгъухэм ягу къыстезагъэу

Куэд симыIэжми, къысщумыбзыщI.

Пэжым сыхуейщи, узогъэгугъэ

Уигу ирихь шыри пхуэсщIынкъэ тыгъэ».

 

«Удхэр щышынэу лIыщхьэ щымыIэ;

Пщыхэм я тыгъи ахэр хуэмей;

ИрамыхьэкIыу пэжыр къыбжаIэ;

Тхьэм и IэмыркIэ, пцIыми хуэхейщ.

КъэкIуэну гъэхэр ягъэпщкIуми пшагъуэм,

Уи натIэ илъыр IупщIу солъагъур.

Си псалъэр нобэ уи гум иубыдэ:

ЛIыгъэу бгъэлъагъуэм къыпхуехьыр щIыхь;

УнасыпыфIэщ, уиIэщ лъэ быдэ;

Цареград къалэ уэркIэ зепсыхь;

КъыпхуэжыIэщIэщ щIыгур, толъкъунхэр;

Уи гъащIэм хуэдэм щIохъуэпс уи бийхэр.

 

Дунейр борэным игъэгулэзми,

Уримыгъэзу уэ уи пхъэр къокI;

Шабзэшэр фийми, къамэдзэр зуми,

Ахэр мэIуэщхъури, уэ укъыхокI.

Уи пкъыр ехъумэ уи афэ быдэм,

Псэм и хъумакIуи зиIэм ухуэдэщ.

 

Гугъуехь шынагъуэ щыщтэркъым уи шыр;

Егъэпэжыфыр абы уи дзыхь.

Ар къэмыланджэу пэщытщ биишэм,

Къыпэувари и бгъэгукIэ ехь.

АрщхьэкIэ, батэр фэ зэдэвгъэшми,

Уэ уи ажалыр IэщIэлъ а уи шым».

 

Пщыр щIогуфIыкIыр. Ауэ и нэгур

ЩIэхыу зэхоуэ, мэхъур нэщхъей.

КъехьэлъэкIыпэу къокIыр уанэгум,

И пкъым щыщ Iыхьэ хаха нэхъей.

Шым и пщэ лъэщым и Iэр делъэжыр,

И нэ губзыгъэм ар зэ щIоплъэжыр.

 

«ФIыкIэ, си шыфIу си IуэхутхьэбзащIэ,

Ижам сыхуэдэщ сэ зи гурыгъ;

Псэу уи щхьэ закъуэу, дызэпэIэщIэу;

Сиувэжынкъым сэ уи лъэрыгъ.

Гугъу ущехьынкъым шыр щыхагъэпщым,

Си гуапи хъункъэ сыпщымыгъупщэм.

ИIэт, щIалэфIхэ, фубыд шы IумпIэр,

Быдэу вжызоIэ, фи гум ивгъэлъ:

ПсынщIэу нэфшэси си шыр си хъупIэм,

IусыфIкIэ вгъашхэ, фыщыкIэлъыплъ».

ЩIалэфIхэм Iуашри шыр асыхьэту,

Пщым нэгъуэщIыши къыхуагъэхутэ.

 

…Хэсщ ефэ-ешхэм и дзэр и гъусэу

И натIэ илъыр зыщIэ Олег,

Я щхьэцри хужькъэ, Iуащхьэм телъ уэсу –

Илъэс блэкIахэм ар я Iэужьщ.

Лъэщу ирату бийхэм кIэмужыр

ЗекIуэ щыкIуахэр ягу къагъэкIыжыр.

 

«Сиш ныбжьэгъуфIыр дэнэ щыхэтыр?

КъызжефIэт мыдэ, сщIэну сыхуейщ.

Щытыжу пIэрэ лъэрытемыту,

Е си гурыщхъуэ псэурэ хуэмейу?»

Iуащхьэм куэд щIауэ шыр телIыхьауэ

Пщым къыжраIэ, ягуми щIыхьауэ.

