Маслоу Абрахам

                  Къэхъугъэм и психологиер

пычыгъуэ

ЩыщIэным  къишэ   щIэныгъэмрэ

 зыужьыныгъэм  къишэ  щIэныгъэмрэ

                ЗыхущыщIэр  къызыфIэмыIуэхущэ

цIыхухэр адрейхэм къазэрыщхьэщыкIыу

къэплъытэ хъунур ахэр Къэхъугъэм и

пэжым  зэрынэхъ пэгъунэгъухэрщ. Иджыри

къэс психологхэр тегушхуэу ихьэфакъым  а

философхэм  бзыщIауэ яхъумэ,  

«пшагъуэкIэ щIэуфа», итIанэми, шэч

хэмылъу,  лъабжьэ  быдэм  тет увыпIэхэм.

 Ауэ иджы апхуэдэ тегушхуэныгъэр кIуэ

пэтми нэхъ Iэмал зиIэ мэхъу.  Ар пхузыфIэкIынущ  къызыхуигъэщIар

къагъуэтыжыныр къызэхъулIа  цIыхухэм  я щытыкIэр къэпхутэурэ. Абы

инсайткIэ зэджэ къэхутэныгъэ куухэр, куэд щIауэ философхэм ягъэунэхуауэ дэ

джын щIэддзэ къудейхэр,  зищIысыр къыдгурагъэIуэфынущ.

Си гугъэмкIэ,  «лъагъуным» къидгъэкIми,    абы къыдэкIуэу,  дунейр

зэрытлъагъу щIыкIэми  куэдкIэ зихъуэжынущ икIи зиубгъунущ,  фIыуэ

делIалIэу,  зыхуей-зыхуэфI елъытакIэ,   фейдэ  лъыхъуэ  цIыхумрэ     фейдэ

мылъыхъуэмрэ я щIэныгъэр   зэрызэщхьэщыкIыр  зэхэдгъэкIмэ.  Фейдэ

мылъыхъуэм къищIэну зыхуейр хэха гуэру зэрыщытым,  зэхэгъэж

зэримыщIым, и  еплъыкIэр  хуэгъэфэщэныгъэм нэхъ зэрыпэжыжьэм

къыхэкIыу, абы  нэхъ тыншу къыгуроIуэ илъагъур  зищIысыр.   

КъищынэмыщIауэ, абы и еплъыкIэм  зэпэщIэуэ дыдэ, зэмызэгъ,

зыбгъэдэмыхьэ  мыхьэнэхэр    щызэхигъэзэгъэфынущ. Зыужьыныгъэ и

лъэныкъуэкIэ жыжьэ нэмыса цIыхур Аристотель и дунейм щыпсэум ещхьщ.

Абы  и еплъыкIэмкIэ,   нэрылъагъуу щыIэхэр  щхьэхуэ-щхьэхуэщ, абыхэм я

щытыкIэхэр гъунапкъэ задэкIэ зэпыудащ,  зыр адрейм емызэгъыу,  дунейми

щызэныкъуэкъуу, псалъэм папщIэ, хъулъхугъэ-бзылъхугъэ, нэпсей - хьэлэл,

балигъ-сабий, цIыхуфI – гущIэгъуншэ, фIы-Iей. А-р А-щ, Аристотель

зэрыжиIэмкIэ, адрей псори А-къым, а тIур зэзэгъынкIи Iэмал иIэкъым. Ауэ

самоактуализацэ гъуэгум тет цIыхум къыгуроIуэ А-мрэ мы-А-мрэ зыр адрейм 

хэшыпсыхьу зы зэрыхъур, дэтхэнэ зы нэрыбгэри зэуэ икIи фIыуэ икIи Iейуэ

щытынкIи зэрыхъунур, цIыхухъуми   цIыхубзми, балигъми сабийми  я

щытыкIэм зэриувэфынур.  Нэрыбгэр  зэрыщыту  езым  емыпха  щапхъэ

 хуэгъэфэщамкIэ къэбгъэлъагъуэ хъунукъым. Зэрыщыту къэбгъэлъэгъуэну

узыхуейр егъэпщэныгъэкIэ къыпхузэщIэубыдэнукъым.   

