Пушкин Александр и тхыгъэхэр

Капитаныпхъу

ЗэзыдзэкIар Къардэн Бубэщ

(пычыгъуэ)

… Пугачев шэнтиуэм ису комендантым и унэ щIыхьэпIэм и пырхъуэм тест. Щагъэ къедэкIауэ къэзакъ къэптал дахэ щыгът абы. Дыщэ къабзийхэр зыхэIуа дзыдзафэ пыIэр абы и нэ зэщIэлыдэхэм къыщхьэщыуфат. Абы и нэкIур си нэIуасэу къысфIэщIащ. Къэзакъ старшинахэм къаухъуреихьат ар. Поп Герасим фагъуэу икIи зэщIэкIэзызэу жорыр иIыгъыу кIэлындорым тетт икIи къыпфIэщIырт, абы зытриукIэну цIыхухэм папщIэкIэ псалъэмакъыншэу ар лъаIуэу. Щхьэ пылъапIэр псынщIэу площадым щызэфIагъэувэрт. Дэ дакъыщыбгъэдыхьэм, башкирхэм цIыхухэр зэкIэщIахури Пугачев и пащхьэм драшащ. Тхьэгъуш къеуэныр увыIащ; дунейр щым хъуащ. «Дэтхэнэра комендантыр?» - щIэупщIащ цIэзыфIэщыжыр. Ди урядникыр цIыху Iувым къыхэкIри Иван Кузьмичыр иригъэлъэгъуащ. Пугачев лIыжьым шынагъуэу еплъри жриIащ: «Дауэ сэ, уи пащтыхьым, укъыспэщIэувэну таучэл пщIа уэ?» УIэгъэм хьэзабыр зытригъэлъ комендантым и къару кIэкъинэ дыдэхэр зэхуихьэсыжри макъ быдэкIэ абы жриIащ: «Сэ уэ узипащтыхькъым, удыгъуакIуэщ, уцIэзыфIэщыжщ, зэхэпхрэ ар!» Пугачев и нэщхъыр зэхиукIэри бэлътоку хужьыр игъэсысащ. Къэзакъ зыбжанэм капитаныжьыр яубыдри иралъэфэлIащ щхьэ пылъапIэм. Абы и пхъэшыкъум дыгъуэпшыхь дызэупщIа башкир фаджэр къытехутащ. Абы кIапсэ кIапэр иIыгът, икIи зы дакъикъэ дэкIри Иван Кузьмич тхьэмыщкIэр къелэлэхыу слъэгъуащ. ИтIанэ Иван Игнатьевичыр Пугачевым кърашэлIащ. «Тхьэ къысхуэIуэ сэ,-жриIащ абы Пугачев,- уи пащтыхь Петр Федоровичым!»

- Уэ дэ удипащтыхькъым,-иридзыжащ абы Пугачевым, и комендантым жиIа псалъэхэр. – Уэ, удыгъуакIуэщ, уцIэзыфIэщыжщ! – Пугачев бэлътокур игъэсысри, поручик угъурлыр и начальникым и гъунэгъуу къыфIэхутащ.

Чэзур сэрат зейр. Си ныбжьэгъухэм жаIа псалъэхэр яжесIэну сэ шынагъэншэу Пугачевым сеплъырт. ИтIанэ телъыджэ къысщыхъуауэ сэ абы и гъусэ старшинахэм яхэту Швабриныр къэслъэгъуащ, абы и щхьэцыр хъурейуэ къещэкIат, къэзакъ къэптал щыгът. Ар Пугачевым бгъэдыхьэри щэхуу псалъэ зыбжанэ кIэщIидзащ. «Пыфлъэ абы и щхьэр» - жиIащ Пугачев, сэ къызэмыплъыжыххэу. Си пщэм къыфIадзащ кIапсэр. Сэ щэхуу нэмэзыбзэ къэзбжу сыхуежьащ, гуэныхьу сщIа псомкIи Тхьэм и пащхьэм зыщызумысыжу, сэ къыспэгъунэгъу псори къихъумэну селъэIуу. «Умышынэ, умышынэ»,- къызжаIэрт укIакIуэхэм, сыкъагъэгушхуэну къызжаIэу къыщIэкIынкIи хъунт сэ ар абыхэм. Асыхьэтым кIий макъ зэхэсхащ: «Зэ фыувыIэ, сыхьэт мыгъуэм хуэзэнхэ! ФыувыIэхэ!..» ЛIыукIхэр къызэтеувыIащ. Сеплъмэ, Савельичым Пугачев и лъабжьэ зыщIидзауэ щылъщ. «Ди адэ лъапIэ! – жиIэрт лIыжь тхьэмыщкIэм. – Сыт пщы сабийм и лIэныгъэм уи фейдэуэ хэлъыр? КъэутIыпщыж ар! Уэ абы папщIэкIэ щхьэщэхуж къуатынщ: ауэ нэгъуэщIхэр ирибгъэщтэн папщIэкIэ, нэгъуэщI мыхъуми, сэ лIыжьым си щхьэр пегъалъэ!» Пугачев абыхэм Iэ яхуищIри, сэ занщIэу сыкъатIэтэжри хуит сащIыжащ. «Ди адэм уэ къыпхуигъэгъунщ»,- къызжаIэрт. Сэ сыкъызэрелам а дакъикъэм сыщыгуфIыкIащ жысIэнуи сщIэркъым, ауэ ар си жагъуэ сщыхъуауи сщIэркъым. Си гупсысэхэр хуабжьу утхъуат.