 

И щхьэр къыфIохур Олег щэджащэм,

КъыпекIуэкIами ар йогупсыс:

«Блэгъуаплъэ псалъэр, сымычэнджащэу,

Сэ сщIын хуеякъым занщIэу дурыс:

Си шым иджыри сызэрихьэнут…»

Пщыр хуейщ шы къупщхьэр илъагъужыну.

 

Олег докI пщIантIэм, Игорь зэщIегъури,

И хьэщIэ гупри иту яужь;

Днепр псы Iуфэм носри – къалъагъур:

Iуащхьэ цIэрыIуэм телъщ къупщхьэ хужь.

Уэшх тошхэ къупщхьэм, сабэ трехуэ,

Удз кIыр щхьэщытри жьыбгъэм зэрехуэ.

 

Пшыр шы щхьэ къупщхьэм тоувэ щабэу,

Абы йопсалъэ: «Жей, пщIэгъуалэжь!

Укъысхуэпэжу сисащ уи щIыбым,

Пхуэхъуар ухыкIэ уэ къыумылэжьт.

Си хьэдэIуси уи нэгу щIэкIакъым,

Бийм я нэхейкIи сыпкIэлъыпсэукъэ.

 

Мыбдежт ажалыр сэ къыщыспэплъэр?! –

Олег и губжьыр нэхъри къобл. –

Хигъэхуфынкъым мыбы щхьэц налъэ!»

Абдеж щхьэ къупщхьэм къыхопщыр блэ,

Лъакъуэм лент фIыцIэу зынрешэкIыр,

Блэр зэуа пщыри хегъэкIиикIыр.

 

Олег ягъейуэ, хьэдэIусашхэм

Фадэбжьэ пщIыпщIыр щызэIэпах;

Дзэми псы Iуфэм щащI ефэ-ешхэ;

Игорь щIыгъущ Ольгэ – Iуащхьэм къоплъых.

ЗауэлIхэм я гум куэд къагъэкIыжыр,

Тхыдэ хъуа Iуэхуи щIапщытыкIыжыр.

 

 

 КАВКАЗЫМ И ГЪЭР

 

ЗэзыдзэкIар Уэрэзей Афликщ

      Япэ Iыхьэ

Куэбжэпэм деж щызэхуэсауэ

Адыгэр хуиту мэуэршэр.

Ягу къагъэкIыжыр я шы жэр,

ПсэзэпылъхьэпIэ щита зауэр,

ЗекIуэ шынагъуэм и IэфIагъ,

Бийм къылъыбгъэсу гузэвэгъуэр,

Щхьэхуитыныгъэ дэрэжэгъуэр

УщиIэ махуэм и дахагъ.

Уэркъ хьилэшыхэм я бзаджагъэр,

Абы я сэшхуэм и гъэбзэкIэр,

Шабзэшэу бийм кIэлъагъэсар,

Бийм и жылагъуэу ягъэсар,

ТхьэIухуд гъэрхэм я гуфIэкIэр.

 

Жэщ уафэм мазэр щыму щос,

Хьэуам хосыхьыр пcалъэмакъыр,

Абдеж я пащхьэм щIалэ ес

Къохутэ шууэ, и аркъэным

Къелъэф щIалэщIэ гъэр къищIар.

«Урысщ!» - гушхуэжу кIийт а шур.

Зыхахри, жылэр къызэхуожэ,

Губжьахэщ псори. Нэщхъ зэхэлъщ.

Ауэ абы и Iуэху хэмылъ

ПфIэщIыну, гъэрыр зым емыплъ.

Щытщ хьэдэм хуэдэу, сын гъэжауэ,

Илъагъукъым гъэрым бийм я нэкIу,

Зыхихкъым кIийхэр, къэгубжьауэ.

Гъэр пащхьэм иджыпсту щопэкIу

Ажал уахътыншэм и ныбжь жьауэр.

Хъэрпшэрщи зы зыхимыщIэж,

Щылъщ гъэр щIалэщIэр щхьэр и жагъуэу.