Дэ зыхэдмыщIэнкIи хъунущ  зыгуэр зэрытхуэлъагъу Iэзагъыр езыр  ди

«фейдэ» къилъыхъуэу зэрыгъэпсам. Ар фIы дыдэу зыхыдощIэ апхуэдэ

еплъыкIэкIэ дэ езым зыгуэр къыщыдэплъым и деж. Псалъэм папщIэ, зыгуэр

ахъшэ, ерыскъы, шынагъуэншагъэ и лъэныкъуэкIэ къыщытщыгугъкIэ; е

Iэнэзехьэм,  хьэмэрэ цIэ зимыIэ лэжьакIуэ гуэрым и лэжьыгъэ дгъэзащIэкIэрэ

«Iэмэпсымэ» дыщыхъукIэ. Ар дигу ирихькъым. Дэ дыхуейщ дызэрыпсэууэ,

зыми емыщхь нэрыбгэ купщIафIэу, дызэрыщыт дыдэм хуэдэу дыкъалъагъуну.

  Дэ тфIэфIкъым «фейдэ зыхэлъ хьэпшыпу» е «Iэмэпсымэу» дыкъыщалъытэм

и деж. ТфэфIкъым «дыкъагъэсэбэпыну».

Зи купщIэ къэзыгъуэтыжыфхэм  адрей цIыхухэм зыхуей гуэр къыпахын

лъэныкъуэкIэ  еплъу,  ар «Iэмэпсымэ» папщIэу зэпаплъыхьу я хабзэкъыми,

абыхэм нэхъ яхузэфIокI нэрыбгэм  уасэ хуамыщIу, ямыгъэкъуаншэу, я Iуэхум

хэмыIэбэу, «фейдэншэу»,  «зэхэгъэж ямыщIу»  зрагъэлъагъуфыну. Абыхэм

нэхъ къохъулIэ зэплъыр  зищIысыр нэхъ IупщIу, нэхъ куууэ зыгурагъэIуэну.

Апхуэдэ  зэхэгъэж зымыщI,  лъэныкъуэкIэ къыщыт еплъыкIэ захуэ хирург,

терапевт къэс иIапхъэщ. Зи купщIэр къэзыгъуэтыжыф цIыхухэм ар зыкIи

къаймыхьэлъэкIыу къохъулIэ.  

А еплъыкIэ зэхуэмыдэм и мыхьэнэр нэхъ иныж мэхъу зэплъыр  куууэ,

къэубыдыгъуейуэ, гугъусыгъуу зэхэлъмэ. Еплъым апхуэдэм  деж  зэплъым  и

къэхъукIэм пщIэ хэха  хуищIыпхъэщ. Мыбдежым еплъыкIэр сакъыу, щабэу,

къызыфIэмыгъэщIауэ, мыбзаджэу, икIуэтыфрэ  къэгъэщIыкIэм зыдригъэкIуфу

щытын хуейщ, псыр езыр-езыру  дамэдазэхэм зэрилъадэм ещхьу. Ар «фейдэ»

лъыхъуэнкIэ Iэмал иIэкъым, сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, итIанэ узэплъыр 

зэрыплъагъур къызэрыпхуэсэбэпын, уи унафэм зэрыщIэувэфын, къыпыкIынур

къызэрыпыпхыфын и лъэныкъуэкIэщ. Апхуэдэ  щIыкIэу   Iэщ зыукIыр 

 псэущхьэр  зэрызэIихынум йоплъ. 