Щхьэщыгум къиту мэгуфIэж

Дыгъэ жьэражьэр, хъуащ шэджагъуэ;

Псэ къыхелъхьэжри дыгъэ бзийм,

Макъ гуэр егъэIу нэбэнэушэу;

ЗыщIегъэкъуэжри  и Iэдийр,

ТIэкIу зыкъеIэтыр насыпыншэм;

ИхъуреягъкIэ зыкъеплъыхь…

Елъагъур: пхъэхьу бгым зашыхь,

Къыщхьэщыгъуалъхьэу абрагъуэу.

ЩыIуплъэм бгыхэм я щхьэщыгу

Бгырыс щхьэхуитхэм щащIым абгъуэ,

КъокIыжыр занщIэу щIалэм игу

Зэрыт гъэрыпIэр пщIыхь шынагъуэу

ТхьэкIумэм зэуэ къыщиIуам

ГъущI лъэхъум и кIыргъ макъ щхьэжагъуэр.

Къэсащ уахътыр, къыгурыIуащ.

Къэнэщхъеящ дунейр хьэдагъэу.

Ущыт узыншэу, хуитыныгъэ!

Ар пщылIщ.

ЩымыIэу къыкIэлъыплъ

КIэщIэлъщ бжыхь лъабжьэм деж къуажэбгъум.

Адыгэр лажьэу итщи губгъуэм,

Щымщ къуажэр. Дыгъэр нэхъри къоплъ.

ЩхъуантIагъэ защIэу ипщыпщIыкIыу

И пащхьэм къилъыр тафэ дэгущ.

АдэжкIэ Iуащхьэхэм я щыгу

КIапсэлъэрышэр зэдокIуэкIыр.

А Iуащхьэ щхьэцэхэм я куэщI

Зы лъагъуэ хуокIуэр. Уафэ нэзым

Ар хокIуэдэжри, гууэщI

Къэхъуауэ гъэрым игу зехузыр…

 

Гъуэгуанэ жыжьэщ Урысейр,

ЩIалэгъуэ дахэу, зи гуащIэгъуэу

ГъащIэ архъуанэм хуэнэпсейм

ЩищIар и япэ лъагъуныгъэр,

ГуфIэгъуи гуауи щымыщIа

Махуэ бжыгъэншэхэм я лъахэр,

Хъыжьагъэ мафIэ зэщIэнам

ЩыфIихысхьар хъуэпсапIэ дахэр.

Иджы блэкIам и гукъэкIыжхэр

ЩегъэпщкIур щIалэм игу жэщIам.

 

…………………………….

Игъэунэхуащ абы дунейр,

Ныбжьэгъу фIэщIахэм я гъэпцIагъэр,

НэкъыфIэщI защIэ лъагъуныгъэм

И пщIыхь, ныбжьэгъухэм я нэхей.

Махуэ зэшыгъуэхэм я пщылIу

БзитI-щхьитIхэм кIэншэу яхэтын,

ФэрыщIу напIэхэр игъалIэу

КъыIэщIэужагъуэри псэун,

Дуней щхьэхуитым и ныбжьэгъур

ХъуэпсапIэу зыхуэпабгъэр игу

Къыщилъыхъуэну хамэ жьэгу,

ИлъэтыкIащ щалъхуа и абгъуэм.

 

Щхьэхуитыныгъэ! Уэрт, уэ зырт

Къыщилъыхъуар мы дуней нэщIым.

НэщI хъуами и гур, ар хьэзырт

Щигъэпсэхуну псэр уи куэщIым.

ЕдаIуэрт, хъуапсэу, уи уэрэд

Ар пагэрэ къыпкъуэгушхукIыу.

И IэплIэ гуапэхэр къуишэкIыу,

ГугъапIэу игъэтIыгъуэрт куэд.

 

Аращ иджы… щыгугъыжыну

Зы щилъагъужкъым мы дунейм,

Фэри, гугъапIэ щхьэгъэпцIэжхэ,

Фэри къивнащ утыкум хейр.

Ар гъэрщ. Щхьэр мывэм егъэщIауэ

Нэщхъейуэ поплъэ: щырэ нэху,

Ажалыр къэсрэ Iихым гъащIэр,

Абы къыпэплъэр ахърэт щэхущ.

 

Дыгъэ къухьэжыр лъэуджаджэу

ФIэсщ къырым, хьэблэр зэщIовэж.

Пэлыду пшэплъым я шэмэджыр,

Шэрджэсхэр къуажэм къыдохьэж.

Дохьэжхэр пщIантIэм, хьэнэфийр

КъыщызэщIонэ унэ къэскIэ,

ЗэщIоужьыхэж зэрыхьзэрийр,

Хьэуам пшыхь кIыфIым зыхегъапскIэ.

Псынащхьэр жьэгъум къокъуэлъыкI,

Кърожэ псынэр мывэ лъагъуэм.

Шылэхъар хужьу йогъуэлъыкI

Къыр щыгухэм щхьэщыхьауэ пшагъуэр.

Мазэгъуэ нурым къигъэнэху

Лъэс лъагъуэм, зищIыпауэ щэху,

КърикIуэр хэт, теувэу щабэу?

КъеIэтыр напIэри къелъагъу:

КъыщIихыу и нэхэм гущIэгъу,

Адыгэ пщащэ къоплъыр гуапэу.

Урысым пщащэр зэпеплъыхь,

Къыщыхъуу зэрыщыту пщIыхь,

Акъыл ешам къыфIэщI хъуэпсапIэу.

Мазэгъуэ нурым къызыпхыпс

IупитIыр щIогуфIыкIри, мащIэу

Зыкъыхуагъэщхъ, щIыIабзэу шхупс

Ирагъэфэну гъэр щIалэщIэр.

АрщхьэкIэ щIалэр псэ ешакIэ

ЩIэдэIуу пщащэ макъ жьгърум,

Къеубыд нэхъуейуэ псалъэ къэскIэ,

Къеубыд Iуплъэгъуэм хэлъ къарур.

КъыгурымыIуэми хамэбзэр,

Зыхехыр ар зэрылъэIуар,

Нэ дахэ гуапэхэм жаIар:

- Хуейщ упсэун! Гъэр щIалэм и псэр

Къобэдзэуэж, къарууэ хъуар

Зэхуехьэсыжри, жыIэдаIуэу,

ИмыгъэщIэхъуу нитI къелъэIур,

Ирефыр шхупс къригъэхъуар.

ИрегъэщIыжыр и щхьэр  жагъуэу

Мывэжьым, ауэ теплъызащ

ТхьэIухуд шырым и нитI фагъуэр,

Гъэр щIалэм и щхьэр унэзащ.

Исащ апхуэдэу заул гуэр

Гъэр пащхьэм пщащэр нэщхъеибзэу,

Псалъэншэу фIы хуищIыну гур

ХущIэкъуу пфIэщIырт а цIыхубзыр;

ЛъэмыкIыу Iупэ пIэжьэжьар.

Зыгуэр жиIэну фIызэтокIыр,

Мэщатэр, и нэ къэплъэжьам

Нэпс ткIуэпсхэр щэхуу къыфIыщIокIыр.

 

Зы махуэм махуэр кIэлъохъэхъу,

Ирамыхауэ и Iэхъулъэхъур

Гъэр щIалэм хъушэр бгым щегъэхъу.

Гъэмахуэ хуабэм жьауэ хуохъур

БгъуэнщIагъыр. Пшапэр зэхэуам,

Къиувэм  бжьакъуэу уафэ нэзым

МазэщIэр, пщащэм гъэр ешам

Къыхуехьыр тету лъагъуэ бгъузэм,

Фо, пIастэ, щIалэм IэфI щыхъуар,

Махъсымэ, иту кхъуэщын Iузэм,

Зэдашх а тIум къихьауэ хъуар.

КъыдещI гъэпщкIуауэ пщыхьэщхьэшхэ,

Къыздеплъым хуигъэтыншу псэр.

И Iупэр, и нэхэр тэрмэшхэщ,

ЗыхимыщIыкIми Iурылъ бзэр.

ЩигъафIэу и пшыналъэм бгыр,

Куржы щIыналъэ насыпыфIэр,

Къыхедзэ зэм уэрэд нэщхъыфIэ.