Зыгуэрым и щытыкIэр къэпхутэным  сэбэпынагъ нэхъ ин къыщыпыкIынур абы

ухэмыIэбэу, Iэмал зэриIэкIэ ухуэхьэзыру,  уи еплъыкIэр  узэплъым и щытыкIэм

дебгъэкIуфу, уэ езым ууеймкIэ утемыгуплIэу  уеплъмэщ. Апхуэдэ еплъыкIэ

 мыбзаджэр,  IукIуэтар,  зригъэзэхуэну хэмытрэ,  даосизмым и  щIыкIэу,

 къэхъугъэм  и Iыхьэ гуэр зыгуригъэIэуныр зи плъапIэр,  куэдкIэ ещхьщ

гъуазджэмрэ динымрэ къыздахь  зыхэщIэкIэм. МыхьэнэкIэ зэхуэдэщ ахэр.

ЩыIэ дуней щхьэхуэ гуэр тлъагъурэ, хьэмэрэ дэ езым къэдгупсысыжа

категориехэр, щхьэусыгъуэхэр, дызыщыгугъхэр, абстракцэхэм я ныбжь  ди

нэгум щIэкIхэр дызэплъым  тредгъадзэрэ? Пхъашэу жыпIэмэ, «ди нэ

къаплъэрэ»  хьэмэрэ «дынэф»?

Фейдэ лъыхъуэ лъагъуныгъэмрэ фейдэ мылъыхъуэмрэ

Къэхутэныгъэхэм къазэрыхэщымкIэ (еплъ Боулби, Шпитц, Леви), цIыхур фIыуэ

къалъагъуным зэрыхуэныкъуэр  чэмым  къыхэкI  хъуэпсапIэхэм хохьэ. Ар

дыжын хуей гъуанэщ, зыгуэркIэ из щIын хуей нэщIыгъэщ. Узыншагъэм дежкIэ

мыхьэнэшхуэ зиIэ мы плъапIэр къыIэрымыхьэмэ, цIыхур уз куум  еубыд.  Ауэ

ар и чэзум зэрырикъункIэ икIи зэрыщытыпхъэу къызыIэрыхьэр узым IэщIокI.

Узым и пIэ узыншагъэр къоувэ, ныкъуэм  и  пIэ  изыр  къызэриувэм хуэдэу.

Узыр мыкуу дыдэмэ, и щIэдзапIэм деж къэлъагъуэмэ, «зыр адрейм и пIэкIэ»

зыфIаща терапиер хущхъуэфI мэхъу. НэгъуэщIу жыпIэмэ,   «лъагъуныгъэ

гъаблэр»  языныкъуэхэм деж узыр къызыхэкI, чэмыр иризыгъэкъу, абы и пIэ

къиувэ гуэркIэ пхуэгъэхъужынущ.  «Лъагъуныгъэ гъаблэр» - узщ,

Iэпкълъэпкъым зыгуэр зэрыхуримыкъум, къыIэрыхьапхъэ гуэр

къызэрыIэрымыхьэм къыхэкIауэ. Ар ещхьщ Iэпкълъэпкъым витамин е шыгъу

зэрыримыкъум.

Апхуэдэ  гуэр зыхуэмычэм  цIыху узыншэр зыхуэныкъуэ лъагъуныгъэ тIэкIур

мащIэ-мащIэурэ къыIэрыхьэми ирикъунущ, зэманкIэ имыIэххэми хъууэ. Ауэ

щхьэусыгъуэр псэм хуэчэмыр  къыIэрыхьэныр, абы къикIыр - езы хъуэпсапIэр

нэрыбгэм имыIэжу щIыныр арамэ, Iуэхур зэхозэрыхь. И хъуэпсапIэм теIэбэ

цIыхум а хъуэпсапIэр имыIэжу хъуа нэужь, иджы лъагъуныгъэм

щIэмыхъуэпсыж цIыхум адрейхэр фIыуэ имылъагъужыф, езыми фIыуэ

закъримыгъэлъагъужыф мэхъу! АрщхьэкIэ узыншагъэфI зыбгъэдэлъ

цIыхухэм клиникэм къащыкIэлъыплъкIэрэ ирагъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэм

къагъэлъагъуэ апхуэдэ цIыхухэр нэгъуэщIым фIыуэ къилъагъуным нэхъ

мащIэу хуэныкъуэ хъуми, езыхэр зыгуэр фIыуэ ялъагъуным нэхъ хуэIэзэу

зэрыщытхэр.  А мыхьэнэмкIэ къапщтэмэ, ахэр сыт щыгъуи лъагъуныгъэкIэ

нэхъ жумартщ.  

Мы къэхутэныгъэ закъуэми къегъэлъагъуэ  цIыхур хъуэпсапIэ мыхьэнэ нэхъ

зиIэхэм зэрыхуэпабгъэм  тещIыхьа  щхьэусыгъуэхэм  я  теориер   жыжьэ

зэрынэмысри, «щхьэусыгъуэшхуэм (зыужьыныгъэм, цIыхум и купщIэр

къызэрилъыхъуэжым  къишэ щхьэусыгъуэхэм)  и  теорием»

дызэрыхуэныкъуэри.  

Сэ  нэхъапэIуэкIэ тIэкIу сытепсэлъыхьащ  фейдэ мылъыхъуэ, хьэлэлагъым

къыхэкI,  нэгъуэщI  цIыхум  и Къэхъугъэм  (Бытие, Being)  хуэгъэза Б-

лъагъуныгъэмрэ Иримыкъуныгъэм (Дефицитым) къиша, зыхущыщIэм 

хущIэкъунымрэ нэпсеягъымрэ  зи щхьэусыгъуэ Д - лъагъуныгъэмрэ.   

Мыбдежым а зэпэщIэуэ мыхьэнэхэр ищхьэкIэ зи гугъу сщIа Iуэхугъуэхэм  я

щыхьэту къэсхьыну сыхуейуэ аращ.

1. Б-лъагъуныгъэр къыщыунэхукIэ абы гур щогуфIыкI, гурыфIыгъуэ  хех.

Апхуэдэ лъагъуныгъэм еиныгъэр къыхэIэбэкъыми,  ар  зыхуэгъэзам  пщIэ

нэхъ хуащI, гукъанэ хуамыщIу; уигу  щIыхэщIын  къыхэхуэнкIи хъунукъыми, абы

ущыгуфIыкI зэпытщ.   

2. Апхуэдэ лъагъуныгъэм уи гур къиуIэкъым, пыщIа гурыфIыгъуэри

 кIэухыншэщ. Зэманым нэхъ кууж дэхъу фIэкIа, абы  хэщI иIэкъым, ущыгуфIыкI

зэпыту щытыным къыхуагъэщIащ. А лъагъуныгъэ  лIэужьыгъуэр   езыр 

плъапIэщ,  абы зэрылъэIэс  Iэмалкъым.

3. Б-лъагъуныгъэм  хэтым зыхищIэхэр гъуазджэмрэ динымрэ щызэхащIэхэмрэ

абыхэм я Iэужьхэмрэ  ещхьщ.

4. Б-лъагъуныгъэм  психологие и лъэныкъуэкIи терапие и лъэныкъуэкIи

Iэужьышхуэ иIэщ. Ар дыдэр яхузэфIокI анэ узыншэм и сабийм хуиIэ

лъагъуныгъэ «къызыхэмызэрыхьIамрэ»  языныкъуэ дин щIэныгъэлIхэр

зытепсэлъыхь  тхьэ лъагъуныгъэмрэ. 

5. Б-лъагъуныгъэр  шэч хэмылъыххэу куэдкIэ нэхъ щызщ, нэхъ «хэIэтыкIащ»,

нэхъ узыхэпща   зыхэщIэныгъэщ  Д-лъагъуныгъэм (иджы Б-лъагъуныгъэр

зыхэзыщIэхэм зэгуэр зыхащIауэ щытам) елъытауэ.  Ар къызжаIащ 

сызыкIэлъыплъахэм  ящыщу ныбжь нэхъ зиIэхэм. Абыхэм я нэхъыбэм жаIэт я

гъащIэм,  куэдми  мащIэми,   лъагъуныгъитIым щыщи зэрыщагъэунэхуар.

 

6. Д-лъагъуныгъэмкIэ зыпхуэгъэнщIынущ. Ауэ къезэгъыу пIэрэ   нэгъуэщI

цIыхум  фIыуэ щIэплъагъун, ущIыхуэпщылIын щхьэусыгъуэу хэлъым

ущытепсэлъыхькIэ  зыгъэнщIыным  утепсэлъыхьыххэныр? Сыт щхьэкIэ

жыпIэмэ,  Б-лъагъуныгъэм,  шэч хэмылъыххэу,  къилэжьыр ухуэпщылIынрэ

бгъэлъэпIэнрэщ. 

7. Б-лъагъуныгъэм  ущIэгузэвэнрэ ущIызэбиину хэтыр  мащIэ дыдэщ.

Гъэунэхугъэ и лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, мыбы ахэр хэтыххэкъым. Дауи,

цIыхум зыгуэр къыщыщIынкIэ угузэвэнкIи хъунщ. Ауэ щыхъукIэ, Д-

лъагъуныгъэм щIэгузэвэни щIэбиени и куэдщ.  

8. Б-лъагъуныгъэкIэ  гу  зэхуэзыщIахэр зыр адрейм  нэхъ  пэщхьэхуэу, я щхьэ

нэхъ хуитыжу; ефыгъулIэныгъэм, шынэм, фейдэ лъыхъуэным нэхъ  пэжыжьэу

щытхэщ. Ахэр нэхъ зэрыщытщ,  зыр адрейм хэмыIэбэу, итIанэми  зым  адрейм

зригъэузэщIыну, и купщIэр  къригъэгъуэтыжын  щхьэкIэ зыщIигъэкъуэну  нэхъ

хуэхьэзырщ, я  ехъулIэныгъэхэмкIэ  нэхъ зэрогъэгушхуэ; хьэлэлъагъ,

жумартагъ, гумащIагъ  нэгъуэщI цIыхум  хуэгъэзауэ нэхъ къагъэлъагъуэ. 

9. Б-лъагъуныгъэм Iэмал нэхъ къует адрей цIыхур нэхъ нэгъэсауэ, куууэ

плъагъуну. Ар экогнитивнэ, зыхащIэ-зытегушхуэ  еплъыкIэ зи гугъу сщIам

хуэдэщ.  А хьэлыр абы апхуэдизкIэ щынаIуэщи, арэзы сыдэхъункIэ Iэмал

иIэкъым «лъагъуныгъэр нэфщ»  жыхуаIэ псалъафэ къекIуэкIым. Абы

къыщымынэу, кIуэ пэтми абы къыпэщIэуэ псалъэухар  си фIэщ нэхъ мэхъу, 

нэф дызыщIыр лъагъуныгъэ зэрызыхэдмыщIэрауэ сыбжу. 

10. Къэнэжаращи,  Б-лъагъуныгъэм,   щIэхъумауэ, ауэ  IупщIу плъагъуу,  ар

зыхуэгъэзар «къегъэщI». Абы  ар  зищIысыр къыгурегъаIуэ, и щхьэм

ирегъэзэгъыж, лъагъуныгъэ зэрыхуэфащэр зыхрегъащIэ. А псори

зыужьыныгъэр къэмувыIэным  Iэмал хуохъу. Иджы дызыщIэупщIэращ: ар

хэмыту цIыху цIыкIум нэсу зиужьыну Iэмал иIэ?