 

МыпIащIэу щIалэм кърегъащIэ

Анэдэлъхубзэ къыдалъхуар.

А пщащэм япэут щызыхищIэр

ФIылъагъуныгъэм и хьэуар.

Ауэ урысым а гурыщIэр

ИIэжкъым, и гур зэщыуащ:

Мы пщащэм и псэм щыушам

ХулъэкIкъым щIалэм пэджэжыну.

Мэшынэ игу къигъэкIыжыну

И лъагъуныгъэ къепцIыжар.

 

Гъуэлэжкъым зэуэ ди щIалэгъуэр,

ГуфIэгъуэр зэуэ мыкIуэдыж.

Дыпэмыплъарэ тфIэщIэщыгъуэу

И IэплIэм куэдрэ дохутэж.

Ауэ, ди япэ лъагъуныгъэ,

Ди нэгум пасэу къыщIэбнам

КъигъэзэжынкIэ дыбгъэгугъэу,

Зы плъапIэ гуэр къыумыгъэна.

 

И гъащIэ фагъуэ хэкIыпIэншэм

Гъэр щIалэр пфIэщIми тIэкIу есэж,

Щхьэхуитыныгъэу гум щыушэр

ГъэпщкIуауэ псэм щызэщIостыж.

Жэщ кIыфIыр пшэплъым щыхисхьэж

Нэхущым мывэ нэщхъыцэжьхэм

Яхэплъэу бгыхэр зэхекIухь.

Жыжьаплъэу къаплъэ къыр щхьэ хужьхэм

ПлъэмыкIыу нэри псэри яхь.

Сурэт щэджащэхэм я теплъэ!

 Уахътыншэ уэсхэм я шэнтжьейм

Замыгъэхъейуэ пшэхэр илъу

КъыпфIощIыр, уеплъым уэс чэсейм

Абы я куэщIым щхьэмыж тхьэхуу

ЗэщIэлыдэжу и щхьэ тхъуар

КъыхотэджыкIри Iуащхьэмахуэ,

Къащхьэщоувэ бгыуэ хъуам.

Уэлбанэпежьэ уафэгъуагъуэр,

Игъауэу щыблэ, къыщысам,

Нэщхъейуэ щIалэр, щхьэр и жагъуэу

Бгы щыгум дапщэрэ теса!

 

И лъабжьэм пшэ хьэлъэжьхэр щIэпщу,

Етауэ, тафэм жьыр щытепщэу;

 

Къижыхьырт, щтауэ, зы къурш бжэн,

Къилъыхъуэу щхьэр зрихьэлIэн;

КъытелъэтыкIырти къыр сыджым,

Уафэгум бгъэхэр щызэпэджэрт.

Зыхыуигъэхыжкъым жьы щыкIам

Я макъ жэм бум, шы зэрызехьэм…

Уафэгум пшэ къыщыхъуэпскIам

ТрекIэр губгъуэм уэшхыр щхьэхьу;

Толъкъунхэм джабэхэр къалъэс,

Мывэ хьэдзэжьхэр зэлъыIуитхъуу

Къожэхыр псыхьэлыгъуэр гъуахъуэу –

Гъэр щIалэр бгыщхьэм зэрытесщ;

ШыIэншэу пэплъэу дыгъэ бзийм

И закъуэу, къиту пшэм я щыгум.

ЗилIэжми щыблэм, мыгужьей.

КъыпфIощIыр мы зэрыхьзэрийм

ГуфIэгъуэ гуэр кърилъхьэу и гум.

 

Ауэ щIалэщIэр гъэщIэгъуэну

ЗыIэпишат лъэпкъ зыхэхуам;

КIэлъыплъырт, зыри къимыгъанэу,

Адыгэм хабзэ къыдалъхуам.

Я гъащIэр, хьэлыр щыхъут гурыхь,

ЗауапIэм гур зэрыхуэпабгъэр;

Я хьэщIэм зэрыхуащIыр щIыхь,

Я жыджэрагъыр, яхэлъ лIыгъэр.

Адыгэ щIалэм и шагъдийм,

Къызэхижыхьу къуакIи бгыкIи,

Гухэхъуэу зэрызиукъуэдийм

КIэлъыплъыфынут махуэ псокIэ:

Шыбг лантIэм исщ. Абы йокIупс

И пыIэр, и адыгэ щIакIуэр.

НыбжьыщIэм зауэм зыхуегъэпс,

Уанэгум ису IэкIуэлъакIуэу.

И Iэщэфащэ ямылейм

Дехьэх, икIауэ и нэхъуейр.

И Iэщэр, и шыр арщ адыгэр

КъыкъуэгушхукIыу зэрыпагэр:

Шабзэлъэ, къамэ, мэIу, фокIэщI,

Аркъэныр, шабзэр. Зым пимыщI

И сэшхуэр ибг ищIащ Iэпэгъуу

Зыщигъэпсэхуи, зауэ губгъуи.

ЗауэлIым зы къемыхьэлъэкI,

Зы макъ имыщI щылъэси шуи.

А зэрыщытми зи темыкI,-

ЗэрызауэлI езэгъыпIэншэщ.

Къэзакъ жьэрыплъэм и ажалщ

И къулеигъэу и шы мафIэр,

Бгы куэщI ирапIыкIауэ Iэлщ

И ныбжьэгъу пэж къыхуэIумпIафIэр.

БгъуэщIагъхэм, удз Iув зэщIэкIам

Къыхэлъэтынщи накIуэпакIуэу,

Шабзэшэ щIагъэфиикIа

ПфIэщIыну пожьэ бий къыхуэкIуэм.

НапIэIэтыгъуэщ ар зыхуейр

Бийр къыщIидзэну и шы бгъэгум.

Аркъэным зедзри блэ нэхъей,

КъреутIыпщыкIыр ар уанэгум.

И лъэгум хъуаскIэр щIэлыдыкIыу,

И нитIым къилыдыкIыу губжь,

Пхелъэфыр гъэрыр къуакIи бгыкIи,

Къыщинэу гъуэгум лъы лъэужь;

Лъэпощхьэпо къыхуэхъу щымыIэу

Поджэжыр шы лъэ макъым бгыр.

Толъкъунхэр зыр адрейм кIэлъеIэу,

Къохутэр пащхьэм къуршыпс уэр.

КIуэрыкIуэу холъэр, псыкум гъэр

Хидзам ирефыр псы утхъуар.

Ажал щIолъэIур хэкIыпIэншэр,

Хуеижкъым зы, ажал нэмыщI…

Арщхьэ адыгэ щIалэм и шым

Зэпрелъэф псы адрыщI.

 

Мазэхэ жэщыр шылэхъар

ФIыцIабзэу Iуащхьэхэм щызепщэм,

Еубыд адыгэм борэн жьапщэм

Жыг бжьабэ лъабжьэ къыхитхъар.

ЛIэщIыгъуэ Iэджэ зи ныбжь лъабжьэм

И къудамэбжьэхэм япеIу

И Iэщэфащэр зауэлI хъыжьэм:

Шабзэлъэр, тажыр, щIакIуэр, мэIу.

И афэ джанэр – толъкъун уэрым

Ар хедзэр, кIэлъолъэж езыр.

Щышынэу пщIэнкъым ар зыгуэрым,

Зыгуэрым игъэдзыхэу псэр.

Жэщ дэгущ. Псыр хъущIэу къокъуэлъыкI,

Гъуахъуэу нэпкъитIыр гуелъэсыкI.

Къару мыкIуэщIым ирихьэх

Толъкъунхэр псыхъуэм дэту йох.

Жейбащхъуэу, зыщIагъакъуэу бжыкI,

Къэзакъхэр щыму пходэIукI.

Псы фIыцIэм ныбжьу тенэIукIыу

Адыгэ Iэщэр яблосыкIыр…

Узэгупсысыр сыт, къэзакъ?

Уигу къэбгъэкIыжрэ зауэ гуащIэр,

ТхьэкIумэм итыр фоч уэ макъ,

Е щытхъупс защIэу пхузэхищIэр

Ара уи Хэкум?..ЩхьэгъэпцIэжщ!

ФымыщI фи жагъуэ, адэжь лъахэ,

Дон псышхуэу тафэм кIуэцIрыж,

ЗауакIуэ гъуэгу, тхьэIухуд шырхэ!

КъосылIэр Iуфэм щэхуу бийр,

Шабзэшэр долъэтыкIыр Iуащхьэм,

Къэзакъыр пхыру мэукIурий,

Къоджэрэзэх псы нэпкъым щхьэхьу.

Дунейр къэхъужмэ зэ мамыр.

Пщыхьэщхьэ пшагъуэ уэлбанэгъуэм.

Жьэгу хуабэм дэсу мэуэршэр

Адыгэр, хэсу и унагъуэм.

И  пщIантIэм къыщыхуепсыхам,

Жэщ къытехъуауэ гъуэгурыкIуэ,

Ирегъэблагъэ накIуэпакIуэу –

Адыгэ Iэнэр зэIухащ.

Къыпожьэ хьэщIэм хэгъэрейр,

И сэлам гуапэр япэ иту.

Хъуэхъубжьэ дахэр къыхуиIэту,

Къыхурегъахъуэ  мэрмэжьейр.

Нэху щыхукIэ щIакIуэр теубгъуауэ,

ЙопщIыхьыр хьэщIэр пщIыхь мамыр.

Нэхущым мэшэсыжри шур.

Тохьэжыр гъуэгу, зигъэпсэхуауэ.

Къурмэн махуэшхуэм щIалэгъуалэр

Къуажэбгъум гупу щызэхуос.

Хэти и лIыгъэ здынэс

Щигъэлъэгъуэнущ джэгу яублэм.

Зэдоуэ шабзэ, пшэм я щIыбым

Щылъатэ бгъэр къраудых.

Мэз бжэну сакъыу къызэдох

Бгы нэкIуми, тафэм зыхаIубэ,

Къыщолъэтыжри зэуэзэпсэу,

Толъкъуну зэрехьэх къуршыпсу

Зэдолъ, къызэранэкIыу сабэр.

Ауэ итIани къатохьэлъэ

Махуэ зэшыгъуэр зауэныгу

ЗыкIуэцIылъ шухэм. КъызэщIоплъэ,

Зэхаубламэ зауэ джэгу.

Къыщыхъуи щыIэщ хьэгъуэлIыгъуэм

Губжьауэ къамэр къыщрах,

УнэIутыщхьэхэр щыпах,

Сабийхэр къеплъу ягъэщIагъуэу.

Ауэ урысым фIэмыфIынт

Лъыр зи лъэужь нэгузыужьыгъуэр.

Езыми япэм щыгъуэ фIэфIт

ДжэгукIэ хъыжьэм и шынагъуэр.

Ихуащ ар лIыгъэ гъэунэхупIэ,

Iуплъащ ажалым куэдрэ ар.

Тетащ мыдзыхэу щIакIуэ кIапэм,

Игъэгулэзу бий хуэхъуар.

Иджы, гупсысэм иубыдауэ,

И нэгу щIэкIыж хъунщ и блэкIар.

Ныбжьэгъухэм къаухъуреихьауэ

Фадафэ Iэнэу зыхэсар…

КIэлъыхъуэпсэжрэ махуэ кIуахэм,

ГугъапIэ къэзыгъэщIэхъуам,

Е, ещхьу гъуджэм иплъэжам,

ЗдыкIэлъыплъым мы лъэпкъ Iэлым

НэгузыужьыкIэ хуэхъуа хьэлым.

БлэкIахэр игу къигъэкIыжа?

Щехъумэр, зым къримыгъащIэу,

Игу лъащIэм псэр зыхуэушар

ИкIи и нэгуми зы мащIэу

Зихъуэжу плъагъукъым гъэр ешам.

Абы и лIыгъэ къэмышар

ЯхуэIуэтэщIыркъым адыгэм.

Ар щэхуу мэхъу яфIэгуэныхь,

ГъэпщкIуауи куэдрэ топсэлъыхь

Я гъэрым, къуентхъым ирипагэу.